HAROLD J. LASKI’NİN DEVLET ANLAYIŞI

Yıl 2025, Cilt: 15 Sayı: 2, 915 - 940, 26.12.2025

Aydın Furkan Kaynak

https://doi.org/10.54704/akdhfd.1674708

Öz

Bu çalışma, Harold J. Laski’nin devlet anlayışını incelemekte ve onun fikirlerinin, yirmi birinci yüzyılda yükselişe geçen aşırı sağ hareketlere karşı düşünsel bir zemin sunup sunamayacağını tartışmaktadır. Harold J. Laski, yaşadığı dönemde faşizmin tehlikesini erken fark eden ve Avrupa’yı bu tehlikeye karşı uyaran önemli bir düşünürdür. Ona göre devlet, bireylerin amaçlarını gerçekleştirebileceği koşulları sağladığı ölçüde meşru bir otoriteye sahip olabilir. Bu nedenle devletlerin görevleri bireylerin mutluluğu için ihtiyaç duydukları koşulları sağlamaktır. Ancak Laski’ye göre devletler, pratikte bu amaçlarından uzaklaşmışlardır. Yirminci yüzyılın kapitalist demokrasileri, yalnızca üretim araçlarına sahip olan sınıfın çıkarlarını gözettikleri ve toplumsal talepler arasında tarafsız kalamadıkları için meşruiyetlerini yitirmiş ve yerini zor kullanmaya dayalı bir otoriteye bırakmıştır. Yirminci yüzyılda faşizm, krizlerle karşılaşan kapitalist demokrasilerin kapitalizmden taviz vermek yerine demokrasiden taviz vermeleri nedeniyle güç kazanmıştır.
Günümüzdeki otoriterleşme eğilimleri ve aşırı sağ düşüncenin yükselişine bakıldığında, Harold J. Laski’nin özellikle kapitalist demokrasilere yönelik eleştirileri, bir kez daha akla gelmektedir. Kapitalist sistemin kriz dönemlerinde demokratik mekanizmalardan taviz verilmesi, halkın temsil yollarının daralmasına ve popülist-otoriter söylemlerin güçlenmesine neden olmaktadır. Bu bağlamda Laski’nin düşüncesi, devletin yalnızca bir yönetim aygıtı değil, aynı zamanda bireyin mutluluğunu önceleyen sosyal bir organizasyon olması gerektiğini savunur. İşte bu nedenle bu çalışmada yirminci yüzyılı etkileyen bir düşünür olarak Laski’nin yirmi birinci yüzyıl için de önemli bir ses olabileceği savunulmaktadır. Popülist söylemlerle yükselen aşırı sağ hareketlere karşı düşünsel bir zemin, Laski’nin çalışmalarında bulunabilir. Çalışmada, Laski’nin ifade özgürlüğü, sosyal haklar, yurttaşlık ve devlet meşruiyeti gibi kavramlar üzerinden geliştirdiği çerçevenin, günümüz siyasal krizlerini anlamada ve demokratik düzeni korumada önemli katkılar sağlayabileceği ileri sürülmektedir.

Anahtar Kelimeler

Harold J. Laski , Devlet Teorisi , Aşırı Sağ , Meşruiyet , Devlet

HAROLD J. LASKI'S CONCEPTION OF THE STATE

Öz

This study aims to revisit Harold J. Laski’s theory of the state and explore its potential relevance in addressing the resurgence of far-right movements and authoritarian tendencies in the twenty-first century. Although largely forgotten after his death in 1950, Laski was one of the most influential political thinkers of the interwar period and a sharp critic of fascism. As one of the earliest figures to theoretically identify and warn Europe about the dangers of fascist ideologies, his insights-particularly regarding the nature and function of the state-may offer a valuable lens through which to evaluate contemporary political developments.
Laski conceived of the state not as a metaphysical or abstract entity but as a tangible institution tasked with organizing the collective life of its citizens. He argued that a legitimate state must be evaluated not by its proclaimed intentions, but by its realized goals-namely, the extent to which it enables individuals to fulfill their purposes. This conception turns the state into an instrument rather than an end in itself. Laski emphasized that the authority of the state becomes legitimate only when it can meet the essential material and moral needs of all its citizens, not just a privileged few.
In the context of the Great Depression and the rise of fascism, Laski offered a critique of capitalist democracies, claiming that these systems only respect democratic principles during periods of economic prosperity. In times of crisis, he observed, capitalist democracies tend to abandon democratic mechanisms in favor of preserving economic privileges for the owning class. In his analysis, fascism emerges not as an aberration but as a calculated instrument, deployed by the ruling elite to suppress dissent, dismantle social rights, and maintain capitalist structures. This interpretation casts fascism as an intentional response to democratic demands from the working class, rather than a spontaneous political movement.
Today, far-right parties are once again on the rise globally, often thriving on anti-immigrant sentiment, economic uncertainty, and the erosion of public trust in democratic institutions. These developments strongly parallel the conditions of interwar Europe. Drawing on Laski’s theory, the study argues that the resurgence of far-right populism can be understood as a consequence of the modern state’s failure to uphold its foundational purpose: guaranteeing equal rights, opportunities, and representation for all its citizens. When the state fails to fulfill this function and instead serves the interests of a narrow elite, it opens the door to reactionary ideologies that exploit popular discontent.
Laski’s insistence on the centrality of rights-such as education, personal security, freedom of expression, and political participation-remains especially relevant today. He believed that without access to these rights, citizens are effectively excluded from the democratic process and are more likely to embrace authoritarian alternatives. Moreover, Laski emphasized that the state must be organized in a way that ensures impartiality and transparency, particularly through its bureaucratic and legal institutions. Only in this way can the state maintain the consent and loyalty of its citizens without resorting to coercion.
This study further argues that Laski’s thought offers practical recommendations for countering the rise of contemporary far-right ideologies. These include expanding social rights, democratizing economic structures, institutionalizing meaningful political participation, and safeguarding freedom of expression. His theoretical framework also serves as a diagnostic tool to identify when and how democratic systems deviate from their intended functions, offering a benchmark for evaluating both state performance and legitimacy.
In conclusion, while some of Laski’s more radical proposals-such as the inevitability of revolution in the face of systemic capitalist resistance-may seem dated, his broader insights into the relationship between authority, legitimacy, and social justice remain critically pertinent. Laski’s theory helps us understand that authoritarian tendencies, both past and present, flourish where the state ceases to be an inclusive and responsive institution. Therefore, revisiting Laski’s theory of the state is not merely of historical interest but offers a compelling foundation for reimagining democratic governance in an age of crisis and polarization.

