GÜNCEL YARGITAY KARARLARI IŞIĞINDA YABANCI HUKUKUN UYGULANMASI

Öz

Yabancı hukukun uygulanması, ülke hukuklarının ulusal niteliği, hâkimlerin aldıkları eğitim ve dil problemleri gibi hususlar gözetildiğinde, milletlerarası özel hukukun en zor kısmını teşkil etmektedir. Yabancı hukukun içeriğinin tespiti hususunda, uluslararası işbirliği sağlanması amacıyla çeşitli çalışmalar yapılmakta birlikte, henüz gerçek bir çözüm üretilemediği ifade edilebilir. Bu sebeple de hâkimlerin genellikle yabancı hukukun içeriğinin tespit edilememesi gerekçesiyle, kendi ulusal hukuklarını uygulama eğiliminde oldukları görülmektedir. Türk hukuku açısından da benzer bir yaklaşımın benimsendiği rahatlıkla ifade edilebilir. Nitekim ülkemizde yaşayan yabancı ülke vatandaşı sayısı ile yabancı hukukun uygulandığı uyuşmazlık sayısı kıyaslandığında, bu durum açıkça anlaşılmaktadır. Yargıtay kararları incelendiğinde yakın zamana kadar, 5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun m. 2/1-2 kapsamında yabancı hukukun uygulanması ile ilgili verilen karar sayısının çok sınırlı sayıda olduğu görülmektedir. Ancak Yargıtay 9. Hukuk Dairesi’nin “görüşünü değiştirmesi” neticesinde, karar arama motorlarından tespit edebildiğimiz kadarıyla özellikle 2023 yılı sonrasında onlarca karar verildiği görülmektedir. Bu görüş değişikliğine bağlı olarak “yabancı hukukun uygulanmasına” karar verilmesiyle birlikte; farklı ülke hukuklarının içeriğinin tespiti zorunluluğu, gerçek bir problem olarak gün yüzüne çıkmıştır. Bununla birlikte, kararlar incelendiğinde Yargıtay’ın yaklaşımının genel olarak milletlerarası özel hukuk adaleti açısından umut verici olduğu ifade edilebilir. Öncelikle yeterli bir araştırma yapılmaksızın Türk hukukunun uygulanmasının bozma sebebi olduğu hususunda tereddüt söz konusu değildir. Yabancı hukukun içeriğinin “yeterli derecede” tespit edilmesi gerektiği bilinci hâkimdir. Yabancı hukukun içeriğinin “denetime elverişli bir şekilde” belirlenmesi gerektiğinden bahsedildiği de görülmektedir. Kararlar incelendiğinde, aynı ülke hukukunun birden fazla kez uygulanması neticesinde artık önceki kararlardan yararlanılmak suretiyle de yabancı hukuk hakkında bilgi edinildiği ve yorum konusunda da ortak bir yaklaşım benimsenmesi yolunun tercih edildiği de ifade edilebilir. Çalışmamız kapsamında yabancı hukukun uygulanması ve içeriğinin tespitine ilişkin yaklaşım kısaca açıklandıktan sonra, ilgili Yargıtay kararlarında tespit ettiğimiz önemli hususların vurgulanması amaçlanmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Yabancı Hukuk
• Yargıtay
• Yeterli Araştırma
• Yeterli Derece Tespit
• Denetime Elverişlilik
• İçtihat Birliği
• Uzman Mahkemeler

