TTK HÜKÜMLERİ ÇERÇEVESİNDE İŞLETME ADININ TEK BAŞINA DEVRİ

Öz

Ticari işletmenin malvarlığına dahil bir fikri mülkiyet hakkı olan işletme adı, “işletme sahibi ile ilgili olmaksızın doğrudan doğruya işletmeyi tanıtmak ve benzer işletmelerden ayırt etmek için kullanılan” addır (6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu [TTK] m. 53). İşletme adı hakkında uygulanacak hükümleri gösteren TTK m. 53’te ticaret unvanının işletmeden ayrı olarak devrini yasaklayan TTK m. 49/1’e atıf yapılmadığı için, işletme adının tek başına devredilip devredilemeyeceği hususu öğretide tartışmalıdır. Bir görüşe göre, TTK m. 49/1’e doğrudan atıf yapılmadığından işletme adının ticari işletmeden ayrı olarak devredilmesi mümkündür. İkinci görüş ise, işletmeyi tanıtmak ve diğer işletmelerden ayırt etmek için kullanılan, dolayısıyla işletmeyle arasında sıkı bir bağ olan işletme adının işletmeden ayrı olarak devredilemeyeceğini ileri sürmüştür. Çalışmamızda işletme adının ticari işletmeden ayrı olarak devri hususu, öğreti görüşleri ve yargı kararları ışığında incelenmiş ve devir yasağına ilişkin ayrılığın, ticaret unvanı ile işletme adı arasındaki nitelik farkından geldiği, kanun koyucunun TTK m. 53’te TTK m. 49/1’e atıf yapmayarak, iradesinin işletme adının işletmeden ayrı olarak devredilebileceği yönünde olduğunu açıkça ortaya koyduğu gerekçeleriyle işletme adının tek başına devredilebileceği sonucuna varılmıştır. Böylece işletme sahibinin, markaya benzer biçimde, müşteriler nezdinde iyi bir izlenim bırakan işletme adını devrederek iyi bir kazanç elde etmesinin mümkün olduğu, dolayısıyla yalnızca işletmeye bağlı bir değer olmayan işletme adının tek başına devrinde korunmaya değer bir menfaatinin bulunduğu ifade edilmiştir. Çalışmamızda ayrıca, ticaret unvanının aynı zamanda işletme adı olarak kullanılması halinde işletme adının tek başına devir hali ele alınmış, bu hâlde devralanın, tanıtma işaretini unvandan bağımsız bir şekilde işletme adı olarak kullanacağı için tek başına devrin mümkün olduğu savunulmuştur.

Anahtar Kelimeler

• İşletme Adı
• Ticaret Unvanı
• Ticari İşletme
• Tek Başına
• Ayırt Etmek.

INDEPENDENT TRANSFER OF THE BUSINESS NAME

Öz

The business name, which constitutes an intellectual property right within the assets of a commercial enterprise, is defined as “the name used directly to identify the enterprise and distinguish it from similar enterprises, irrespective of the owner of the enterprise” (The Turkish Commercial Code [TCC] No. 6102 Article 53). Since TCC Article 53, which regulates the provisions applicable to the business name, does not refer to TCC Article 49/1, which prohibits the transfer of a trade name independently of the enterprise, the question of whether a business name may be transferred separately has been subject to doctrinal debate. According to one view, as there is no direct reference to TCC Article 49/1, the transfer of a business name independently of the commercial enterprise is possible. The opposing view, however, argues that since the business name is used to identify the enterprise and distinguish it from others, thereby establishing a close connection with the enterprise, it cannot be transferred separately. This study examines the issue of transferring a business name independently of the commercial enterprise in light of doctrinal opinions and judicial decisions. It concludes that the divergence regarding the prohibition of transfer stems from the difference in nature between the trade name and the business name, and that by refraining from referring to Article 49(1) in Article 53, the legislator clearly demonstrated its intention to allow the independent transfer of business names. Accordingly, it is argued that an enterprise owner may generate substantial profit by transferring a business name that, similar to a trademark, leaves a favorable impression on customers, and that there exists a protectable interest in its independent transfer as a value not exclusively tied to the enterprise. The study further addresses the scenario where a trade name is simultaneously used as a business name, and maintains that in such a case, the independent transfer of the business name should still be possible, as the transferee would use the identification mark as a business name independently of the trade name.

