TÜRK HUKUKUNDA YABANCI UNSURLU REASÜRANS SÖZLEŞMELERİNİN KURULMASI VE BU SÖZLEŞMELERDEN DOĞAN KANUNLAR İHTİLÂFI HAKKINDA BİR DEĞERLENDİRME

Yıl 2025, Cilt: 15 Sayı: 1, 613 - 648, 15.07.2025

Halil Alperen Işık

https://doi.org/10.54704/akdhfd.1599227

Öz

Reasürans sözleşmeleri birçok hukuk sisteminde olduğu gibi Türk hukukunda da düzenlenmiştir. Konu hakkında sigorta sözleşmeleri hukuku anlamında düzenlemeler olduğu gibi sigorta denetim hukuku anlamında da birçok düzenleme kabul edilmiştir. Sigorta sözleşmelerinde genellikle sigorta ettirenin sigortacı karşısında zayıf taraf olduğu kabul edildiği için, bu sözleşmelerde sigorta ettirene azamî bir koruma sağlanmaya çalışılmaktadır. Buna karşın reasürans sözleşmeleri, kanun koyucular tarafından genellikle taraflarının irade serbestîsine bırakılan bir alandır. Zira, reasürans sözleşmelerinde tarafların tümü sigortacıdır. Bu durum ise tarafların yabancı unsurlu reasürans sözleşmelerinde hukuk seçimi anlamında da serbest olması sonucunu ortaya çıkarmaktadır. Sigorta sözleşmeleri hukuku ve hukuk seçimi bakımından durum böyleyken, sigortacılığın düzenlenen ve denetlenen bir piyasa olması hasebiyle reasürans ilişkilerinin devletler bakımından ciddi anlamda denetim altında tutulduğunu söylemek de yanlış olmayacaktır. Bu durum Türk hukukunda özellikle Türk sigortacıların yabancı reasürörlerle kurdukları reasürans sözleşmeleri bakımından önem arz etmektedir.

Reasürans sözleşmelerinin kurulması bakımından uygulamada farklı usûllerin benimsenmesi, reasüransın hukukî ve ekonomik mâhiyeti itibari ile yabancı unsurlu olmaya yatkın bir akdî ilişki doğurması ve bu alanda milletlerarası özel hukuk anlamında kamu düzeni müdahalesine esas alınabilecek veya doğrudan uygulanan kural olarak değerlendirilebilecek bazı emredici ve sınırlayıcı düzenlemelerin varlığı da konuyu önemli bir hale getirmektedir.

Bu çerçevede çalışma kapsamında yabancı unsurlu reasürans sözleşmelerinin kurulması, bu sözleşmelere uygulanacak hukukun taraflarca açık şekilde seçilmesi, hukuk seçimi olarak kabul edilen bazı özel klozlar, mahkemelerce zımnî hukuk seçimi olarak kabul edilen durumlar, hukuk seçimi yokluğunda uygulanacak hukukun tayini, reasürans havuzları, kamu düzeni ve doğrudan uygulanan kuralların bu ilişkilere etkisi konuları üzerinde durularak Türk hukuku ekseninde değerlendirmeler yapılması amaçlanmıştır. Ayrıca ilgili kısımlarda Avrupa Birliği hukuku ve karşılaştırmalı hukuktaki bazı örnekler ile doktrindeki görüşler de inceleme kapsamında değerlendirilmiştir.

Anahtar Kelimeler

Reasürans , Milletlerarası Reasürans , Fronting , Reasürans Havuzları , Kamu Düzeni ve Doğrudan Uygulanan Kurallar,

AN EVALUATION ON THE FORMATION OF REINSURANCE CONTRACTS WITH FOREIGN ELEMENTS IN TURKISH LAW AND CONFLICT OF LAWS ARISING FROM THESE CONTRACTS

Öz

Reinsurance contracts are regulated in Turkish law as in many legal systems. In addition to the regulations on the subject in terms of insurance contracts law, many regulations have been adopted in terms of insurance supervision law. Since it is generally accepted that the policyholder is the weaker party vis-à-vis the insurer in insurance contracts, these contracts try to provide maximum protection to the policyholder. On the other hand, reinsurance contracts are generally left to the freedom of will of the parties by the legislators. This is because both parties to reinsurance contracts are insurers. This situation results in the parties being free in terms of choice of law in reinsurance contracts with foreign elements. While this is the case in terms of insurance contract law and choice of law, it would not be wrong to say that relations arising from reinsurance contracts are kept under serious supervision by states since insurance is a regulated and supervised market. This situation is of particular importance in Turkish law, especially with respect to the reinsurance contracts concluded by Turkish insurers with foreign reinsurers.

