ARABULUCUNUN TALEBİ ÜZERİNE TAPU SİCİLİNE YAZILAN TASARRUF YETKİSİNİN KISITLANMASI ŞERHİNİN MADDİ HUKUK BAKIMINDAN DEĞERLENDİRİLMESİ

Yıl 2025, Cilt: 15 Sayı: 2, 975 - 1016, 26.12.2025

Akın Ünal , Arif Kalkan

https://doi.org/10.54704/akdhfd.1791064

Öz

Günümüzde taraflar arasındaki uyuşmazlıkların alternatif çözüm yolları ile çözülmesine yönelik eğilim artmaktadır. Bu alternatif çözüm yollarından biri de arabuluculuktur. Kısaca arabuluculuk, bir ya da daha fazla arabulucunun yardımı ile tarafların serbestçe üzerinde tasarrufta bulunduğu özel hukuk uyuşmazlıklarının çözüm sürecidir. Temel olarak gönüllük esasına dayanan söz konusu çözüm süreci, bazı hukuk sistemlerinde belirli konularda dava açılmadan önce zorunlu olarak başvurulması gereken bir kurum olarak yer alır.
Türk Hukukunda da uyuşmazlıkların çözümü için arabuluculuğa başvuru son yıllarda artarak devam eden bir ivme kazanmıştır. Özellikle zorunlu arabuluculuğun kapsamının genişletilmesi, söz konusu artışa önemli destek sağlamıştır. Bu artışın da kanun koyucunun yaptığı düzenlemeler dikkate alındığında, devam edeceği görülmektedir.
Uyuşmazlıkların çözümü için arabuluculuk kurumunun kazandığı önem, bu kurum hakkında yeni düzenlemelerin yapılmasını kaçınılmaz kılmaktadır. Bu yeni düzenlemelerden biri de, yakın tarihli bir zamanda yürürlüğe giren HUAK m. 17/B maddesidir. İlgili maddenin ikinci fıkrasında, belirli şartların varlığı halinde, arabulucu talebi üzerine tapu siciline yazılması gereken bir tasarruf yetkisinin kısıtlanması şerhi düzenlenmiştir. Bu şerh, arabuluculuğa başvurulan her uyuşmazlık için arabulucu tarafından talep edilemez. Kanun koyucu, şerh verilmesinin mümkün olduğu uyuşmazlıkları, taşınmazın devrine veya taşınmaz üzerinde sınırlı bir ayni hak kurulmasına ilişkin bir uyuşmazlık şeklinde sınırlandırmıştır. HUAK m. 17/B/2’de söz konusu şerhin tapu siciline yazımı için gerekli olan diğer şartlar da belirtilmiştir. Bu şerhin amacı ise taşınmaz malikinin tasarruflarına karşı uyuşmazlığın diğer tarafının kişisel hakkının korunmasıdır. Kısaca sınırlı sayı ilkesine tabi olan şerh kurumuna, HUAK m. 17/B/2 düzenlemesi yeni bir hususu eklemiştir. İşte bu çalışmada, söz konusu şerhin konusu, amacı, işlevi, hukuki niteliği, tapu siciline yazım/silinme süreci ve usulü ile şerhe ilişkin genel bir değerlendirme yapılmıştır.

Anahtar Kelimeler

Arabulucu , Tapu Sicili , Tasarruf Yetkisi Kısıtlaması , Şerh , Ayni Hak

AN EVALUATION OF THE DISPOSITIVE POWER RESTRICTION ANNOTATION ENTERED INTO THE LAND REGISTRY UPON THE MEDIATOR’S REQUEST FROM THE PERSPECTIVE OF SUBSTANTIVE LAW