APPLICATION OF FOREIGN LAW IN LIGHT OF CURRENT COURT OF CASSATION DECISIONS

Öz

The application of foreign law constitutes the most challenging aspect of private international law, considering factors such as the national nature of national laws, the training received by judges, and language barriers. While various efforts are underway to ensure international cooperation regarding the determination of foreign law content, it can be argued that no definitive solution has yet been found. Consequently, judges generally tend to apply their own national law, citing the difficulty in determining the content of foreign law. It can be easily stated that a similar approach is adopted in Turkish law. Indeed, when comparing the number of foreign citizens living in our country with the number of disputes in which foreign law applies, this situation becomes clear. A review of the Court of Cassation decisions reveals that, until recently, the number of decisions concerning the application of foreign law under Articles 2/1-2 of Law No. 5718 on Private International Law and Procedural Law was very limited. However, as a result of the 9th Civil Chamber of the Court of Cassation “changing its opinion,” dozens of decisions have been issued, particularly after 2023, as far as we can determine from search engines. With the decision to “apply the foreign law” following this change of perspective, the necessity of determining the content of different countries' laws has emerged as a real problem. However, upon examination of the decisions, it can be stated that the Court of Cassation's approach is generally promising for the justice of private international law. Firstly, there is no doubt that the application of Turkish law without adequate research is grounds for reversal. There is a prevailing awareness that the content of foreign law must be determined “to a sufficient extent”. It is also observed that the content of foreign law must be determined “in a manner conducive to audit”. Upon examination of the decisions, it can be stated that, as a result of the multiple applications of the same country's law, information about foreign law is now being gained by utilizing previous decisions, and a common approach to interpretation is being adopted. Within the scope of our study, after briefly explaining the approach to applying foreign law and determining its content, we aim to highlight the important issues we have identified in the relevant Court of Cassation decisions.

Anahtar Kelimeler

• Foreign Law
• Court of Cassation
• Adequate Research
• Adequate Determination
• Suitability for Auditing
• Unity of Jurisprudence
• Specialized Courts

Kaynakça

1. Akdeniz, Ayşe Ledün. “Yurt Dışına Götürülen İşçilerin İş Sözleşmelerine Uygulanacak Hukuk Konusuna İnterdisipliner Bir Yaklaşım.” AÜHFD 73, S. 2 (Ağustos 2024): 925-977. https://doi.org/10.33629/auhfd.1458156.
2. Arslan, İlyas. “Yabancı Unsurlu Özel Hukuk Uyuşmazlıklarında Makul Sürede Yargılanma Hakkı ile Yabancı Hukukun İçeriğinin Temin Edilmesi Arasındaki İlişki.” MHB 37, S. 2 (2017): 60-94.
3. Arslan, İlyas. “Yabancı Unsurlu Özel Hukuk Uyuşmazlıklarında Yabancı Hukukun İçeriği Hakkında Bilgi Edinilmesinde Bilirkişinin Rolü.” TAAD 13, S. 51 (Temmuz 2022): 293-328, https://doi.org/10.54049/taad.1140168.
4. Avşar, Melis. “2023 Tarihli Yargıtay Hukuk Genel Kurulu Kararı Işığında Yurt Dışı Hizmet Akdine Uygulanacak Hukuk.” İstanbul Medeniyet Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 9, S. 2 (Eylül 2024): 599-630. https://doi.org/10.58733/imhfd.1545345.
5. Aybay, Rona ve Dardağan, Esra. Uluslararası Düzeyde Yasaların Çatışması (Kanunlar İhtilafı). İstanbul: Bilgi Üniversitesi Yayınları, 2008.
6. Aygül, Musa. “Yabancı Unsurlu İş Hukuku İhtilâfları ile İlgili Yargıtay Kararlarının Değerlendirilmesi.” Editörler: Prof. Dr. Feriha Bilge Tanrıbilir ve Dr. Öğretim Üyesi Gülce Gümüşlü Tunçağıl, 10. Yılında MÖHUK Sempozyumu (7-8 Aralık 2017, Ankara). Ankara: Adalet Yayınevi, 2018, 497-516.
7. Azcárraga Monzonís, Carmen. “Spain: The Application of Foreign Laws in Spain - Critical Analysis of the Legal Novelties of 2015.” Edited by Yuko Nishitani. Treatment of Foreign Law - Dynamics towards Convergence?, Ius Comparatum - Global Studies in Comparative Law Volume 26, Switzerland: Springer International Publishing, 2017, 329-346.
8. Basedow, Jürgen. “The Application of Foreign Law - Comparative Remarks on the Practical Side of Private International Law.” Edited by Jürgen Basedow and Knut B. Pißler. Private International Law in Mainland China, Taiwan and Europe, Tübingen: Mohr Siebeck, 2014, 85-98.