Anahtar Kelimeler

Harold J. Laski , Theory of State , Far-Right , Legitimacy , State

Kaynakça

• Alkan, M. Nail, “Avrupa’da Yükselen Irkçılık: Pegida Örneği”, Gazi Akademik Bakış, C. 8, S. 16, (2015): 275-289.
• Allen, Trevor J., “Exit to the Right? Comparing Far Right Voters and Abstainers in Western Europe”, Electoral Studies, (2017): 103-115.
• Arslan, Halil Kürşad, “Aşırı Sağın Yükselişi: Resme Küresel Perspektiften Bakmak”, Muhafazakar Düşünce, Yıl 14, S. 53, (Ocak-Nisan 2018): 47-70.
• Betz, Hans-George, “The New Politics of Resentment: Radical Right-Wing Populist Parties in Western Europe”, Politics, Vol. 25, No. 4, (1993): 413-427.
• Carlisle, Rodney P. (edt.), Encyclopedia of Politics the Left and Right (London: Sage Publication, 2005).
• Çolakoğlu, Elif, “Avrupa’da Mülteciler, Yükselen Aşırı Sağ ve Seçim Süreçleri”, Atatürk Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, C. 33, S. 3, (2019): 933-962.
• Diamond, Larry - Gunther, Richard “Types and Functions of Parties”, Political Parties and Democracy (Baltimore: The John Hopkins University Press, 2001).
• Dimitrov, Georgi, Faşizmin Yargılanması, İstanbul, Evrensel Basın Yayım, 2000.
• Donduran, Can, Gedik, Ahmet, “Yükselen Popülizm Tehdidi: Yirmi Birinci Yüzyılda Faşizmin Gölgesi”, Marmara Üniversitesi Öneri Dergisi, C. 16, S. 56, (2021): 879-909.
• Ekirch Jr., Arthur A., “Harold J. Laski: The Liberal Manqué or Lost Libertarian?”, The Journal of Libertarian Studies, Vol. IV, No: 2, (Spring 1980): 139-150.
• Engels, Friedrich, Anti Dühring, Ankara, Sol Yayınları, 2017.
• Gökçekuyu, Ertuğrul, Özgür, Hüseyin, “Populist Rhetoric, Rise of Far-Right, and Turkish Case”, Pamukkale Journal of Eurasian Socioeconomic Studies, C. 11, S. 2, (2024): 95-111.
• Görentaş, Itır Aladağ - Dal, Buket Özdemir, “Avrupa’da Aşırı Sağ Partiler ve Göçmenlere Yaklaşımları; Seçilmiş Örnekler”, MSGSÜ Sosyal Bilimler Dergisi, S. 26 (2022), s. 295-317.
• Güngörmez, Oğuz, “Avrupa’da Aşırı Sağ Kabuk Değiştiriyor”, EURO Politika, S. 16, (2022).
• Halhallı, Bekir, “Avrupa’daki Aşırı Sağ Partilerin İdeolojik Yapısı”, Dicle Üniversitesi İktisadi İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, C. 10, S. 20, (2020): 450-471.
• Hobsbawm, Eric, Kısa 20. Yüzyıl: 1914-1991 Aşırılıklar Çağı, İstanbul: Everest Yayıncılık, 2014.
• Hobsbawm, Eric, “Solun Megafonu: Harold Laski”, Sunuş Yazısı, Politikaya Giriş içinde, Ankara: Fol Kitabevi, 2019: 1-15.
• Hawkins, Carroll, “Harold J. Laski: A Preliminary Analysis”, Political Science Quarterly, Vol. 65, No. 3, (1950): 376-392.
• Jena, Krisna Chandra, Jena, Krusna Chandra, “Harold Laski and His Concept of Liberty”, The Indian Journal of Political Science, Vol. 21, (1960): 62-69.
• Jun Kim, Young, “Political Ideas of Harold J. Laski”, Trinity University, (1961).
• Karaağaç, Yunus, “Batı Avrupa’da Aşırı Sağ Partilerin Yükselişi: Belçika Örneği”, EURO Politika, S. 16, (2022): 27-33.
• Kautsky, Karl, Proletarya Diktatörlüğü, İstanbul, Yazılama Yayınevi, 2008.
• Kautsky, Karl, İktidara Giden Yol, İstanbul, Yazılama Yayınevi, 2015.