Öz

In recent years, there has been a growing tendency to resolve disputes between parties through alternative dispute resolution methods. One such method is mediation. In brief, mediation is a process where one or more mediators assist the parties in resolving private law disputes over which they have the freedom to dispose. Fundamentally based on the principle of voluntariness, this process exists as a mandatory institution in certain legal systems for specific matters. In Turkish law, the recourse to mediation for dispute resolution has gained momentum in recent years. Particularly, the expansion of the scope of mandatory mediation has significantly supported this increase. Considering the regulations made by the legislator, it is evident that this trend will continue. The importance of the mediation institution in dispute resolution makes it inevitable to introduce new regulations about this institution. One such recent regulation is Article 17/B of the Mediation in Civil Disputes Law (MCDL). In the second paragraph of the relevant article, it is stipulated that, under certain conditions, a restriction on the disposition power must be annotated in the land registry upon the request of the mediator. This study provides a general evaluation of the subject, purpose, function, legal nature, registration/removal process, and procedure of this annotation.

Anahtar Kelimeler

Mediator , Land Registry , Dispositive Power Restriction , Annotation , Real Right.

Kaynakça

• Acemoğlu, Kevork. “Tescilsiz İktisaplar Yolu ile Mahdud Ayni Haklar ve Şerh Edilebilen Şahsi Hakların Edinilmesi”. İÜHFM 28, S. 3-4, (1962), 799-809.
• Akipek Öcal, Şebnem. “Sicilin Düzeltilmesi Davası ve Uygulamadaki Sorunlar”. Tapu Sicili Sempozyumu. Ankara: Seçkin Kitabevi, 2022.
• Akipek, Jale. Akıntürk, Turgut ve Ateş, Derya. Eşya Hukuku. İstanbul: Beta Yayınevi, 2018.
• Akyol, Şener. Türk Medeni Hukukunda Temsil. İstanbul: Vedat Kitabevi, 2009.
• Arslan, Betül Azaklı. “Zorunlu Arabuluculuk Faaliyetinin Niteliği Bakımından Arabulucunun Hukuki Sorumluluğu”. AÜHFD 8, S. 1, (2018): 189-223.
• Atlı, Banu. “Taşkın Yapıya Katlanma Yükümlülüğünün Oluşma Koşulları”. DEÜHFD 19, Prof. Dr. Şeref Ertaş’a Armağan Özel Sayısı, (2017): 981-1023.
• Ayan, Mehmet. Eşya Hukuku Zilyetlik ve Tapu Sicili. Ankara: Adalet Yayınevi, 2020.
• Aydın, Gülşah Sinem. “Artmirasçı Atamada Önmirasçının Taşınmazlara İlişkin Yaptığı Tasarruf İşlemlerinin Geçerliliği Sorunu”. MÜHFHAD, 25, S. 1, (2019): 299-328.
• Ayiter, Kudret. Medeni Hukukta Tasarruf Muameleleri. Ankara: İstiklal Yayınevi, 1953.
• Badur, Emel ve Konca, Nesibe Kurt. “Arabuluculuk Sürecinde Tapu Siciline Tasarrufu Kısıtlayıcı Şerh Konulması”. AÜHFD 58, S. 2 (2023): 845-879.
