EVALUATION OF RESTITUTION CLAIM SUED BY CAPITAL MARKETS BOARD WITHIN THE SCOPE OF FORMAL PARTY THEORY

Yıl 2025, Cilt: 15 Sayı: 1, 423 - 455, 15.07.2025

Nurullah Bal

https://doi.org/10.54704/akdhfd.1607575

Öz

On publicly held joint stock companies and collective investment organisations, concealed gain transfers are banned in order to protect the assets. Various duties and authorities are given to Capital Markets Board to prevent concealed gain transfers. In this context, according to the article 94 of Capital Market Law No. 6362, the Capital Markets Board is authorized to claim about restitute the concealed gain tranfers to publicly held joint stock company or collective investment organisation.
The legal characteristic of the right to claim of restitution that given to Board is parallel competence to conduct litigation. Yet, when it comes to the exceptional parallel competence to conduct litigation, various problems occur on civil procedure and compulsory enforcement law. Because as the subject of the substantial law relation, the actual right holder keeps holding the competence of disposition. Hence, upon the claim of restitution which is sued by the Board, the related articles of Capital Market Law must be revised in order to avoid the possible hesitancies on the state of actual right holder company or collective investment organisation, pendency, the effect of res judicata, the execution of resolution. Because when it is considered the public nature of Board and the capital markets which the Board is responsible for its regulation and audition, due to the hesitancies that will happen on civil procedure and enforcement law, there will be inevitable negative reflections on attributes of capital markets such as transparency, reliability, effectiveness and stability.
According to the importance of the topic, in this study, firstly the terms party and competence to conduct litigation will be explained generally, then the right to claim of restitution which is given to the Board by article 94 of Capital Market Law will be examined within the scope of civil procedure and enforcement law and solutions will be proposed on detected problems.

Anahtar Kelimeler

Ban of Concealed Gain Transfer , Publicly Held Joint Stock Company , Capital Markets Board , Competence to Conduct Litigation.

ŞEKLİ TARAF TEORİSİ ÇERÇEVESİNDE SERMAYE PİYASASI KURULU TARAFINDAN AÇILAN ÖRTÜLÜ KAZANÇ AKTARIMININ İADESİ DAVASININ DEĞERLENDİRİLMESİ

Öz

Halka açık anonim şirketler ve kolektif yatırım kuruluşlarında, malvarlığının korunması amacıyla örtülü kazanç aktarımı yasaklanmıştır. Örtülü kazanç aktarımının önlenmesine yönelik olarak Sermaye Piyasası Kurulu’na çeşitli görev ve yetkiler verilmiştir. Bu kapsamda, 6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu m. 94 ile Sermaye Piyasası Kurulu’nun, örtülü aktarılan kazancın şirket veya kolektif yatırım kuruluşuna iadesi için dava açabileceği düzenlenmiştir.
Kurulca açılabilecek iade davası bakımından Kurul’a tanınan yetkinin hukukî niteliği, kanımızca paralel dava takip yetkisidir. Ancak istisnai nitelik taşıyan paralel dava takip yetkisinin söz konusu olduğu hâllerde, yargılama ve cebrî icra hukuku bakımından çeşitli sorunlar ortaya çıkmaktadır. Zira asıl hak sahibi de maddi hukuk ilişkisinin süjesi olarak tasarruf yetkisini elinde bulundurmaya devam etmektedir. Dolayısıyla Kurul tarafından açılacak iade davası üzerine, asıl hak sahibi şirket veya kolektif yatırım kuruluşunun durumu, derdestlik, kesin hüküm etkisi, hükmün cebrî icrası gibi hususlarda yaşanabilecek tereddütlerin giderilmesi için ilgili SPK hükümlerinde revizyona gidilmesi gerektiği kanısındayız. Zira Kurul’un ve düzenlemek ve denetlemekle yükümlü olduğu sermaye piyasalarının kamusal niteliği de göz önünde bulundurulduğunda, yargılama ve cebrî icra hukukuna dair yaşanacak tereddütlerin sermaye piyasalarının şeffaflığı, güvenilirliği, etkinliği, istikrarlılığı gibi niteliklerine olumsuz yansımalarının olması kaçınılmazdır.
Konunun bu önemine istinaden çalışmada, öncelikle taraf ve dava takip yetkisi kavramları genel olarak açıklanacak, ardından Kurul’un SPK m. 94 ile kendisine verilen iade davası açma görev ve yetkisi, çeşitli usûl hukuku ve cebrî icra hukuku kurumları yönünden incelenecek ve tespit edilen sorunlara dair çözüm önerileri sunulacaktır.

