YABANCI HAKEM KARARININ TÜRK MAHKEMESİNDE GÖRÜLMEKTE OLAN DAVA İÇİNDE TANINMASI

Yıl 2025, Cilt: 15 Sayı: Prof. Dr. Peter HAY 90. Doğum Günü Özel Sayısı, 343 - 366, 23.01.2026

Candan Yasan Tepetaş

Öz

Tanıma, yabancı hakem kararının kesin hüküm etkisinin, icrailik etkisinden bağımsız olarak, tanımanın talep edildiği ülkeye aktarılmasını sağlar. Lehine kesin hüküm olan taraf, yabancı hakem kararının kesin hüküm etkisini savunma aracı olarak kullanmak istediğinde tanıma yoluna başvurmaktadır. Tanınmasına karar verilen hakem kararı sonucunda kesin hükmün olumlu (kesin delil) veya olumsuz (kesin hüküm itirazı) etkisi kabul edilmiş olur. Yabancı Hakem Kararlarının Tanınması ve Tenfizi Hakkındaki New York Sözleşmesi m. III uyarınca tanıma usulüne, tanımanın talep edildiği devlet hukuku uygulanır. Türk hukukunda yabancı hakem kararının tanınması usulü, 5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun’da (MÖHUK) düzenlenmiştir. MÖHUK m. 63, yabancı hakem kararlarının tanınmasını, tenfizine ilişkin hükümlere tabi tutmuştur. Buna göre tenfiz usulü hakkındaki hükümler yabancı hakem kararlarının tanınması için de geçerlidir. Bağımsız bir tanıma davası açarak yabancı hakem kararının tanınmasının talep edilmesi daha istisnaidir. Yabancı hakem kararının tanınması talebi, daha ziyade savunma amaçlı olarak görülmekte olan bir dava içinde gündeme gelecektir. İsviçre Federal Milletlerarası Özel Hukuk Kanunu (Federal Act on Private International Law - PILA) m. 29/3 hükmüne benzer bir düzenleme MÖHUK’ta mevcut değildir. Buna karşılık doktrin ve uygulamada Türk mahkemesinde görülen davanın içinde yabancı hakem kararının tanınmasının talep edilebileceği ve hakimin tanıma talebi hakkında karar vereceği kabul edilmektedir. Mevcut çalışmada, MÖHUK’ta açık yasal düzenleme bulunmamasına rağmen, görülmekte olan dava içinde yabancı hakem kararının tanınması talebinin ileri sürülmesi incelenmektedir. Bu incelemenin yapılabilmesi için yabancı hakem kararının tanınması kavramı ana hatlarıyla açıklanmakta, bir hakem kararının hangi kriterler uyarınca tanımaya konu olabileceği değerlendirilmekte, ardından tanıma usulü ele alınmaktadır. Bu noktada bağımsız tanıma davası ile görülmekte olan dava sırasında tanımanın talep edilmesi bakımından hukuki yarar şartı incelenmektedir. Mahkemenin, asıl dava içinde ileri sürülen tanıma talebini görev alanına girmesi koşuluyla ön sorun olarak inceleyip, tanıma talebi hakkında karar verebileceği açıklanmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Tanıma , Tanıma Davası , Yabancı Hakem Kararı , Kesin Hüküm , Hukuki Yarar , MÖHUK m.63