The adoption of different techniques in practice in terms of the formation of reinsurance contracts, the fact that reinsurance creates a contractual relationship that is prone to be foreign-elemented in terms of its legal and economic nature, and the existence of some mandatory and restrictive regulations in this field, which can be taken as a basis for public policy intervention in the sense of private international law or can be considered as overriding mandatory rules, make the issue important.

Within the scope of this study, it is aimed to make evaluations on the axis of Turkish law by focusing on the formation of reinsurance contracts with foreign elements, choice of the law applicable to these contracts by the parties, some special clauses accepted as choice of law, situations accepted by the courts as implied choice of law, determination of the applicable law in the absence of choice of law, reinsurance pools, public policy and the effect of overriding mandatory rules on these relations. In addition, some examples in the European Union law and comparative law, as well as the opinions in the doctrine, have also been evaluated in the relevant sections.

Anahtar Kelimeler

Reinsurance , International Reinsurance , Fronting , Reinsurance Pools , Public policy and Overriding mandatory rules

Kaynakça

• Acar, Serdar. Kulüp Sigortası (Protection & Indemnity), İstanbul: Vedat Kitapçılık, 2008.
• Acınan, Hilmi ve Akhisar, İlyas, Reasürans, İstanbul: Filiz Kitabevi, 2014.
• Alzheimer, Alois. “Die Internationale Rückversicherung”, Jahre der Wende, 1968- 1978, Bestandsaufnahme eines Jahrzehnts; Alex Möller zum 75. Geburtstag, Editör Robert Schwebler ve Walter Föhrenbach, Karlsruhe: Verlag Versicherungswirtschaft, 1978.
• Armbrüster, Christian. Privatversicherungsrecht, Tübingen: Mohr Siebeck, 2019.
• Atabek, Reşat. Reasürans Hukuku, Ankara: Banka ve Ticaret Hukuku Araştırma Enstitüsü, 1974.
• Atamer, Kerim. “Yargıtay Kararları Işığında Deniz Ticareti ve Deniz Sigortası Hukukunda Güncel Sorunlar ve Gelişmeler”, XXIII. Ticaret Hukuku ve Yargıtay Kararları Sempozyumu, Editör Başak Şit, Ankara: Banka ve Ticaret Hukuku Araştırma Enstitüsü, 2009.
• Atamer, Kerim. “Yeni Türk ticaret kanunu uyarınca “Zarar sigortaları”na giriş”, Banka ve Ticaret Hukuku Dergisi 27, S. 1 (2011): 21-106.
• Bruck, Ernst, Möller, Hans, Dörner, Heinrich, “Rom I”, Versicherungsvertragsgesetz Grosskommentar, Editör Horst Baumann, Roland Michael Beckmann, Katharina Johanssen, Ralf Johanssen ve Robert Koch, Berlin/Boston: De Gruyter, 2013.
• Bruck, Ernst, Möller, Hans, Echarti, Charlotte ve Labes, Hubertus, “§ 209- Rückversicherung”, Versicherungsvertragsgesetz Grosskommentar, Editör Horst Baumann, Roland Michael Beckmann, Katharina Johanssen, Ralf Johanssen ve Robert Koch, Berlin/ Boston: De Gruyter, 2013.
• Collins, Lawrence. Dicey, Morris and Collins on the conflict of laws, Vol. 2, London: Sweet and Maxwell, 2012.
• Coşkun, Mahmut. Sigorta Hukuku, Ankara: Seçkin, 2024.
• Cox, Raymond, Merrett, Louise ve Smith, Marcus, Private International Law of Reinsurance and Insurance, London: Informa, 2006.
• Çalışkan, Yusuf. “UNIDROIT’nın Özel Hukuka Ilişkin Çalışmalarına Genel Bir Bakış”, Milletlerarası Hukuk ve Milletlerarası Özel Hukuk Bülteni 41, S. 2, (2021): 463-481.