• Kızılkaya, Mediha, Çetin, Nur, “Almanya’da Aşırı Sağ ile Mücadelede Eski Problemlere Yeni Çözüm Arayışı”, Ahi Evran Üniversitesi İktisadi İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, C. 7, S. 1, (2023): 89-108.
• Küçük, Yalçın, Aydın Üzerine Tezler 1 (1830-1980), İstanbul, Tekin Yayınevi, 1990.
• Lamb, Peter, “Harold Laski (1893-1950): Political Theorist of a World in Crisis”; Review of International Studies, (1999): 329-342.
• Laski, Harold J., “The Pluralistic State”, The Philosophical Review, Vol. 28, No. 6, (1919).
• Laski, Harold J., Politikaya Giriş, Ankara: Fol Kitap, 2019.
• Laski, Harold J., Düşünce Özgürlüğü, Ankara: Fol Kitap, 2020.
• Laski, Harold J., Teoride ve Pratikte Devlet, Ankara: Fol Kitap, 2023.
• Lenin, Vladimir Ilyiç, Devlet ve Devrim, İstanbul, Yordam Kitap, 2020.
• Lukacs, Georg, Aklın Yıkımı, İstanbul, Payel Yayınları, 2006.
• Marx, Karl, Hegel’in Hukuk Felsefesinin Eleştirisi, Ankara, Sol Yayınları, 2009.
• Marx, Karl, 1844 Elyazmaları, İstanbul, Birikim Yayınları, 2013.
• Mathur; A. B., “Harold Josephus Laski: The Man and His Thought”, The Indian Journal of Political Science, Vol. 49, No. 4, (1988): 453-488.
• Maurer, Peter, Diehl Trevor, “What Kind of Populism? Tone and Targets in the Twitter Discourse of French and American Residential Candidates.” European Journal of Communication, 35(5), (2020): 453-468.
• Mills, C. Wright, “Letter to the New Left”, New Left Review, No. 5, (1960).
• Mudde, Cas, “The Populist Radical Right: A Pathological Normalcy”, West European Politics, V. 33 (2010).
• Newman, Michael, “Harold Laski Today”, The Political Quarterly, Vol. 67, Issue 3, (1996): 229-241.
• Öner, Selcen, “Different Manifestations of the Rise of Far-Right in European Politics. The Cases of Germany and Austria”, Marmara Journal of European Studies, 22(2), (2014): 85-106.
• Pearson, Sidney A., “Harold Laski’nin Devlet’i: Öngörücü Bir Bilim Olarak Sosyal Bilimlerin Tehlikesi ve Cazibeleri”, Teoride ve Pratikte Devlet içinde, Ankara: Fol Kitap, 2023.
• Poulantzas, Nicos, Siyasal İktidar ve Toplumsal Sınıflar, Ankara, Epos Yayınları, 2003.
• Rahman, Hafijur, Çiçek, Aslıhan, “Almanya ve Macaristan’da Aşırı Sağ Partilerin Siyasal Söylem ve Politikaları”, Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, C. 13, S. 4, (2023): 2282-2294.
• Sarma, G. N., “Harold J. Laski”, The Indian Journal of Political Science, (October-December 1950), Vol. 11, (1950): 133-144.
• Shiraliyev, Museyib, “Avrupa’da Aşırı Sağ Partilerin Yükselişinin Temel Belirleyicileri”, SDE Akademi Dergisi, C. 2, S. 6, (2022): 140-159.
• Schultes, Karl, “Harold J. Laski: Eine Staatstheorie der Sozialen Demokratie”, Zeitschrift für Politik, Neue Folge, Vol. 2, No. 3, (1955): 259-272.
• The Viscount Hailsham, “The Political Ideas of Harold J. Laski, by Herbert A. Deane Book Review”, The Yale Law Journal, Vol. 65, No: 2, (1955).
• Uygun, Oktay, Devlet Teorisi (İstanbul: On İki Levha Yayınları, 2019).
• Yılmaz, Furkan, Hukukta Yorumun Sınıfsallığı, İstanbul, On İki Levha Yayınları, 2024.