RECOGNITION OF A FOREIGN ARBITRAL AWARD IN A CASE PENDING BEFORE A TURKISH COURT

Öz

Recognition ensures that the res judicata effect of a foreign arbitral award is extended to the jurisdiction where recognition is sought, irrespective of its enforceability. A party typically seeks recognition when it intends to invoke the res judicata effect of the foreign arbitral award as a defense. Through recognition, the conclusive or preclusive effect of the award is acknowledged. Pursuant to Article III of the New York Convention on the Recognition and Enforcement of Foreign Arbitral Awards, the law of the state where recognition is sought governs the recognition procedure. Under Turkish law, this procedure is regulated by Law No. 5718 on Private International Law and Procedural Law (MÖHUK). Article 63 of MÖHUK subjects the recognition of foreign arbitral awards to the provisions applicable to their enforcement. Accordingly, the rules governing enforcement also apply to recognition. Filing an independent action solely for recognition is exceptional; in practice, requests for recognition are more commonly raised as a defense within pending proceedings. Unlike Article 29(3) of the Swiss Federal Code of Private International Law,
MÖHUK does not contain an explicit provision addressing this scenario. Nevertheless, both doctrine and case law accept that recognition may be requested in a pending case before a Turkish court, and that the judge may rule on such a request. This study examines the possibility of requesting recognition of a foreign arbitral award during pending proceedings, despite the absence of an explicit statutory basis in MÖHUK. First, the concept of recognition will be outlined, followed by an assessment of the criteria for recognition and the applicable procedure. Particular attention will be given to the requirement of legal interest, both in the context of an independent recognition action and a request made during ongoing litigation. Finally, it will be explained that the court may address a recognition request raised in the main proceedings as a preliminary issue, provided it falls within its jurisdiction, and may render a decision accordingly.

Anahtar Kelimeler

Recognition , action for recognition , foreign arbitral award , res judicata , Article 63 MÖHUK

