MAHKEMENİN TARAFSIZLIĞI VE HAKİMİN AYNI DOSYADA FARKLI GÖREVLER ALMASI
Öz
Bireylerin yasayla kurulmuş, bağımsız ve tarafsız mahkeme önünde yargılanma hakkı adil yargılanma hakkı kapsamındaki temel güvencelerden biridir. Mahkemenin tarafsızlığı, yargısal uyuşmazlığın çözümünde mahkemenin veya mahkeme üyelerinden bazılarının tarafların lehine veya aleyhine bir önyargı, görüş veya menfaate sahip olmaması şeklinde tarif edilebilecektir. Tarafsızlığın bu anlamda nesnel ve öznel boyutları bulunmaktadır. Öznel tarafsızlık mahkemeyi oluşturan üyelerin taraflı bir tutumunun olup olmadığı; nesnel tarafsızlık ise mahkemenin kurum olarak kişilerde tarafsız bir görünüme sahip olduğu konusundaki algıyla ilgilidir. Dolayısıyla nesnel tarafsızlık bakımından mahkemelerin tarafsızlığını koruyacağı güvencelerin varlığı da önem taşımaktadır. Dolayısıyla hakimlerin öznel anlamda tarafsız olması gibi nesnel anlamda da tarafsız görünmelerini sağlayacak güvencelerle donatılmış olması da gerekmektedir. 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nda (“CMK”) hakimin tarafsızlığı, hakimin çekinmesi, yasaklılık ve ret müesseseleri ile teminat altına alınmıştır. Buna göre bazı durumlarda hakim kanunda öngörülen sebeplerle muhakeme sürecinde rol oynamayacakken, bazı durumlarda tarafsızlığı şüpheye düştüğü için reddedilebilecektir.
Hakim ve dolayısıyla mahkemenin tarafsızlığına ilişkin önemli bir mesele hakimlerin görülmekte olan davayla ilgili daha önce ayrı bir rolde görev almalarıdır. Bazı durumlarda karar verme mekanizmasındaki hakimler, muhakeme sürecinde birden çok farklı rolde dosyaya el atabilmektedirler. Hakimin daha önceden dosya üzerinde belirli işlemleri yapması tarafsızlığını etkileyebilecek bir haldir. Gerek Anayasa Mahkemesi gerekse Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi içtihatları dikkate alındığında hakimin dosyanın önceki aşamalarında görev alması, muhakeme sürecinin gidişatını veya esasını etkileyecek etkili bir rol oynaması halinde tarafsızlık güvencesine aykırılık teşkil edebilecektir. Bu durumla ilgili 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 23. maddesinde belirli yasaklılık halleri öngörülmüştür. Buna karşılık adil yargılanma hakkı kapsamında mahkemenin tarafsızlığı bakımından ilgili CMK m. 23 yeterli güvenceyi sağlamamaktadır.
Çalışmamızda yargı görevi yapanın daha sonradan hakim olarak bir uyuşmazlıkta görevlendirilmesinin, adil yargılanma hakkının temel güvencelerinden biri olan mahkemenin tarafsızlığı ile bağdaşıp bağdaşmadığı ele alınacaktır. Bu kapsamda mahkemenin tarafsızlığının güvence altına alınması bakımından mevcut normların yeterliliği değerlendirilecek ve olması gereken hukuk bakımından önerilerde bulunulacaktır.
Anahtar Kelimeler
Etik Beyan
Bu makale, 14. Uluslararası Suç ve Ceza Film Festivali’nde (Adil Yargılanma Hakkı) (22 – 30 Kasım 2024), sunulan özet tebliğin, genişletilerek ve gözden geçirilerek makale haline dönüştürülmüş halidir.
IMPARTIALITY OF THE COURT AND THE DIFFERENT ASSIGNMENTS OF THE JUDGE IN THE SAME CASE
Öz
The right of persons to be tried before an independent and impartial court established by law is one of the fundamental guarantees within the scope of the right to a fair trial. Impartiality of the court can be defined as the absence of bias, opinion or interest of the court or some of its judges in favor of or against the parties in the resolution of the dispute. In this sense, impartiality has objective and subjective dimensions. Subjective impartiality is related to whether the members of the court have a biased attitude, while objective impartiality is related to the impression that the court as an institution has an impartial appearance. Therefore, the existence of guarantees to protect the impartiality of the courts is also important in terms of objective impartiality. Therefore, judges should not only be impartial in the subjective sense, but also be equipped with guarantees to ensure that they appear impartial in the objective sense. In the Code of Criminal Procedure No. 5271 (‘CPC’), the impartiality of the judge is secured by the procedures of self-disqualification, exclusion and disqualification of the judge. Accordingly, in some cases, a judge may not take part in the judicial process for reasons stipulated in the law, while in other cases he/she may be dismissed because his/her impartiality is in doubt.
An important issue regarding the impartiality of the judge, and therefore the court, is the fact that judges have previously served in a different role in relation to the case under proceedings. In some cases, judges in the decision-making mechanism may be involved in the case in several different roles during the judicial process. The fact that the judge has previously taken certain actions on the case file is a situation that may affect his/her impartiality. Considering the jurisprudence of both the Constitutional Court and the European Court of Human Rights, the fact that the judge took part in the previous stages of the file may constitute a violation of the guarantee of impartiality if he/she plays an effective role that will affect the course or merits of the judgement process. Article 23 of the Code of Criminal Procedure No. 5271 regulates certain cases of exclusion. However, Article 23 of the Criminal Procedure Code does not provide sufficient assurance in terms of the impartiality of the court within the scope of the right to a fair trial.
In our study, it will be analyzed whether the assignment of a judicial officer who has been assigned a different position in the previous stages of the proceedings as a judge in the next stage is incompatible with the impartiality of the court, which is one of the basic guarantees of the right to a fair trial. In this context, the adequacy of the current norms in terms of ensuring the guarantee of the impartiality of the court will be evaluated and suggestions will be made in terms of de lege ferenda.
Anahtar Kelimeler