• Badur, Emel. “Arabulucu Sözleşmesi”. THD 15, S. 162 (2020), 248-265.
• Badur, Emel. “Arabulucunun Sözleşme Görüşmelerinden Doğan Sorumluluğu”. MHD 1, S. 1 (2024): 1-26.
• Başpınar, Veysel. “Taşınmaz Satımında Vekâlet”. AÜHFD 45. S. 1, (1996): 483-504.
• Baumann, Max. Sachenrecht. Zürich: Dike Verlag, 2008.
• Bütün Yılmaz, Derya G. “Arsa Payı Karşılığı İnşaat Sözleşmesinden Doğan Hakkın Şerhi”. TAAD S. 38 (2019): 107-130.
• Çil, Seda. Arabuluculuk Sürecinde Taraf Vekilliği. Ankara: Adalet Yayınevi, 2020.
• Dalcı Özdoğan, Nurcihan. “Aile Konutu Niteliğinin Sona Ermesi ile Diğer Eşin Rızası Alınmadan Yapılan Tasarruf İşlemi Kendiliğinden Geçerli Hale Gelir Mi?”. EÜHFD, 13 S. 2, (2018): 135-167.
• Deillon-Schegg, Bettina. “Sachenrecht”. Handkommentar. Zürich: Schulthess Juristische Medien AG, 2023.
• Doğan, Murat. Tapu Sicilinde Tasarruf Yetkisi Kısıtlamasının Şerhi. Ankara: Seçkin Yayınevi, 2004.
• Duerr, David. “Erste Lieferung, Systematischer Teil und Art. 793-804 ZGB Kommentar zum schweizerischen Zivilrecht, Schweizerisches Zivilgesetzbuch, Das Grundpfand”. Zürcher Kommentar. Zürich: Schulthess Verlag, 2009.),
• Dural, Mustafa ve Öğüz, Tufan. Türk Özel Hukuku-Kişiler Hukuku C. 2. İstanbul: Filiz Yayınevi, 2024.
• Dür, Orhan. Arabuluculuk Faaliyeti ve Arabuluculukların Hak ve Yükümlülükleri. Ankara: Adalet Yayınevi, 2018.
• Eren, Fikret. Borçlar Hukuku Genel Hükümler. 29. Baskı. Ankara: Legem Yayınevi, 2024. Ercoşkun Şenol, H. Kübra. “Geçici Tescil Şerhi”. UMD, S. 11, (2018), 375-407.
• Ercoşkun Şenol, Hatice Kübra. “Hem Haksız Hem De Taşkın Yapı Niteliğindeki Yapılar”. TAAD, S. 38, (2019): 19-62.
• Ermenek, İbrahim. Arabuluculuk Sürecinde Zayıf Tarafın Korunması. Ankara: Yetkin Yayınevi, 2021.
• Erginer, Umut Ozan. “Arbuluculuk ve Gizlilik”. ABÜHFD, 5, S. 9, (2017): 73-98.
• Ertaş, Şeref. Eşya Hukuku. İzmir: Barış Yayınları, 2018. Gümüş, Mustafa Alper, Türk Medeni Kanunun Getirdiği Yeni Şerhler. İstanbul: Vedat Kitapçılık, 2007.
• Günday, Harun Mirsad. Alım Hakkı. Ankara: Adalet Yayınevi, 2021.
• Gürsoy, Kemal T., Eren, Fikret ve Cansel, Erol. Türk Eşya Hukuku. Ankara: A.Ü. Hukuk Fakültesi Yayınları, 1984.
• Haab, Robert, Simonius, August, Scherrer, Werner ve Zobl, Dieter. “Das Eigentum, Art. 641-729 ZGB Kommentar zum Schweizerischen Zivilgesetzbuch”. Zürcher Kommentar. Zürich: Schulthess Verlag, 1977.
• Hatemi, Hüseyin, Serozan, Rona ve Arpacı, Abdulkadir: Eşya Hukuku. İstanbul: Filiz Kitabevi, 1991.
• Hitz, Flurina. “Sachenrecht Art. 641-977 ZGB”. Handkommentar, Zürich: Schulthess Verlag, 2016.