Kaynakça

• Akıncı, Ziya. Milletlerarası Tahkim. İstanbul: Vedat, 2025.
• Akıncı, Ziya. “Milletlerarası Tahkim ve Kesin Hüküm Etkisi”, Milletlerarası Özel Hukukta Güncel Meseleler. Ankara: Savaş, 2019: 437-448.
• Akıncı, Ziya, Milletlerarası Ticarî Hakem Kararları ve Tenfizi. Ankara: Dokuz Eylül Üniversitesi Hukuk Fakültesi Döner Sermaye İşletmesi Yayınları 1994.
• Atalı, Murat, Ermenek, İbrahim ve Erdoğan, Ersin. Medenî Usûl Hukuku. Ankara: Yetkin, 2025. Bayraktaroğlu Özçelik, Gülüm. Milletlerarası Usûl Hukukunda Paralel Davalar. Ankara: Yetkin, 2016.
• Berger, Bernhard ve Kellerhals, Franz. International and Domestic Arbitration in Switzerland. Bloomsbury Publishing: 2021.
• Born, Gary B. International Commercial Arbitration. Wolters Kluwer: 2021.
• Çelikel, Aysel. “Yabancı Mahkeme Kararlarının Tanınması ve Müktesep Haklar Nazariyesi”, İstanbul Hukuk Mecmuası 29, S. 1 (1963): 240-260.
• Çelikel, Aysel ve Erdem, Bahadır. Milletlerarası Özel Hukuk. İstanbul: Beta, 2021.
• Demir Gökyayla, Cemile. Yabancı Mahkeme Kararlarının Tanınması ve Tenfizde Kamu Düzeni. Ankara: Seçkin, 2001.
• Demir Gökyayla, Cemile. “The Turkish Supreme Court’s Approach to Recognition and Enforcement of Foreign Arbitral Awards under the New York Convention”, Schieds- VZ | German Arbitration Journal (2020): 265-278.
• Deynekli, Adnan. “Yabancı Hakem Kararlarının Türkiye’de Tanınması ve Tenfizinde Karşılaşılan Sorunlar”, DEÜHFD 16, Özel Sayı, Prof. Dr. Hakan Pekcanıtez’e Armağan, (2014): 105-122.
• Doğan, Vahit ve Yılmaz, Alper Çağrı ve Ayhan İzmirli, Lale. Milletlerarası Özel Hukuk. Ankara: Seçkin, 2025.
• Ekşi, Nuray. Yabancı Mahkeme Kararlarının Tanınması ve Tenfizi. İstanbul: Beta, 2020.
• Ekşi, Nuray. “Yargıtay Kararları Işığında Icc Hakem Kararlarının Türkiye’de Tanınması ve Tenfizi”, Ankara Barosu Dergisi 67, S.1 (2009): 54-74.
• Erdoğan, Ersin. Hakem Kararlarının Kesin Hüküm Etkisi. Ankara: Yetkin, 2017.
• Ertekin, Erol ve Karataş, İzzet. Uygulamada İhtiyarî Tahkim ve Yabancı Hakem Kararlarının Tenfizi Tanınması. Ankara: Yetkin, 1997.
• Erten, Rifat. “Yabancı Mahkeme ve Hakem Kararları Hakkında Tenfiz Kararı Almak Her Zaman Zorunlu Mudur?, MHB 25, S. 1-2 (2005): 195-212.
• Ferrari, Franco, Rosenfeld, Friedrich ve Fellas, John. International Commercial Arbitration: A Comparative Introduction. Edward Elgar, 2021.
• Güven, Pelin. Tanıma-Tenfiz, Yabancı Mahkeme Kararlarının Tanınması ve Tenfizi. Ankara: Yetkin, 2013.
• Hanağası, Emel. Davada Menfaat. Doktora Tezi, Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, 2007.
• Kalpsüz, Turgut. Türkiye’de Milletlerarası Tahkim. Ankara: Yetkin, 2010.
• Kuru, Baki. Hukuk Muhakemeleri Usulü, C. IV. İstanbul: Demir, 2001.
• Kuru, Baki ve Yılmaz, Ejder. “Türkiye’de Yabancı Hakem Kararlarının Tanınması”, Yabancı Hakem Kararlarının Türkiye’de Tanınması ve Tenfizi, Bildiriler-Tartışmalar, II. Tahkim Haftası. Ankara: Banka ve Ticaret Enstitüsü Yayınları, 1983.
• Liebscher, Christoph. “Preliminary remarks”, New York Convention: Convention on the Recognition and Enforcement of Foreign Arbitral Awards: Article-by-Article Commentary, 2nd ed., edited by Reinmar Wolff. C.H. Beck & Hart & Nomos: 2019.
• Müller, Christoph. International Arbitration, A Guide to the Complete Swiss Case Law (Unreported and reported). Zürich: Schulthess, 2004.
• Nomer, Ergin. Milletlerarası Usul Hukuku. İstanbul: Beta, 2018.
• Nomer, Ergin. Devletler Hususî Hukuku. İstanbul: Beta, 2021.
• Önal, Ali. “Tanıma ve Tenfiz Kararlarının Hukuki Niteliği”, MHB 37, S.2 (2017): 727-763.
• Özekes, Muhammet. Pekcanıtez Usûl Medenî Usûl Hukuku. İstanbul: On İki Levha, 2017.
