Symbols of Hurufism in the Poems of Niyazi-i Mısri

Öz

This article examines the poems of Niyazi-i Misri that we can associate with the teachings of Hurufism. Hurufism is an esoteric sect with a broad doctrine, focusing particularly on the topics of "dot, 28-32 letters, unity of being, visage, and the imaginary line." This study aims to determine whether there are symbols related to Hurufism in the poems of a Sufi poet, Niyazi-i Misri, although he is not a Hurufist. For this purpose, 195 Turkish poems in Misri’s Divan-i Ilahiyat were examined one by one, and an effort was made to identify symbols that could be associated with Hurufism in this work. With this study, we can say that Misri particularly utilized Hurufism’s symbols based on the mysteries of dots and letters in his poems. In the examples identified under the topics "28-32 letters and dots" Misri, just like a Hurufist poet, presents thoughts on the mysteries of dots and letters, and tries to explain some situations regarding humans and nature with the mysteries of Arabic-Persian letters. We can also associate some of Misri’s poems with the teachings of Hurufism in terms of the unity of being, visage and imaginary line. However, these themes can be regarded as common topics of all Sufi schools.

Anahtar Kelimeler

• Hurufism
• Niyazi-i Misri
• Letter and Number Symbolism
• Divan Poetry

Niyâzî-i Mısrî’nin Şiirlerinde Hurûfîlik Sembolleri

Öz

Bu makalede Niyâzî-i Mısrî’nin Hurûfîlik öğretisi ile ilintilendirebileceğimiz şiirleri ele alınmıştır. Hurûfîlik, oldukça geniş bir öğretiye sahip olmakla beraber özellikle “nokta, 28-32 harf, vahdet-i vücut, vecih ve hatt-ı istiva” konu başlıklarına yoğunlaşan Bâtınî bir mezheptir. Bu çalışma ile Hurûfî olmadığı hâlde Niyâzî-i Mısrî özelinde mutasavvıf bir şairin şiirlerinde Hurûfîliğe dair sembollerin bulunup bulunmadığını tespit etmek amaçlanmıştır. Bunun için Mısrî’nin Divan-ı İlahiyat’ında yer alan 195 Türkçe şiiri tek tek incelenmiş, söz konusu eserde Hurûfîlik ile ilişkilendirebileceğimiz sembollerin yer alıp almadığı tespit edilmeye çalışılmıştır. Bu çalışma ile Mısrî’nin, şiirlerinde Hurûfîliğin özellikle nokta ve harflerin esrarına dayalı sembollerinden istifade ettiği sonucuna ulaştığımızı söyleyebiliriz. “28-32 harf ve nokta” konu başlıklarında tespit ettiğimiz örneklerde Mısrî tıpkı Hurûfî bir şair gibi noktanın ve harflerin esrarına ilişkin düşünceler öne sürmekte, insana ve tabiata dair kimi durumları Arap-Fars harflerinin gizemiyle açıklamaya çalışmaktadır. Vahdet-i vücut, vecih ve hatt-ı istiva konularında da Mısrî’nin kimi şiirlerini Hurûfîlik öğretisi ile bağdaştırabiliriz ancak bu başlıklar, bütün tasavvufî ekollerin müşterek konuları olarak da değerlendirilebilir.

Anahtar Kelimeler

• Hurûfîlik
• Niyâzî-i Mısrî
• Harf ve Sayı Sembolizmi
• Divan Şiiri

Kaynakça

1. Akün, Ö. F. (2013). Divan edebiyatı. İSAM Yayınları.
2. Aşkar, M. (1997). Mehmed Niyazi-i Mısri el-Malati, hayatı, eserleri ve tasavvuf anlayışı. Muradiye Kültür Vakfı.
3. Ayan, H. (2014). Nesîmî, hayatı, edebî kişiliği, eserleri ve Türkçe divanının tenkitli metni. Türk Dil Kurumu Yayınları.
4. Babacan, Y. (2023). Niyâzî-i Mısrî’nin hayatı ve Allah anlayışı. Gece Kitaplığı.
5. Bölükbaşı, R. T. (2015). Tekke ve halk edebiyatı makaleleri (A. Uçman, Der.). Dergâh Yayınları.
6. Devellioğlu, F. (1993). Osmanlıca-Türkçe ansiklopedik lûgat. Aydın Kitabevi.
7. Dilçin, C. (2000). Örneklerle Türk şiir bilgisi. Türk Dil Kurumu Yayınları.
8. Dilçin, C. (2018). Yeni tarama sözlüğü. Türk Dil Kurumu Yayınları.

9. İpekten, H. (1994). Eski Türk edebiyatı nazım şekilleri ve aruz. Dergâh Yayınları.
10. Kanar, M. (2015). Farsça-Türkçe sözlük. Say Yayınları.
11. Kavruk, H. (2011). Malatyalı Niyazi-i Mısri: Hayatı, sanatı, eserleri ve Divan-ı İlahiyat. [Özel Baskı / Malatya Belediyesi].
12. Kemikli, B. (2017). Sun’ullâh-ı Gaybî Dîvânı. H Yayınları.
13. Kur’ân-ı Kerîm açıklamalı meâli. (2017). Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları.
14. Levend, A. S. (2017). Divan edebiyatı: Kelimeler ve remizler, mazmunlar ve mefhumlar. Dergâh Yayınları.
15. Pala, İ. (1989). Ansiklopedik divan şiiri sözlüğü. Kültür Bakanlığı Yayınları.
16. Schimmel, A. (1998). Sayıların gizemi (M. Küpüşoğlu, Çev.). Kabalcı Yayınevi.
17. Schimmel, A. (1999). İslamın mistik boyutları (E. Kocabıyık, Çev.). Kabalcı Yayınevi.
18. Usluer, F. (2009). Hurufilik. Kabalcı Yayınevi.