AİLE YARDIMLARI: FRANSIZ MODELİ VE TÜRK HUKUKUNDAKİ DURUMA İLİŞKİN BİR DEĞERLENDİRME

Yıl 2025, Cilt: 15 Sayı: Prof. Dr. Peter HAY 90. Doğum Günü Özel Sayısı, 211 - 246, 23.01.2026

Nazlı Elbir

Öz

Sosyal güvenlik hukukunun kapsamında koruma sağlanan giren konular “sosyal risk” kavramı üzerinden belirlenmektedir. Bu sosyal risklerden biri olan aile riski, analık, hastalık ve genel olarak sağlık sosyal riskleriyle ilişkilendirilebilse de esasen başlı başına bir sosyal risk teşkil etmektedir. ILO’ya göre bir sosyal risk olarak ele alındığında aile, “çocukların geçimini sağlama yükümlülüğünden” doğan külfetler olarak açıklanabilir. Aile sosyal riskine karşı sağlanan korumlar ise çoğunlukla, diğer sosyal risklerden farklı olarak sosyal sigorta tekniğiyle değil, mesleki faaliyetten bağımsız olarak hak kazanılan sosyal yardımlar şeklinde düzenlenmektedir. Bu çalışmada, aile sosyal riskini, aile politikaları dahilinde yirminci yüzyılın başlarından beri güvenceye kavuşturmayı hedeflemiş ve günümüzde geldiğimiz noktada da bu hedefini çok geniş kapsamlı ve kurumsallaşmış bir “aile yardımları” kurumuyla gerçekleştirilmiş bulunan Fransız hukukundaki durum açıklanacaktır. Fransız sosyal güvenlik sisteminde beş alt başlık altında ele alınan sosyal risklerden biri olan aile, mesleki faaliyet, sağlanan sosyal katkı ve hatta geleneksel anlamdaki aile tanımının mevcudiyetinden bağımsız olarak bir çeşit sosyal yardım sayılabilecek yardımlarla güvence altına alınmıştır. Bu yardımların klasik sosyal yardımlardan farkı, tamamen kamu kaynaklarıyla değil ancak toplumun tamamının sağladığı sosyal katlılar da dahil edilen bir finansmanla gerçekleştirilmesidir. Ayrıca, aile kavramına ilişkin güncel gelişmelere uyumlu olarak, sadece çekirdek aile yapısını değil, tek ebeveynli aileler başta olmak üzere daha “olağan dışı” kabul edilebilecek aileleri de koruma altına almakla kalmayıp “iş-aile yaşamı dengesini” de gözeten güvencelere yer vermiştir. Akabinde, Fransa’daki sistemden çok farklı olarak, ailenin korunmasını anayasal ve medeni hukuk boyutuyla kabul etmekle birlikte başlı başına bir sosyal güvenlik meselesi olarak düzenlemeyen, mevzuatta çok dağınık ve kurumsallaşmamış biçimde kısmen sosyal yardımlar içinde yer verildiği kabul edilebilecek olan Türk hukukundaki durum, karşılaştırma yapılmasının imkân verdiği ölçüde Fransız hukukuyla karşılaştırılmalı olarak ele alınacaktır.

Anahtar Kelimeler

Sosyal Güvenlik , Sosyal Yardım , Aile Yardımları , ILO 102 sayılı Sözleşme , Çocuk Bakımı

FAMILY BENEFITS: AN ASSESSMENT OF THE MODEL IN FRENCH LAW AND THE CORRESPONDING SITUATION IN TURKISH LAW

Öz

The fields covered by social security law are determined through the concept of ‘social risk’. Although family risk, one of these social risks, can be associated with maternity, illness and general medical social risks, it essentially constitutes a social risk in its own right. According to the ILO, when considered as a social risk, the family can be explained as the burdens arising from the ‘obligation to provide for children’. The measures providing protection against family social risk are mostly regulated in the form of social benefits acquired independently of professional activity, unlike other social risks, rather than through social insurance techniques. This study will explain the situation in French law, which has aimed to provide security against family social risk within the framework of family policies since the beginning of the twentieth century and has achieved this goal today through a very comprehensive and institutionalised ‘family benefits’ system. The family, one of the social risks addressed under five subsections in the French social security system, is covered by assistance that can be considered a form of social benefits, independent of professional activity, social contributions and even the presence of the family in its traditional sense. The difference between these benefits and traditional social benefits is that they are financed not solely by public funds but also by social contributions from the entire community. Furthermore, in line with current developments regarding the concept of family, it not only protects the nuclear family structure but also families that could be considered more ‘exceptional’, particularly single-parent families, and provides safeguards that take into account the ‘work-life balance’. Subsequently, unlike the French system, Turkish law recognises the protection of the family in constitutional and civil law terms but does not regulate it as a social security issue in its own right. Instead, it is incorporated in a fragmented and non-institutionalised manner within social assistance provisions. The situation in Turkish law will be examined in comparison with French law to the extent that a comparative analysis is possible.

