Cumhuriyet Dönemi Demokratikleşme Faaliyetleri

This study aims to examine democratization activities in the republican period through constitutions. However, democratization activities in Turkey are not limited to the republican period; they go back to the Seljuk and Ottoman periods and even to the pre-Islamic political culture traditions of the Turks, and officially began with the Deed of Alliance declared in 1808. Democracy activities in Turkey were primarily created and developed through decrees, codes, constitutions, and therefore fundamental rights and freedoms. However, the development of democratization activities was not from the bottom up, as in Europe, both in the Ottoman period and the Republican period, but from the top down. This delayed the institutionalization of democracy. Despite this, although some problems were experienced regarding fundamental rights and freedoms in both the Ottoman and Republican periods, there was no conflict between classes between the society and the state. In both periods, fundamental rights and freedoms gradually developed through decrees and constitutions and reached the present day. However, the concept of democracy was not mentioned as an expression in codes and constitutions in the Ottoman period. The concept of democracy was first mentioned in the Turkish state tradition in the 1961 Constitution. However, the concept of democracy, in terms of content, namely freedom, equality, justice, secularism, tolerance, fundamental rights and freedoms, is present in the spirit of all these constitutions. Although the culture of democracy in Turkey has sometimes been interrupted by memorandums and coups, it is constantly developing. Thus, democratization movements in Turkey began in the early 19th century in the content of decrees and constitutions, developed on a certain experience and tradition and reached the present day.

Bu çalışmada, cumhuriyet döneminde demokratikleşme faaliyetlerinin anayasalar üzerinden incelenmesi amaçlanmıştır. Yalnız, Türkiye’de demokratikleşme faaliyetleri Cumhuriyet dönemi ile sınırlı değildir, Selçuklular ve Osmanlı dönemlerine hatta Türklerin İslâm öncesi siyasi kültür geleneklerine kadar geri gitmektedir ve resmi olarak 1808’de ilan edilen Sened-i İttifak ile başlamıştır. Türkiye’de demokrasi faaliyetleri öncelikle fermanlar, kanunnamaler, anayasalar, dolayısıyla da temel hak ve özgürlükler üzerinden oluşturulup geliştirilmiştir. Ancak demokratikleşme faaliyetlerinin gelişimi gerek Osmanlı döneminde gerekse Cumhuriyet döneminde Avrupa’da olduğu gibi tabandan tavana doğru değil, tavandan tabana doğru olmuştur. Bu da demokrasinin kurumlaşmasını geciktirmiştir. Buna rağmen hem Osmanlı döneminde hem de Cumhuriyet döneminde temel hak ve özürlüklerle ilgili olarak bazı sorunlar yaşanmış olsa bile toplum ve devlet arasında sınıflar arası bir çatışma söz konusu değildir. Her iki dönemde de temel hak ve özgürlükler fermanlar ve anayasalar üzerinden aşama aşama gelişerek günümüze ulaşmıştır. Ama Osmanlı döneminde demokrasi kavramı kanunnamelerde ve anayasalarda bir ifade olarak geçmemektedir. Demokrasi kavramı Türk devlet geleneğinde ilk kez 1961 Anayasası’nda geçmektedir. Fakat demokrasi kavramı içerik olarak yani özgürlük, eşitlik, adalet, laiklik, hoşgörü, temel hak ve özgürlükler olarak bu tüm anayasaların ruhunda vardır. Türkiye’de demokrasi kültürü bazen muhtıralar ve darbeler aracılığıyla kesilmiş olsa da sürekli gelişmektedir. Böylece Türkiye’de demokratikleşme hareketleri 19. yüzyılın başlarından itibaren fermanlar ve anayasalar içeriğinde başlayıp, belirli bir tecrübe ve gelenek üzerinde gelişerek günümüze ulaşmıştır.