9. Can, Hacı ve Öztürk, Esra. Devletin Çalışanların Himayesine İlişkin Pozitif Yükümlülükleri Bağlamında 5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanunun 27. Maddesinin Anayasaya Uygunluğu Sorunu ve Yeni Düzenleme Önerisi. Ankara: Adalet Yayınevi, 2025.
10. Can, Hacı, Ergene, Deniz, Şahan, Ferit Çağdaş ve Öztürk, Esra. Milletlerarası Özel Hukuk. Ankara: Adalet Yayınevi, 2025.
11. Çelikel, Aysel ve Erdem, B. Bahadır. Milletlerarası Özel Hukuk. İstanbul: Beta Yayıncılık, 2024.
12. Demir Gökyayla, Cemile ve Soysal Tetikol, Çiğdem. “Milletlerarası Özel Hukukta İş Uyuşmazlıklarında Kamu Düzeni.” Editör. Prof. Dr. Vahit Doğan, Çalıştırılmak Üzere Yurt Dışına Götürülen İşçilerin Bireysel İş Sözleşmelerinden Doğan Uyuşmazlıklar. Ankara: Yetkin Yayınları 2023, 209-232.
13. Doğan, Vahit, Yılmaz, Alper Çağrı ve Ayhan İzmirli, Lale. Milletlerarası Özel Hukuk. Ankara: Seçkin Yayıncılık 2025.
14. Ekşi, Nuray. “Yabancı Hukukun Tespiti ve Uygulanması -Mukayeseli Bir İnceleme-.” Legal Uluslararası Ticaret ve Tahkim Hukuku Dergisi 3, S. 1 (2014): 3-96.
15. Erdoğan, Ersin ve Erdoğan, Canan. “Türkiye’den Yurt Dışına Götürülen İşçiler Hakkındaki Yargıtay Kararının Değerlendirilmesi.” Legal İş Hukuku ve Sosyal Güvenlik Hukuku Dergisi 13, S. 50 (2016): 955-988.
16. Erkan, Mustafa ve Yöney, Can. “MÖHUK: Hayatta mı, Can mı Çekişiyor?” Editörler. Prof. Dr. Sibel Özel, Prof. Dr. Mustafa Erkan, Prof. Dr. Hatice Selin Pürselim. MÖHUK’ta Reform. İstanbul: On İki Levha Yayıncılık, 2023, 49-81.
17. Erkan, Mustafa. “Türk Milletlerarası Özel Hukuk Sisteminde Yabancı Hukukun Tatbiki: Olan vs. Olması Gereken.” Editörler. Prof. Dr. Bilgin Tiryakioğlu, Yrd. Doç. Dr. Mesut Aygün, Ar. Gör. Ali Önal, Ar. Gör. A. Kübra Altıparmak, Ar. Gör. Cansu Kaya. Milletlerarası Özel Hukukta Güncel Konular Sempozyumu- Eskişehir, 21-22 Nisan 2016- Sempozyum Bildirileri ve Tartışmalar, Ankara: Yetkin Yayınları, 2016, 543-555.
18. Erten, Rifat, “Yurt Dışında Çalışan Türk Vatandaşı İşçilerin Türkiye’de Açtıkları İşçi Alacaklarına Dair Davalarda Milletlerarası Yetki ve Uygulanacak Hukuk Meseleleri.” Editörler: Mehmet Özdamar, Hayrettin Çağlar, Kürşat Göktürk, Mehmet Çelebi Can. Prof. Dr. Rıza Ayhan’a Armağan. Ankara: Yetkin Yayınları, 2022, 211-26.
19. Giray, Faruk Kerem. “Milletlerarası Özel Hukuk Hakkaniyetinin 5718 Sayılı MÖHUK Kapsamında Değerlendirilmesi.” Yeditepe Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 8-9, Prof. Dr. Erhan Adal’a Armağan, S. 1-2 (2011-2012): 555-577.
20. Gümüşlü Tunçağıl, Gülce. “MÖHUK Kapsamında Yabancı Hukukun Muhtevasının Tespitine İlişkin Hükmün Değerlendirilmesi ve Bazı Hukuk Düzenleri ile Karşılaştırılması.” Editörler. Prof. Dr. Sibel Özel, Prof. Dr. Mustafa Erkan, Prof. Dr. Hatice Selin Pürselim. MÖHUK’ta Reform. İstanbul: On İki Levha Yayıncılık, 2023, 151-167.