Anahtar Kelimeler

Social Security , Social Benefit , Family Benefits , ILO Convention No. 102 , Child Care

Kaynakça

• Alper, Yusuf. Sosyal Sigortalar Hukuku. 10. Baskı, Bursa: Dora, 2019.
• Arıcı, Kadir. Türk Sosyal Güvenlik Hukuku. 2. Baskı, Ankara: Gazi Kitabevi, 2022.
• Bonoli, Giuliano. “The politics of the new social policies: providing coverage against new social risks in mature welfare states”, Policy & Politics 33, 3 (2005): 431-449. Erişim Tarihi: Ekim 26, 2025, https://doi.org/10.1332/0305573054325765
• Chauchard, Jean-Pierre, Kerbourc’h, Jean-Yves ve Willmann, Christophe. Droit de la Sécurité Sociale. 8é édition, Paris: LGDJ, 2018.
• Centel, Tankut. Türk Sosyal Güvenlik Hukuku. İstanbul: On İki Levha, 2021.
• Dağlıoğlu, Selim, Bektaş, Uğur Emre. “102 sayılı ILO Sözleşmesi’ne Göre Aile Yardımı Olarak Sınıflandırılabilecek Türkiye’deki Mevcut Yardımlar”, Sosyal Güvenlik Dergisi 12, 2 (2022): 327-346.
• Dilik, Sait. Sosyal Güvenlik. Ankara: Ankara Üniversitesi, 1992.
• Dupeyroux, Jean-Jacques. Oeuvres Choisies de Droit Social. Paris: Dalloz, 2023.
• Gazier, Bernard, Palier, Bruno ve Périvier, Hélène. Refonder le système de protection sociale, Pour une nouvelle génèration des droits sociaux. Oaris: Presses de Sciences Po, 2014.
• Güzel, Ali, Okur, Ali Rıza ve Caniklioğlu, Nurşen. Sosyal Güvenlik Hukuku. 19. Bası, İstanbul: Beta, 2021.
• Huteau, Gilles. Le Droit de la Sécurité Sociale. 3é édition, Rennes: EHESP, 2024.
• Kara, Elif. “Aile ve Çalışma Hayatında Özel Gruplara (Dezavantajlı) Yönelik Sosyal Politikalar”, Sosyal Politika, içinde, Yusuf Alper ve Aysen Tokol, editör, 347-373. 12. Baskı. Bursa: Dora, 2022.
• Nezosi, Gilles. La Protection Sociale. 2é édition. Paris: La Documentation Française, 2021.
• Palier, Bruno. Gouverner la Sécurité Sociale. 2é édition. Paris: Quadrige/Puf, 2005.
• Petit, Franck. L’Essentiel du Droit de la Protection Sociale. 4é édition. Paris: Gualino, Extenso, 2021.
• Rayssiguier, Yvette Rose/Huteau, Gilles: “La protection sociale, fondement des politiques sociales”, Politiques sociales et de santé, içinde, Yvette Rose Rayssiguier ve Gilles Huteau, editör, 15-38. 3é édition. Rennes: EHESP, 2018.
• Rayssiguier, Yvette Rose, Huteau, Gilles. “Les politiques sociales catégorielles”, Politiques sociales et de santé, içinde, Yvette Rose Rayssiguier ve Gilles Huteau, editör, 39-134. 3é édition. Rennes: EHESP, 2018. (Catégorielles)
• Sözer, Ali Nazım. Türk Sosyal Sigortalar Hukuku. 2. Baskı. İstanbul: Beta, 2021. (Sigorta)
• Sözer, Ali Nazım, Kaplan, Onur. Türk Sosyal Hukuku. 3. Baskı. İstanbul: Beta, 2023.
• Şahin Emir, Asiye. İş ve Sosyal Güvenlik Hukukunda Analık. Ankara: Adalet, 2019.
• Talas, Cahit. Sosyal Ekonomi. Ankara: Sevinç, 1979.
• T.C. Başbakanlık. Sosyal Güvenlik Reformu: Sorunlar ve Çözüm Önerileri. Ankara: 2005.
• T.C. Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığı. “On İkinci Kalkınma Planı (2024- 2028)”. Erişim Tarihi: Ekim 20, 2025. https://www.sbb.gov.tr/wp-content/uploads/ 2023/12/On-Ikinci-Kalkinma-Plani_2024-2028_11122023.pdf
• Tuncay, Aziz Can, Ekmekçi, Ömer. Sosyal Güvenlik Hukuku Dersleri. 21. Baskı. İstanbul: Beta, 2021.
• Türk Dil Kurumu. “Güncel Türkçe Sözlük”. Erişim.Tarihi: Ekim 18, 2025, https://sozluk. gov.tr/.
• Yoruldu, Mutlu, Saraç, Özgür ve Yereli, Ahmet Burçin. “Sosyal Güvenliğin Finansmanı ve Sürdürülebilirliği”, Sosyal Güvenlik Finansmanı: Seçilmiş Ülke Uygulamaları, içinde, Murat Yoruldu ve Özgür Saraç, editör, 3-31. İstanbul: Efe, 2023.
• Yuvalı, Ertuğrul. Türk Sosyal Güvenlik Hukukunda Merkezi (Kamusal) Sosyal Yardımlar. Ankara: Turhan, 2017.
• Yüksel Arabacı, Rabihan. “Gelir Dağılımı ve Yoksulluk”. Sosyal Politika, içinde, Yusuf Alper ve Aysen Tokol, editör, 186-216. 12. Baskı. Bursa: Dora, 2022.
• www.vie-publique.fr
• www.legifrance.gouv.fr
• www.caf.fr
• www.sbb.gov.tr
• www.aile.gov.tr