Anahtar Kelimeler

• Business Name
• Trade Name
• Commercial Enterprise
• Independently
• Distinction.

Kaynakça

1. Agten, Daniel. Der Schutz von Unternehmenskennzeichen bei Kollisionen mit anderen Unternehmens- und Waren- oder Dienstleistungskennzeichen in der Schweiz, 3. Kapitel: Unternehmenskennzeichen / § 3 Der Handelsname als nicht registriertes Unternehmenskennzeichen. Bern: Stämpfli Verlag AG, 2011.
2. Akçaal, Mehmet. İşletmenin Devri. Ankara: Yetkin Yayınları, 2014.
3. Arkan, Sabih. Ticari İşletme Hukuku. Ankara: Banka ve Ticaret Hukuku Araştırma Enstitüsü Yayınları, 2017.
4. Arslanlı, Halil. Kara Ticareti Hukuku Dersleri Umumî Hükümler. İstanbul: Fakülteler Matbaası, 1960.
5. Bahtiyar, Mehmet. Ticari İşletme Hukuku. İstanbul: Beta Yayınevi, 2023.
6. Bolayır, Nur. “Fikrî Mülkiyet Haklarında Cebrî İcra Sistemi”, Dokuz Eylül Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, Prof. Dr. Hakan PEKCANITEZ’e Armağan, C. 16, Özel Sayı 2014 (Basım Yılı: 2015): 2513-2570.
7. Bozer, Ali ve Göle, Celal. Ticarî İşletme Hukuku. Ankara: Banka ve Ticaret Hukuku Araştırma Enstitüsü Yayınları, 2023.
8. Bozkurt, Tamer. Ticarî İşletme Hukuku. Ankara: Yetkin Yayınları, 2023.