21. Güngör, Gülin. Türk Milletlerarası Özel Hukuku - Kanunlar İhtilafı Hukuku - Milletlerarası Usul Hukuku. Ankara: Yetkin Yayınları 2025.
22. Hay, Peter. “The United States: The Use and Determination of Foreign Law in Civil Litigation in the United States.” Edited by Yuko Nishitani. Treatment of Foreign Law - Dynamics towards Convergence?, Ius Comparatum - Global Studies in Comparative Law Volume 26, Switzerland: Springer International Publishing, 2017, 397-427.
23. Nishitani, Yuko. “Treatment of Foreign Law: Dynamics Towards Convergence? - General Report.” Edited by Yuko Nishitani. Treatment of Foreign Law - Dynamics towards Convergence?; Ius Comparatum - Global Studies in Comparative Law Volume 26, Switzerland: Springer International Publishing, 2017, 3-60.
24. Nomer, Ergin. Davada Yabancı Kanun. İstanbul: Fakülteler Matbaası, 1972.
25. Nomer, Ergin. Devletler Hususî Hukuku. İstanbul: Beta Yayıncılık, 2021.
26. Oğuz, Arzu. “Sözleşmeler Hukuku Alanında Hukukun Birleştirilmesi.” AÜHFD 49, S. 1-4 (2000): 31-65, https://doi.org/10.1501/Hukfak_ 0000000615.
27. Özel, Sibel, Erkan, Mustafa, Pürselim, Hatice Selin ve Karaca, Hüseyin Akif. Milletlerarası Özel Hukuk. İstanbul: On İki Levha Yayıncılık, 2024.
28. Remien, Oliver. “Germany: Proof of and Information About Foreign Law - Duty to Investigate, Expert Opinions and a Proposal for Europe.” Edited by Yuko Nishitani.
29. Treatment of Foreign Law - Dynamics towards Convergence?, Ius Comparatum - Global Studies in Comparative Law Volume 26, Switzerland: Springer International Publishing, 2017, 183-221.
30. Şanlı, Cemal, Esen, Emre ve Ataman-Figanmeşe, İnci. Milletlerarası Özel Hukuk. İstanbul: Beta Yayıncılık, 2024.
31. Tarman, Zeynep Derya. “Turkey: The Application of Foreign Law in Turkey.” Edited by Yuko Nishitani. Treatment of Foreign Law - Dynamics towards Convergence?, Ius Comparatum - Global Studies in Comparative Law Volume 26, Switzerland: Springer International Publishing, 2017, 549-561.
32. Tiryakioğlu, Bilgin. “Türk Hukukunda Yetkili Yabancı Hukukun Uygulanması.” Editör. Prof. Dr. Vahit Doğan, Çalıştırılmak Üzere Yurt Dışına Götürülen İşçilerin Bireysel İş Sözleşmelerinden Doğan Uyuşmazlıklar. Ankara: Yetkin Yayınları 2023, 115-149.
33. Toker, Ali Gümrah ve Ruhi, Ahmet Cemal. Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun - Gerekçeli - Açıklamalı- İçtihatlı. İstanbul: On İki Levha Yayıncılık, 2019.
34. Yaşar, Tuğçe Nimet. “Türk Mahkemelerinde Yabancı Hukukun Uygulanması.” Milletlerarası Hukuk ve Milletlerarası Özel Hukuk Bülteni 33, S. 2 (Mart 2016): 75-114.
35. Yöney, Can. Yabancı Hukukun Uygulanması. İstanbul: On İki Levha Yayıncılık, 2018.