• Demir Gökyayla, Cemile. Yabancı Mahkeme Kararlarının Tanınması ve Tenfizinde Kamu Düzeni, Ankara: Seçkin, 2001.
• Demirkol, Berk. Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun’un 24. Maddesi Çerçevesinde Sözleşmeye Uygulanacak Hukuk, İstanbul: Vedat Kitapçılık, 2014.
• Doğan, Vahit. Milletlerarası Özel Hukuk, Ankara: Savaş, 2020.
• Edelman, Colin ve Burns, Eric, The Law of Reinsurance, Oxford: Oxford University Press, 2013.
• Ekşi, Nuray. Türk ve Avrupa Birliği Hukukunda Yabancı Unsurlu Sigorta Sözleşmelerine Uygulanacak Hukuk, İstanbul: Beta, 2012.
• Eren, Fikret ve Dönmez, Ünsal, Eren Borçlar Hukuku Şerhi, C. 1, Ankara: Yetkin, 2023.
• Fricke, Martin. “Das Internationale Privatrecht der Versicherungsverträge nach Inkrafttreten der Rom-I VO”, Zeitschrift für Versicherungsrecht, Haftungs- und Schadensrecht 59, (2008): 443-454.
• Güner, Cemil. Milletlerarası Unsurlu Acente İlişkisine Uygulanacak Hukuk, Ankara: Adalet 2014.
• Güngör, Gülin. “Mâlî Yeterlilik II Direktifi IV. Başlık Kapsamındaki Sigorta İşletmelerinin AB İçi Sınıraşıcı Yeniden Yapılandırılması ve İflâs Yolu ile Tasfiyesi”, Milletlerarası Hukuk ve Milletlerarası Özel Hukuk Bülteni 37, S. 2, (2017): 439-472.
• Güngör, Gülin. Milletlerarası Özel Hukukta Tüketicinin Korunması, Ankara: Yetkin, 2000.
• Güngör, Gülin. Türk Milletlerarası Özel Hukuku, Ankara: Yetkin, 2021.
• Gürses, Özlem. Marine Insurance Law, London: Routledge, 2015.
• Gürses, Özlem. Reinsuring Clauses, London: Routledge, 2010.
• Hacıömeroğlu, A. Oğuzhan. “Zorunlu Sorumluluk Sigortacısının Sonraki Sorumluluğu”, Banka ve Ticaret Hukuku Dergisi 36, S. 2, (2020): 165-192.
• Işık, Halil Alperen. Denizcilik Sigortalarına Uygulanacak Hukuk, Ankara: Seçkin, 2024.
• Kender, Rayegan. Türkiye’de Hususi Sigorta Hukuku, İstanbul: Onikilevha, 2016.
• Koçak, Hakan. Reasürans Sözleşmeleri, Ankara: Seçkin, 2023.
• Kök, Aslı. Roma I Tüzüğü Işığında Milletlerarası Unsurlu Sigorta Sözleşmelerinden Doğan Kanunlar İhtilâfı, Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Ankara: Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü 2011.
• Lewis, Richard. “The Relationship Between Tort Law and Insurance in England and Wales”, Tort Law and Liability Insurance, Editör Gerhard Wagner, Wien: Springer, 2005.
• Looschelders, Dirk ve Smarowos, Kirstin. “Das Internationale Versicherungsvertragsrecht nach Inkrafttreten der Rom I-Verordnung”, Zeitschrift für Versicherungsrecht, Haftungs- und Schadensrecht 61, (2010): 1-10.
• Looschelders, Dirk. “Das Internationale Privatrecht der Rückversicherung”, Rückversicherungsrecht, Editör Dieter W. Lüer ve Andreas Schwepcke, München: Beck, 2013.
• Lüttringhaus, Jan D.. “Neue Wege zur internationalen Restrukturierung europäischer Erst- und Rückversicherungsunternehmen”, Zeitschrift für Versicherungsrecht, Haftungs- und Schadensrecht 59, (2008): 1036-1043.
• Merkin, Robert M., Hodgson, Laura ve Tyldesley, Peter J., Colinvaux’s Law of Insurance, London: Thomson Reuters, 2019.
• Nomer, Cahit. “Türkiye’de Reasürans İnhisarı”, Sigorta Hukuku Dergisi 2, S. 1-2, (1984): 7-26.
• Nomer, Ergin. Devletler Hususi Hukuku, İstanbul: Beta, 2021.
• Omağ, Merih Kemal. “Türk Hukukunda Mecburi Sigortalara ve Sorunlarına Genel Bir Bakış”, Zorunlu Sigortalar Paneli, İstanbul: Sigorta Hukuku Türk Derneği, 1993.