9. Cengil, M. Fatih. Ticari İşletmenin Devri. İstanbul: On İki Levha Yayıncılık, 2018.
10. Eriş, Gönen. Açıklamalı-İçtihatlı 6335-6552-6728 Sayılı Kanunlarla Güncellenmiş TTK Hükümlerine Göre Ticari İşletme ve Şirketler, C – I. Ankara: Seçkin Yayıncılık, 2017.
11. Gün, Buket. Marka Hukukunda Birlikte Var Olma. İstanbul: On İki Levha Yayıncılık, 2019.
12. Güngör, Seda Ş. “Türk Ticaret Kanunu Hükümleri Kapsamında İşletme Adı ve İşletme Adının Korunması”, Erzincan Binali Yıldırım Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, C. XVIII, S. 1-2 (2014): 193-209.
13. Gürzumar, Osman Berat. Franchise Sözleşmeleri ve Bu Sözleşmelerin Temelini Oluşturan Sistemlerin Hukuken Korunması. İstanbul: Beta Yayınları, 1995.
14. Häublein, Martin, Hoffmann-Theinert, Roland und Poll, Jens (Herausgeber). Beck’sche Online-Kommentare (BeckOK) HGB. München: Verlag C.H. Beck, 2025.
15. Ingo Koller, Kindler, Peter, Drüen, Klaus-Dieter, Huber, Stefan, Stelmaszczyk, Peter und Bach, Nina. Handelsgesetzbuch Kommentar. München: Verlag C.H. Beck, 2023.
16. İmregün, Oğuz. Ticaret Hukukunun Genel İlkeleri. İstanbul: Filiz Kitabevi, 1995.
17. Karayalçın, Yaşar. Ticaret Hukuku I. Giriş-Ticari İşletme. Ankara: Güzel İstanbul Matbaası, 1968.
18. Kayar, İsmail. Ticari İşletme Hukuku. Ankara: Seçkin Yayıncılık, 2022.
19. Kırca, Çiğdem. Franchise Sözleşmesi. Ankara: Banka ve Ticaret Hukuku Araştırma Enstitüsü, 1997.
20. Mimaroğlu, Sait Kemal. Ticaret Hukuku. Birinci Cilt – İşletme Hukuku. Ankara: Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi Yayınları, 1970.
21. Müller, Jürg und Simon, Jürg. Handbuch Kollidierende Kennzeichen, 2. Kapitel: Arten von Kennzeichen / I. - V. Bern: Stämpfli Verlag AG, 2024.
22. Odman Boztosun, N. Ayşe ve Ünal, Akın. “Türk Ticaret Kanunu Tasarısındaki Ticaret Unvanına, İşletme Adına ve Haksız Rekabete İlişkin Hükümlerin Değerlendirmesi”, 27-28 Mayıs 2005 Günü Yeditepe Üniversitesi’nde Düzenlenen Türk Ticaret Kanunu Tasarısı Sempozyumu’nda Sunulan Tebliğler, Yeditepe Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, C. II, S. 1 (2005): 383-412.
23. Oetker, Hartmut (Herausgeber). Handelsgesetzbuch Kommentar. München: Verlag C.H. Beck, 2024.
24. Ormancı, Gürkan. Hukuki Açıdan İşletme Adı ve İşletme Adının Korunması. Ankara: Adalet Yayınevi, 2021.
25. Ormancı, Gürkan. “Türk Hukuku Kapsamında İşletme Adının Haksız Rekabet Hükümleri Uyarınca Korunması”, Ticaret ve Fikri Mülkiyet Hukuku Dergisi, C. 6, S. 1 (Haziran 2020): 108-127.
26. Öçal, Akar. “Ticaret Unvanının Devri”, Eskişehir İktisadi ve Ticari İlimler Akademisi Dergisi, C. 9, S. 1 (Haziran 1973): 267-274.
27. Poroy, Reha ve Yasaman, Hamdi. Ticari İşletme Hukuku. Ankara: Seçkin Yayıncılık, 2024.
28. Schmidt, Karsten (Redakteur). Münchener Kommentar zum Handelsgesetzbuch: Band 1 §§ 1-104a. München: Verlag C.H. Beck, 2025.
29. Sekmen, Orhan. “Marka, Ticaret Unvanı ve İşletme Adı İhtilafların’da İltibas”, Galatasaray Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, C. 23, Cumhuriyet’in 100. Yılı Özel Sayısı (Kasım 2024): 145-184.
30. Şahin, Zeynep Şeyda. İşletme Adı ve Korunması. İstanbul: İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Yüksek Lisans Tezi, 2021.
31. Şener, Oruç Hami. Ticari İşletme Hukuku Ders Kitabı. Ankara: Seçkin Yayıncılık, 2025.
32. Tekil, Fahiman. Ticari İşletme Hukuku. İstanbul: Bilmen Basım ve Yayınevi, 1990.
33. Tekinalp, Ünal. Fikrî Mülkiyet Hukuku. İstanbul: Vedat Kitapçılık, 2012.
34. Ullmann, Eike. “Die Verwendung von Marke, Geschäftsbezeichnung und Firma im geschäftlichen Verkehr, insbesondere des Franchising”, Neue Juristische Wochenschrift (NJW), Heft 19 (1994): 1255-1262.
35. Ülgen, Hüseyin, Helvacı, Mehmet, Kendigelen, Abuzer, Kaya, Arslan ve Nomer Ertan, N. Füsun. Ticari İşletme Hukuku. İstanbul: On İki Levha Yayıncılık, 2015.
36. Yalçın, Onur. Sınaî Mülkiyet Haklarının Cebrî İcrası. İstanbul: On İki Levha Yayıncılık, 2021.
37. Yongalık, Aynur. “Ticaret Unvanı Alanındaki Yeni Gelişmeler - Türk Hukuku Açısından Bir Değerlendirme”, BATİDER, Cilt XXI, Sayı 3 (Haziran 2002): 5-30.
38. Yurtman, Hazalcan. 6750 Sayılı Ticari İşlemlerde Taşınır Rehni Kanunu Uyarınca Temerrüt Sonrası Haklar. İstanbul: On İki Levha Yayıncılık, 2021.