• Homberger, Arthur (Çeviren: Bertan, Suat). Ayni Haklar - Zilyetlik ve Tapu Sicili. İstanbul: Adalet Bakanlığı Yayınevi, 1950.
• Honsell, Heinrich, Vogt, Nedim Peter ve Geiser, Thomas. “Zivilgesetzsbuch II”. Basler Kommentar. Basel: Helbing Lichtenhahn Verlag, 2006.
• Hrubesch-Millauer, Stephanie. “Erbrecht”. Handkommentar. Zürich: Stämpfli Verlag, 2016.
• İlhan, Onur. Arabuluculuk Sözleşmesi. Ankara: Seçkin Kitabevi, 2020.
• Kalkan, Arif. Tapu Sicilinde Yolsuz Yazım ve Düzeltme. İstanbul: Filiz Kitabevi, 2024.
• Kernen, Alexanderç. “ZGB Kommentar Schweizerisches Zivilgesetzbuch”. Orell Füssli Kommentar. Zürich: Orell Füssli Verlag, 2016.
• Kırca, Çiğdem. “Örtülü (Gizli) Boşluk ve Bu Boşluğun Doldurulması Yöntemi Olarak Amaca Uygun Sınırlama (Teleologısche Reduktıon)”. AÜHFD 50, S. 1, (2001): 91-119.
• Köroğlu, Emre. “4721 Sayılı Türk Medeni Kanunu Çerçevesinde Aile Yurdu (TMK m. 386-395)”. Prof. Dr. İhsan Erdoğan’a Armağan. Ankara: Adalet Yayınevi, 2024.
• Kren Kostkiewicz, Jolanta. “Kommentar zum Schweizerischen Obligationenrecht”. Orell Füssli Kommentar. Zürich: Orell Füssli Verlag AG, 2023.
• Kurşat, Zekeriya. “Yazılı Şekil Şartının Unsuru Olan İmzanın Elektronik Ekrana Atılmasını Etkisi”. İÜHFD 75, S. 1, (2017): 413-430.
• Leemann, Silvia Verena. Die Vormerkung von Verfügungsbeschränkungen im Grundbuch nach schweizerischen Zivilgesetzbuch. Zürich: Zürcher Dissertation, 1937.
• Lüke, Wolfgang. Sachenrecht. Köln: C.H. Beck Verlag, 2018.
• Mühlematter, Adrian ve Stucki, Stefan. Grundbuchrecht für die Praxis. Zürich: Orel Füssli Verlag, 2017.
• Nomer, Haluk Nami ve Ergüne, Mehmet Serkan. Eşya Hukuku, İstanbul: On İki Levha Yayınevi, 2019.
• Oğuzman, M. Kemal, Seliçi, Özer ve Oktay-Özdemir, Saime. Eşya Hukuku. İstanbul: Filiz Kitabevi, 2023.
• Öncü, Azim. “Taşınmaz Satış Vaadinden Doğan Hakka İlişkin Terkin Edilmemiş Şerhin Etkisi ve Yargıtay’ın Konuya Yaklaşımı”. İnÜHFD 11, S. 2 (2020): 649-664.
• Özbek, Mustafa Serdar. Alternatif Uyuşmazlık Çözümü. 1. Cilt, 4. Baskı, Ankara: Yetkin Yayınevi, 2016.
• Özekes, Muhammet, Atalı, Murat, Seven, Vural ve Ekmekçi, Ömer. Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk. 2. Baskı, İstanbul: Onikilevha Yayınevi, 2019.
• Özmumcu, Seda. “Hukuk Uyuşmazlıklarının Çözümünde Eş Arabuluculuk (Co- Mediation) Modelinin Değerlendirilmesi”. BÜHFD, 13, S. 161-162, (2018): 9-36.
• Öztürk, Barış Can. “Artmirasçı Atamada Güvence Olarak Tapu Kütüğüne Şerh Verilmesi (TMK M 523/II)”. TAAD S. 60 (2024): 537-554.
• Pfammatter, Aron. “ZGB Kommentar Schweizerisches Zivilgesetzbuch”. Orell Füssli Kommentar. Zürich: Orell Füssli Verlag, 2021.
• Pfeiffer, Kurt. Die Vormerkung persönlicher Rechte im Grundbuch nach dem Schweizerischen Zivilgesetzbuch. Aarau: H.R. Sauerländer, 1910.
