AKARYAKIT İSTASYONU KİRALARINA UYGULANACAK HÜKÜMLERİN BELİRLENMESİNE İLİŞKİN BİR DEĞERLENDİRME

Yıl 2025, Cilt: 15 Sayı: 2, 1087 - 1106, 26.12.2025

Gökay Sarı

https://doi.org/10.54704/akdhfd.1632041

Öz

Türk Borçlar Kanunu, kira sözleşmesini; kira sözleşmesinin genel hükümleri, konut ve çatılı işyeri kiraları ve ürün kirası olmak üzere üç farklı ayrımda ele almaktadır. Türk Borçlar Kanunu’ndan önce, 818 sayılı Borçlar Kanunu kira sözleşmesinin genel hükümleri ile ürün kirasını; 6570 sayılı Gayrimenkul Kiraları Hakkındaki Kanun ise konut ve çatılı işyeri kiralarını düzenliyordu. Bu kira türlerinden konut ve çatılı işyeri kiraları ile ürün kiraları özel nitelikte olup, bu kira türlerine ilişkin özel hüküm bulunmadığında genel hükümlere başvuruluyordu.
Akaryakıt istasyonlarını konu edinen kira sözleşmeleri de kira sözleşmesinin genel hükümlerine, konut ve çatılı işyeri kiraları hükümlerine ya da ürün kirası hükümlerine uygun şeklinde yapılabilmektedir. Akaryakıt istasyonları eğer ticari işletme niteliğini de taşıyor ise aynı zamanda ticari işletme kirasına da konu olabilmektedir. Uyuşmazlık halinde hangi kira türüne ilişkin hükümlerin uygulanması gerektiğinin belirlenmesi sorunu geçmişten günümüze kadar devam etmiş ve halen de devam etmektedir. Akaryakıt istasyonlarının bünyesinde açık ve kapalı alanları bir arada bulundurması, Türk Borçlar Kanunu’nun aradığı çatı kavramının akaryakıt istasyonlarının bünyesinde bulunup bulunmadığı ve ürün kirası ile diğer kira türlerinin birlikte uygulanmasının mümkün olup olmadığı bu sorunun kaynaklarıdır. Sorunun
çözümü için çatı kavramından ne anlaşılması gerektiği belirlenmeli, akaryakıt istasyonu bünyesinde açık ve kapalı alanların bulunması halinde açık alanın mı kapalı alanın mı üstün vasıfta olduğu belirlenmeli ve ürün kirası sözleşmesinde hüküm bulunmayan hallerde kira sözleşmesine ilişkin genel hükümlerin mi yoksa çatılı işyeri kirasına ilişkin hükümlerin mi uygulanacağı belirlenmelidir.
Çalışmada, Yargıtay kararları ve öğreti görüşleri ışığında, akaryakıt istasyonu kiralarına hangi hükümlerin uygulanacağı belirlenmiştir.

Anahtar Kelimeler

Kira , Konut ve Çatılı İşyeri , Ürün Kirası , Akaryakıt İstasyonu , Üstün Nitelik

AN ASSESSMENT ON DETERMINING THE APPLICABLE PROVISIONS TO FUEL STATION LEASE AGREEMENTS

Öz

The Turkish Code of Obligations regulates three different types of leases: general provisions of the lease agreement, residential and commercial leases, and usufructuary leases. In the period before the Turkish Code of Obligations, the Code of Obligations No. 818 regulated ordinary tenancy (general provisions of the lease agreement) and revenue (usufructuary) rent, while the Law No. 6570 on Real Estate Leases regulated residential and commercial rents. Among these types of leases regulated by the aforementioned laws, residential and commercial leases and usufructuary leases are special types of leases, and in the absence of special provisions regulating the relevant lease types, the general provisions of the lease agreement find application.
Lease agreements concerning fuel stations may be concluded in accordance with the general provisions of the lease agreement, the provisions of residential and commercial leases or the provisions of usufructuary leases. If the fuel stations also have the characteristics of a commercial enterprise, they may also be subject to commercial enterprise lease. In case of dispute, the problem of determining which type of lease provisions should be applied has continued from the past to the present and still continues. The sources of this problem are the combination of open and closed areas within the fuel stations, whether the roof concept sought by the Turkish Code of Obligations is present within the fuel
stations, and whether it is possible to apply the usufructuary leases and other types of leases together. In order to solve the problem, it should be determined what should be understood from the concept of roof, if there are open and closed areas within the fuel station, it should be determined which open area or closed area is superior, and in cases where there is no provision in the usufructuary leases agreement, it should be determined whether the general provisions regarding the lease agreement or the provisions regarding the residential and commercial leases will be applied.
In the study, the opinions put forward for the solution of the problem and the decisions of the Court of Cassation are evaluated and the provisions to be applied to the leases of petrol stations are determined in the light of the types of lease agreements and the application areas of these types of agreements.