• Özel, Sibel. Milletlerarası Ticari Tahkimde Kanunlar İhtilafı Meseleleri. İstanbul: Legal, 2024.
• Özel, Sibel, Erkan, Mustafa, Pürselim, Hatice Selin ve Karaca, Hüseyin Akif. Milletlerarası Özel Hukuk. İstanbul: On İki Levha, 2024.
• Özkan Işıl ve Tütüncübaşı Uğur. Uluslararası Usûl Hukuku. Ankara: Adalet, 2020.
• Özmumcu, Seda. Yargıtay Kararları Işığında Medeni Yargılama Hukukunda Ön Sorun. İstanbul: On İki Levha, 2019.
• Pekcanıtez, Hakan. “Bekletici Sorun (Meselei Müstehire)”, DEÜHFD 1, S.1 (1980): 249-275.
• Ruhi, Ahmet Cemal. Türk Hukukunda Yabancı Hakem Kararlarının Tanınması ve Tenfizi. Ankara: Seçkin, 2023.
• Sakmar, Atâ. Devletler Hususi Hukukunda Boşanma. İstanbul: Fakülteler Matbaası, 1976.
• Sakmar, Atâ. Yabancı İlâmların Türkiye’deki Sonuçları. İstanbul: Fakülteler Matbaası, 1982.
• Sargın, Fügen. Türk Milletlerarası Usûl Hukuku. Ankara: Yetkin, 2024.
• Sargın, Fügen ve Erten, Rifat. “MÖHUK Hükümleri Dairesinde Tanımanın Hukuki Niteliği, Usûlü ve Karşılaşılan Bazı Sorunlar: “Yeni Bir Düzenleme Yapma Gereği”, UTTDER, 3, S.2 (2014): 37-136.
• Scherer, Maxi. “Article III: Recognition and Enforcement of Arbitral Awards, General Rule”, New York Convention: Convention on the Recognition and Enforcement of Foreign Arbitral Awards: Article-by-Article Commentary, 2nd ed., edited by Reinmar Wolff. C.H. Beck & Hart & Nomos: 2019.
• Şanlı, Cemal. Uluslararası Ticari Akitlerin Hazırlanması ve Uyuşmazlıkların Çözüm Yolu. İstanbul: Beta, 2023.
• Şanlı, Cemal, Esen, Emre ve Ataman-Figanmeşe, İnci. Milletlerarası Özel Hukuk. İstanbul: Beta, 2024.
• Şensöz Malkoç, Ebru. Türk Milletlerarası Usul Hukukunda Milletlerarası Derdestlik ve Bağlantılı Dava İtirazı. İstanbul: Beta, 2020.
• Şensöz, Ebru. Aile Hukukuna İlişkin Yabancı Mahkeme Kararlarının Tanınması. İstanbul: On İki Levha, 2017.
• Tanrıkulu, Mehmet Ali. Milletlerarası Ticari Tahkimde Tanıma ve Tenfize Direnme Hakkının Bir Sınırı Olarak Hakkın Kötüye Kullanılması Yasağı. İstanbul: On İki Levha, 2025.
• Tiryakioğlu, Bilgin. Yabancı Boşanma Kararlarının Türkiye’de Tanınması ve Tenfizi. Ankara: Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Yayınları, 1996.
• Tütüncübaşı, Uğur. “Yabancı Kararların Türk Hukukunda Tanınması Konusunda Tanınması Konusunda 690 Sayılı Kanun Hükmünde Kararname ile Düzenlenen Yenilikler”, DEÜHFD 19, S.2 (2017): 103-128.
• Tütüncübaşı, Uğur. Yabancı Çekişmesiz Yargı Kararlarının Türk Hukukunda Tanınması. Ankara: Adalet, 2014.
• YHGK. 27.5.2009, E. 2009/19-161, K. 2009/207
• YHGK, 8.2.2012, E. 2011/13-568, K. 2012/47
• Y2. HD., 3.5.2011, E. 2010/5217, K. 2011/7574
• Y4. HD., 30.9.1985, E. 1985/5537, K. 1985/7507
• Y8. HD., 15.10.2009, E. 2009/4145, K. 2009/4848
• Y9. HD., 13.1.2025, E. 2024/12327, K. 2025/346
• Y9 HD., 26.2.2025, E. 2024/13790, K. 2025/2056
• Y11. HD., 24.6.2008, E. 2007/1056, K. 2008/8452
• Y11. HD., 11.6.2019, E. 2017/3469, K. 2019/4259
• Y11. HD., 6.5.2024, E. 2022/6500, K. 2024/3608
• Y11. HD., 7.11.2024, E. 2023/6475, K. 2024/7846
• Y13. HD., 7.1.2010, E. 2009/4434, K. 2010/5
• İstanbul BAM, 43. HD., 31.10.2024, E. 2021/1121, K. 2024/1593
• İstanbul BAM, 43. HD., 10.7.2025, E. 2025/712, K. 2025/996
• İstanbul BAM, 45. HD., 11.10.2023, E. 2020/1866, K. 2023/1430
• İstanbul BAM 46. HD., 20.3.2025, E. 2023/3419, K. 2025/398
• İsviçre Federal Mahkemesi, 4A_508/2010, 14.2.2011
• İsviçre Federal Mahkemesi, 4A_508/2013, 27.5.2014
• İngiliz Yüksek Mahkemesi, Rosseel NV v Oriental Commercial Shipping, High Court of Justice, 16.11.1990
• www.mevzuat.gov.tr (E.T. 11.11.2025).
• www.lexpera.com.tr (E.T. 15.11.2025).
• www.uncitral.un.org (E.T. 11.11.2025).
• www.fedlex.admin.ch (E.T. 11.11.2025).
• www.jusmundi.com (E.T. 15.11.2025).