Anahtar Kelimeler

Örtülü Kazanç Aktarım Yasağı , Halka Açık Anonim Şirket , Sermaye Piyasası Kurulu , Dava Takip Yetkisi

Kaynakça

• Akil, Cenk. “Dava Yetkinliği”, TAAD, S. 36 (2018): s. 1- 20.
• Alangoya, Yavuz, Yıldırım, M. Kâmil ve Deren Yıldırım, Nevhis, Medenî Usûl hukuku Esasları. 8. Baskı, İstanbul: Beta, 2011.
• Arslan, Ramazan, Yılmaz, Ejder, Taşpınar Ayvaz, Sema ve Hanağası, Emel, Medenî Usûl Hukuku. 9. Baskı, Ankara: Yetkin, 2023.
• Atalı, Murat, Ermenek, İbrahim ve Erdoğan, Ersin, Medenî Usûl Hukuku. 7. Baskı, Ankara: Yetkin, 2024. (Medenî Usûl)
• Atalı, Murat, Ermenek, İbrahim ve Erdoğan, Ersin, İcra ve İflâs Hukuku. 8. Baskı, Ankara: Yetkin, 2024. (İcra ve İflâs)
• Aytaç, Zühtü. “Sermaye Piyasası Kanunu ve Çok Ortaklı Şirketler”, Ankara Üniversitesi SBF Dergisi 40, S. 1 (1985): s. 229 - 253.
• Bal, Nurullah, Haksız Takip Nedenine Dayanan Tazminat Sorumluluğu. Ankara: Yetkin, 2023.
• Budak, Ali Cem ve Karaaslan, Varol, Medenî Usûl Hukuku. 8. Baskı, İstanbul: Filiz, 2024.
• Çetin, Nusret, Töremiş, Hatice Ebru ve Cantimur, Zeynep, 6362 Sayılı Sermaye Piyasası Kanunu’nun Sistematik Analizi. Ankara: Yetkin, 2014.
• Deren Yıldırım, Nevhis, Türk, İsviçre ve Alman Medenî Usûl Hukukunda Kesin Hükmün Sübjektif Sınırları. İstanbul: Alfa, 1996.
• Desteci, Bülent, İcra Hukukunda Takip Şartları. Ankara: Adalet, 2024.
• Dişel, Buse, Dava Takip Yetkisi. İstanbul: On İki Levha, 2020.
• Ermenek, İbrahim. “Medenî Usûl Hukukunda Şekilcilik”, AHBVÜHFD 4, S. 2 (2000): s. 142-179.
• Kağıtcıoğlu, Mutlu. “İdarenin Ekonomik Kolluk Faaliyetinin Bir Görünümü: Sermaye Piyasası Kanununda İdari Tedbirler”, MÜHFHAD 22, S. 3 (2016): s. 3323 - 3351.
• Kaya, Arslan. “Halka açık Ortaklıklarda Örtülü Kazanç Aktarımı Yasağı (SerPK M. 21)”, İÜHFM 71, S. 2 (2013): s. 193 - 204.
• Manavgat, Çağlar, Hukukî Bakımdan Halka Açık Ortaklıklar ve Halka Arz. Ankara: BTHAE, 2016.
• Pekcanıtez, Hakan ve Taş Korkmaz, Hülya, Hakan Pekcanıtez, Pekcanıtez Usûl Medenî Usûl Hukuku C. I. İstanbul: On İki Levha, 2017.
• Pekcanıtez, Hakan, Atalay, Oğuz ve Özekes, Muhammet, Medenî Usûl Hukuku. 12. Baskı, İstanbul: On İki Levha, 2024.
• Pekcanıtez, Hakan, Atalay, Oğuz, Sungurtekin Özkan, Meral ve Özekes, Muhammet, İcra ve İflâs Hukuku. 11. Baskı, İstanbul: On İki Levha, 2024.
• Poroy, Reha, Tekinalp, Ünal ve Çamoğlu, Ersin, Ortaklıklar Hukuku I, 14. Baskı, İstanbul: Vedat, 2019.
• Tanrıver, Süha, Medenî Usûl Hukuku. C. I, 4. Baskı, Ankara: Yetkin, 2021.
• Tekinalp, Ünal. “Anonim Ortaklıkta Sermayenin Korunması İlkesi”, Prof. Dr. Rona Serozan’a Armağan, C. II, İstanbul: On İki Levha, 2010, s. 1681 - 1699.
• Tok, Ahmet, Sermaye Piyasası Kurulunun Halka Açık Şirketleri Denetlemesi. Ankara: İksad, 2021.
• Umar, Bilge, İcra ve İflâs Hukukunun Tarihi Gelişmesi ve Genel Teorisi. İzmir: Ege Üniversitesi İktisadi ve Ticari Bilimler Fakültesi, 1973.