Anahtar Kelimeler

Lease , Residential and Commercial Workplace , Usufructuary lease , Petrol Station , Superior Quality

Kaynakça

• Akçaal, Mehmet, Uyumaz, Alper. “Borçlar Kanununun Kira Sözleşmesine İlişkin Genel Hükümlerinin Değerlendirilmesi.” Selçuk Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, C. 21, S. 1 (30. Yıl Armağanı), (2013): 297-325.
• Akıncı, Şahin. “İşyeri Kiralarında Kiracının Korunması Açısından Borçlar Kanunu Tasarısının Bazı Hükümlerinin Değerlendirilmesi.” Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, C. 57, S. 3 (2008): 33-50.
• Aral, Fahrettin, Ayrancı, Hasan. Borçlar Hukuku Özel Borç İlişkileri, Ankara: Yetkin Yayınları: 2020.
• Aydemir, Efrail. Türk Borçlar Yasasına Göre Kira Hukuku. Ankara: Seçkin Yayınları, 2016.
• Bakırcı, Münevver Kübra. “Ticari İşletme Kirası.” Bahçeşehir Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, C. 57, S. 3 (2018): 59-98.
• Büyükay, Yusuf. “Akaryakıt Bayilik Sözleşmelerinin Kararlaştırılan Süreden Önce Sona Ermesi Sebebiyle, Daha Önceden Bayiye Bayilik Sözleşmesi, İntifa Bedeli ya da Tapuya Şerh Edilmiş Kira Sözleşmesi Bedeli Olarak Yapılan Kazandırmaların İadesi Konusunda Yargıtay Kararları Işığında Bir Değerlendirme.” Fatih Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, C. 2, S. 2 (2014): 11-30.
• Ceylan, Ebru, Doğan Murat, Akipek Öcal, Şebnem, Özdemir, Hayrunnisa, Şenocak, Kemal, Cumalıoğlu, Emre, Sert Sütçü, Selin. Borçlar Hukuku Özel Hükümler, Ankara: Seçkin Yayınları: 2023.
• Cihan, Ali Hulki. “Ürün Kirası Sözleşmelerinde Tarafların Asli Edimleri ve Bunların İfasının Kusursuz Olarak İmkansızlaşmasına İlişkin Sonuçlar.” Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, C. 21, S. 4 (2017): 33-47.
• Çağlayan, Yılmaz. Açıklamalı - İçtihatlı Türk Borçlar Kanunu Şerhi, Ankara: Seçkin Yayıncılık: 2024.
• Darcan, Şeyhmus. Ürün Kirası Sözleşmesi. Ankara: Yetkin Yayınları: 2020.
• Eren, Fikret, Borçlar Hukuku Özel Hükümler, Ankara: Yetkin Yayınları: 2020.
• Erkan, Kutluhan. “Ürün Kirasının Unsurları, Adi Kira ile Ayrım ve Ürün Kirasına Uygulanacak Hükümler.” Maltepe Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, C. 12, S. 2 (2013): 173-185.
• Gökyayla, Emre. “Konut ve Çatılı İşyeri Kiralarına İlişkin Hükümlerin Uygulama Alanı (TBK m.339).” Prof. Dr. Aydın Zevkliler’e Armağan. Yaşar Üniversitesi E-Dergisi, 8(Özel Sayı), (2013): 1203-1251.
• Gümüş, Mustafa Alper, Borçlar Hukuku Özel Hükümler. İstanbul: Vedat Kitapçılık, 2008. Hulliger, Urban. Obligationenrecht - Einzelne Vertragsverhaltnisse - Art 184-529 OR und Innominatvertrage.
• İpek, Eyüp, “6098 Sayılı Türk Borçlar Kanunu ile Konut ve Çatılı İşyeri Kiralarında Tahliye Sebeplerine İlişkin Getirilen Yenilikler”, Türkiye Barolar Birliği Dergisi C. 25, S. 102 (2012): 59-92.
• Kaya, İlkay. “Konut ve Çatılı İşyeri Kiralarında Kira Bedelinin Belirlenmesi.” Bahçeşehir Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, C. 9, S. 123 (2014): 171-196.
• Kayar, İsmail, 6098 Sayılı Türk Borçlar Kanunu’na Göre Borçlar Hukuku Genel Hükümler / Özel Borç İlişkileri. Ankara: Seçkin Yayınları: 2019.
• Koca, Mustafa. “6098 Sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun Kira Sözleşmesine İlişkin Genel Hükümlerine Göre Ürün Kirasının Sona Ermesi.” Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, C. 19, S. 4 (2015): 129-144.
• Koca, Mustafa, Türk Hukukunda Ürün Kirası, Yüksek Lisans Tezi, Gazi Üniversitesi, Ankara: 2016.
• Koller, Alfred. Schweizerisches Obligationenrecht, Besonderer Teil, Band I Die einzelnen Vertragsverhaltnisse Art.184-318 OR.
• Oymak, Tuba, Özdoğan, Mustafa. “Konut ve Çatılı İşyeri Kiraları Kapsamı ve Uygulama Alanı.” İstanbul Barosu Dergisi, C. 88, S. 2 (2014): 54-65.
• Sağlam, İpek. “Ticarî İşletmelerin Ürün Kirası Sözleşmelerine Konu Teşkil Etmesi ve Bunun Benzer Hukuki İlişkiler ile Karşılaştırılması.” Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Hukuk Araştırmaları Dergisi, C. 19, S. 1 (2013): 131-166.
• Sağlam İpek. “Türk Borçlar Kanunu’nun Ürün Kirası Sözleşmesine İlişkin Hükümlerinin Uygulama Alanı.” İstanbul Kültür Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, C. 15, S. 2 (2016): 467-481.
• Tandoğan, Haluk. Borçlar Hukuku Özel Borç İlişkileri Kira ve Ödünç Verme (Ariyet, Karz) Sözleşmeleri. İstanbul: Vedat Kitapçılık, 2008.
• Yavuz, Cevdet. Türk Borçlar Hukuku Özel Hükümler. İstanbul: Beta Yayıncılık, 2009.
• Zevkliler, Aydın, Gökyayla, Emre. Borçlar Hukuku Özel Borç İlişkileri. Ankara: Turhan Kitabevi: 2015.