Collingwood’un Tarih Felsefesi Bağlamında Dijital Tarih ve Epistemolojik Dönüşüm: Bugünün İçinde Yaşayan Geçmiş

This article aims to reassess R. G. Collingwood’s philosophy of history in light of the epistemological conditions of the digital age and artificial intelligence. Collingwood’s central claims that “the past lives in the present” and that historical knowledge is constituted through “reenactment” are examined within a context in which digital technologies profoundly transform the production, circulation, and representation of historical data. The main argument of the study is that while digital Technologies expand the ontological presence of the past, they simultaneously render the epistemological status of historical knowledge—particularly the conditions of evidence and meaning—more fragile. The article first analyzes the concepts of perception, evidence, and reenactment in Collingwood’s philosophy of history. It then explores how digitalization makes historical data more persuasive while increasing its susceptibility to manipulation and decontextualization. In the final section, the role of artificial intelligence in selecting, processing, and reorganizing historical data is evaluated in relation to Collingwood’s conception of meaning as a product of purposeful and responsible consciousness. The study argues that artificial intelligence does not produce historical meaning but reshapes Historical representations through techno-political filters. It concludes that in the digital age, the reliability of historical knowledge depends increasingly on the historian’s critical, intentional, and responsible interpretive activity rather than on technical systems themselves. In this sense, Collingwood’s philosophy remains a crucial framework for understanding the possibilities and limits of historical knowledge in the digital age.

Bu çalışma, R. G. Collingwood’un tarih felsefesini dijital tarih ve yapay zekâ çağının epistemolojik koşulları bağlamında yeniden değerlendirmeyi amaçlamaktadır. Collingwood’un “geçmişin bugünün içinde yaşadığı” ve tarihsel bilginin “yeniden canlandırma” yoluyla kurulduğu yönündeki temel tezleri, dijitalleşmenin tarihsel verinin üretim, dolaşım ve temsil biçimlerini dönüştürdüğü bir ortamda yeniden ele alınmaktadır. Makalenin temel iddiası, dijital tekniklerin geçmişin ontolojik varlığını genişlettiği; ancak tarihsel bilginin epistemolojik statüsünü, özellikle kanıtın sahiciliği ve anlamın kurulma koşulları bakımından daha kırılgan hâle getirdiğidir. Çalışmada ilk olarak Collingwood’un tarih felsefesinde algı, kanıt ve yeniden canlandırma kavramları analiz edilmekte; ardından dijitalleşmenin tarihsel veriyi daha ikna edici kılarken aynı zamanda manipülasyona daha açık hâle getirdiği gösterilmektedir. Son bölümde ise yapay zekâ destekli sistemlerin tarihsel verileri işleme ve yeniden sunma kapasitesi, Collingwood’un “anlamın bilinçli olarak yeniden kurulması” anlayışıyla karşılaştırılmakta, yapay zekânın tarihsel anlam üretme yetisine sahip olmadığı, ancak tarihsel temsilleri tekno-politik filtreler aracılığıyla güçlü biçimde yönlendirdiği ortaya konmaktadır. Sonuç olarak çalışmada, dijital çağda tarihsel bilginin güvenilirliğinin teknik sistemlere değil, tarihçinin eleştirel, amaçlı ve sorumlu yorumlayıcı etkinliğine daha fazla bağımlı hâle geldiği ileri sürülmektedir. Bu bağlamda Collingwood’un tarih felsefesi, dijital çağda tarihsel bilginin imkân ve sınırlarını anlamak için hâlâ geçerli bir felsefi zemin sunmaktadır.