• Reber, Markus ve Hurni, Christoph “Das Grundbuch”, Berner Kommentar. Bern: Stämpfli Yayınevi, 2007.
• Riemer, Hans Michael. Die beschränkte dinglichen Rechte. Bern: Stämpfli Verlag, 2000.
• Ruth, Arnet ve Nicole, Roth. “Die Grundbuchberichtigungsklage im Kontext von Art. 976 ff. und Art. 736 Abs. 1 ZGB”. Tatsachen - Verfahren - Vollstreckung. HerG. Ingrid, Breitschmid, Jent-Sørensen, Schmid, Hans ve Sogo, Miguel. Zürich: Schulthess Verlag, 2015.
• Sarıhan, Banu Bilge. “Tüketici Hukuku Uyuşmazlıklarında Dava Şartı Arabuluculuk Uygulaması”. NEÜHFD, 4, S. 2, (2021): 415-440.
• Saymen, Ferit H. ve Elbir, Halid K. Türk Eşya Hukuku. İstanbul: İsmail Akgün Matbaası, 1954.
• Sımonıus, Pascal ve Sutter, Thomas. Schweizerisches Immobiliarsachenrecht. Basel: Verlag Helbing & Lichtenhahn, 1995.
• Sirmen, Lale. Eşya Hukuku. Ankara: Yetkin Yayınevi, 2022.
• Studhalter, Philipp. “Schweizerisches Zivilgesetzbuch”. Orell Füssli Kommentar. Zürich: Orell Füssli Verlag, 2021.
• Şahan, Gökhan. Tapu Sicilinde Kişisel Hakların Şerhi. Ankara: Şeçkin Yayınevi, 2020.
• Tandoğan, Haluk, Borçlar Hukuku Özel Borç İlişkileri. C.2. İstanbul: Vedat Kitapçılık, 2010.
• Tanrıver, Süha. Hukuk Uyuşmazlıkları Bağlamında Arabuluculuk. İstanbul: Filiz Kitabevi, 2025.
• Taşpolat Tuğsavul, Melis. Türk Hukukunda Arabuluculuk. Ankara: Yetkin Yayınevi, 2012.
• Tekelioğlu, Numan. “Türk Hukukunda Tapu Memurunun Re’sen Terkin ve Düzeltme Yetkisi”. AkdHFD 13, S. 1, (2023): 503-527.
• Tekinay, Selahattin Sulhi, Akman, Sermet, Burcuoğlu, Haluk ve Altop, Atilla. Eşya Hukuku, C. 1. İstanbul: Filiz Kitabevi, 1989.
• Tuor, Peter, Schnyder, Bernhard, Schmid, Jörg ve Rumo-Jungo, Alexandra. Das Schweizerische Zivilgesetzbuch. Zürich: Schulthess Verlag, 2009.
• Ünal, Akın. Tapu Sicilinde Geçici Tescil Şerhi. Ankara: Adalet Yayınevi, 2019.
• Ünal, Mehmet ve Başpınar, Veysel. Şekli Eşya Hukuku. Ankara: Savaş Yayınevi, 2020.
• Vieweg, Klaus ve Werner, Almuth. Sachenrecht. Köln: Carl Haymanns Verlag, 2010.
• Wiederkehr, Arthur. Die vorlaufige Eintragung im Grundbuch nach dem schvveizerischen ZGB. Zürich: Buchdruckerei Dr. J. Weiss, 1932.
• Wieland, C. (Çeviren: Karafakı, İ. Hakkı). Kanuni Medeni’de Ayni Haklar. Ankara: Yeni Basımevi, 1946.
• Yağcıoğlu, Kaan Muharrem. “Yeni İş Mahkemeleri Kanunu Uyarınca Arabuluculuk ve Arabuluculuğun İş Yargılamasına Etkileri”. DEÜHFD, 20, S. 2, (2018): 457-486.
• Yıldırım, Abdulkerim. Türk Hukukunda Tapuya Güven Yoluyla Ayni Hak Kazanımı. Ankara: Adalet Yayınevi, 2019.
• Yıldırım, Ferhat. Arabuluculuk ve Ombudsmanlık. Ankara: Seçkin Yayınevi, 2019.
• Zobl, Dieter. Grundbuchrecht. Zürich: Schulthess Verlag, 2004.