• Özel, Sibel, Erkan, Mustafa, Pürselim, Hatice Selin ve Karaca, Hüseyin Akif, Milletlerarası Özel Hukuk, İstanbul: Onikilevha, 2024.
• Perner, Stefan. “Das Internationale Versicherungsvertragsrecht nach Rom I”, Praxis des Internationalen Privat- und Verfahrensrechts 28, (2009): 218-222.
• Prölss, Erich. Zwischenstaatliches Rückversicherungsvertragsrecht, Rostock: Carl Hinstorffs Verlag/ Rostock İ.M., 1942.
• Ragno, Francesca. “Article 2, 3, 6”, Rome I Regulation (Pocket Commentary), Editör Franco Ferrari, München: Sellier, 2015.
• Ramos, Thiago Moutinho. Reinsurance contracts and back to back presumption: A comparative study between English and Norwegian law, LL. M. Thesis, Oslo: University of Oslo Faculty of Law, 2013.
• Reymond, Philippe. “Akit Serbestisine ve Teamüle Terkedilen Bir Alan: Mükerrer Sigorta”, Çev. Akar Öçal, Sigorta Hukuku Dergisi 1, S. 3-4, (1983): 243-253.
• Roth, Wulf-Henning. Internationales Versicherungsvertragsrecht, Tübingen: J. C. B. Mohr (Paul Siebeck), 1985.
• Rühl, Giesela ve Lüttringhaus, Jan D.. “Reinsurance contracts”: Encyclopedia of Private International Law, Vol. 2, Editör Jürgen Basedow, Giesela Rühl, Franco Ferrari, Pedro Alberto de Miguel Asensio, Cheltenham/ Northampton: Edward Elgar Publishing, 2017.
• Sala, Rosa Miquel. Internationales Versicherungsvertragsrecht nach der Rom I-VO, Jena: Jenaer Wissenschaftliche Verlagsgesellschaft, 2017.
• Schwampe, Dieter. “P&I-Versicherung, Seehaftung”, Transportversicherungsrecht, Editör Karl-Heinz Thume, Harald de la Motte ve Henning C. Ehlers, München: Beck, 2011.
• Sirmen, Kazım Sedat. Zarar Sigortaları Kapsamına Giren Sigorta Akitlerinden Doğan Kanunlar İhtilâfı, Yayımlanmamış Doktora Tezi, Ankara: Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, 2006.
• Sirmen, Kazım Sedat. “Türk Kanunlar İhtilafı Hukukunda Zarar Sigortaları Kapsamına Giren Milletlerarası Unsurlu Sigorta Akitlerine Uygulanacak Hukuk”, Banka ve Ticaret Hukuku Dergisi 26, S. 3, (2010): 41-66.
• Staudinger, Ansgar. “Internationales Versicherungsvertragsrecht - (k)ein Thema für Rom I?”, Ein neues Internationales Vertragsrecht für Europa - Der Vorschlag für eine Rom I-Verordnung, Editör Franco Ferrari ve Stefan Leible, Jena: Jenaer Wissenschaftliche Verlagsgesellschaft, 2007.
• Şanlı, Cemal, Esen, Emre ve Ataman Figanmeşe, İnci, Milletlerarası Özel Hukuk, İstanbul: Beta, 2024.
• Tarman, Zeynep Derya. “Avrupa Birliği Kanunlar İhtilâfı Kuralları”, Avrupa Birliği Devletler Özel Hukuku, Editör Işıl Özkan, Ceyda Süral ve Uğur Tütüncübaşı, Ankara: Adalet, 2016.
• Tekinalp, Gülören. Milletlerarası Özel Hukuk, İstanbul: Vedat Kitapçılık, 2020.
• Thomas, Rhidian. “Direct and third-party claims against P&I Clubs”, The Modern Law of Marine Insurance, Vol. 5, Editör D. Rhidian Thomas, London: Informa 2023.
• Uğur, Aynaz. “Milletlerarası Özel Hukukta Uygulanacak Hukuka Kamu Düzeni Müdahalesi”, Journal of Social and Humanities Sciences Research 9, S. 82, (2022): 874-881.
• Ünan, Samim. “Yeni Zorunlu Sorumluluk Sigortaları Öngörülürken Dikkate Alınması Gerekli Olan Hukuk İlkeleri”, Zorunlu Sigortalar Paneli, İstanbul: Sigorta Hukuku Türk Derneği, 1993.
• Ünan, Samim. Türk Ticaret Kanunu Şerhi, Altıncı Kitap: Sigorta Hukuku, C. 1, İstanbul: Onikilevha, 2016.
• Yıldırım, Ali Haydar. Sigortacının Koruma ve Kurtarma Masraflarından Sorumluluğu (TTK m. 1448/ f. 3-4), İstanbul: Onikilevha, 2019.