Eyleyici Gerçekçilik ve Gerçekliğin Onto-Epistemolojik Yeniden Yapılandırılması

Bu çalışma, modern felsefede egemen olan temsiliyetçi paradigmanın ötesinde, Karen Barad’ın eyleyici gerçekçilik (agential realism) kuramını temsil sonrası bir alternatif olarak eleştirel biçimde incelemektedir. Klasik temsiliyetçilik, bilgi ile gerçeklik arasında ontolojik bir ayrım varsayar ve doğruluğu, temsil ile insan zihninden bağımsız olarak var olan dış dünyanın uygunluğu biçiminde tanımlar. Barad, bu çerçeveyi reddederek epistemoloji ile ontolojiyi birbirinden ayırmayan ve bunların karşılıklı oluşunu vurgulayan ontoepistemoloji kavramını öne sürer. Niels Bohr’un kuantum mekaniğine ilişkin yorumlarından yola çıkan Barad, varlıkların önceden var olan bağımsız özneler olarak değil, içeylemler (intra-actions) yoluyla ortaya çıktığını savunur. Bu bağlamda eyleyici kesit (agential cut) kavramı, olguların maddi-söylemsel pratikler içinde nasıl belirginleştiğini açıklar. Buna göre bilme eylemi, gerçekliğin edilgen bir yansıması değil, dünyanın sürekli oluş sürecine etkin bir katılımdır. Eyletici gerçekçilik, doğruluğu temsille uygunluk olarak değil, bilgi üretim süreçlerinin maddi sonuçları karşısında etik sorumluluk ve hesap verebilirlik olarak yeniden tanımlar. Bu çalışma, Barad’ın kuramını hem felsefi hem de etik bir müdahale olarak değerlendirir; gerçekçilik, yapısalcılık ve doğruluk tartışmalarına getirdiği katkıları ile feminist ve yeni materyalist düşünceyle ilişkisini tartışır. Kuramın ontolojik, epistemolojik ve metodolojik sınırlılıklarını sistematik olarak kategorize ederek eleştirel bir perspektif sunar

This study critically examines Karen Barad’s theory of agential realism as a post-representational alternative to the dominant representationalist paradigm in modern philosophy. Traditional representationalism assumes an ontological distinction between knowledge and reality, conceiving truth as the correspondence between representation and an external world that exists independently of human cognition. Barad challenges this framework by proposing the concept of onto-epistemology, which rejects the separation of epistemology and ontology and emphasizes their mutual constitution. Drawing on Niels Bohr’s interpretation of quantum mechanics, Barad argues that entities emerge through intra-actions rather than pre-existing independently and merely interacting afterward. Within this framework, the concept of agential cuts explains how phenomena become determinate through material-discursive practices. Consequently, knowing is not a passive reflection of reality but an active participation in the world’s ongoing becoming. Agential realism thus redefines truth not as correspondence but as ethical accountability and responsibility for the material consequences of knowledge practices. This study evaluates Barad’s theory both as a philosophical and ethical intervention, discussing its implications for contemporary debates on realism, constructivism, and the nature of truth, as well as its contribution to feminist and new materialist thought. It systematically categorizes the theory’s ontological, epistemological, and methodological limitations to provide a critical evaluation of its applicability.