A CONFLICT-OF-LAWS CRITIQUE OF THE CONSTITUTIONAL COURT’S ANNULMENT DECISION CONCERNING ART.27(1) OF MOHUK AND THE SUBSEQUENT LEGAL SITUATION AFTER LAW NO. 7550

Öz

In 2024, the Constitutional Court annulled the first paragraph of the connecting factor laid down in Article 27 of Law No. 5718 on Private International Law and Procedural Law, holding that it was incompatible with the State’s positive duties to protect workers and therefore contrary to Article 49 of the Constitution. Following the annulment decision, certain amendments to Article 27 were introduced with the entry into force of Law No. 7550. The revised connecting rule employs several notions whose content remains indeterminate, mainly from the perspective of conflict-of-laws terminology, such as “the law determined by the parties by contract,” “the law of the place where the work is performed,” and “provisions that must be applied.” For Turkish private international law, it is essential to clarify how these notions should be interpreted and what consequences may arise from their construction and from the operation of the connecting rule in practice. The phrase “the law determined by the parties by contract” in the first paragraph, when compared with the pre-amendment wording “the law chosen by the parties,” does not appear to produce any difference as regards the validity of choice-of-law agreements. Nor is there any explanation as to why the legislator introduced this terminological modification. Furthermore, the fourth paragraph refrains from using the concept of “habitual place of work” and instead adopts the wording “the law of the place where the work is performed,” a divergence that should have a specific rationale. In our view, “the place where the work is performed” should be construed as the factual workplace, namely the place where the work is actually carried out. In addition, conflict-of-laws terminology does not recognise a term such as “provisions that must be applied.” These provisions, however, should be understood as referring to overriding mandatory rules and to the laws of international treaties. Because the fourth paragraph reserves specific provisions, it remains possible that the habitual place of work and the place where the work is performed indicate the same country and that the overriding mandatory rules of that legal system fail to secure adequate protection for the worker. In this respect, the amendment has not entirely escaped the legal problem that led to the annulment. Where such a risk materialises, recourse to the public policy exception appears to be the only legal remedy. Yet, given the exceptional nature of public policy, its applicability will raise distinct questions in each concrete case.

Anahtar Kelimeler

• Turkish Constitutional Court’s Annulment Decision
• Article 27 of Law No. 5718
• Law No. 7550
• Law of the Place Where the Work is Performed
• Choice of Law
• Provisions that Must be Applied
• Overriding Mandatory Rules
• Public Policy
• Social State
• Foreign Law

ANAYASA MAHKEMESİ’NİN MÖHUK MD. 27/1’i İPTAL KARARI VE 7550 SAYILI KANUN SONRASI ORTAYA ÇIKAN HUKUKİ DURUM ÜZERİNE KANUNLAR İHTİLAFI PERSPEKTİFİNDEN ELEŞTİREL BİR DEĞERLENDİRME

Öz

Anayasa Mahkemesi, 2024 yılında 5718 Sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun’un 27. maddesindeki bağlama kuralının birinci fıkrasını, devletin işçilerin korunmasına yönelik pozitif yükümlülükleriyle bağdaşmadığı gerekçesiyle Anayasa’nın 49. maddesine aykırı bularak iptal etmiştir. İptal kararının ardından 7550 Sayılı Kanun’un yürürlüğe girmesiyle 27. maddede birtakım değişiklikler meydana gelmiştir. Değişiklikten sonraki yeni bağlama kuralında “tarafların sözleşmeyle belirledikleri hukuk”, “işin yapıldığı yer hukuku” ve “uygulanmak zorunda olan hükümler” gibi kanunlar ihtilafı terminolojisi bakımından içeriği oldukça belirsiz kavramlar kullanılmıştır. Söz konusu kavramların yorumlanması ve bağlama kuralının uygulanması neticesinde ne gibi sonuçların ortaya çıkabileceğinin ortaya konması Türk Kanunlar İhtilafı Hukuku bakımından büyük bir gerekliliktir. İlk fıkrada yer alan “tarafların sözleşmeyle belirledikleri hukuk” ifadesi, değişiklikten önceki “tarafların seçtikleri hukuk” ifadesiyle karşılaştırıldığında hukuk seçimi anlaşmalarının geçerliliği bakımından herhangi bir fark yaratmamaktadır. Kanun koyucunun terminolojik bakımdan neden bu şekilde bir değişikliğe gittiğine dair herhangi bir açıklama da mevcut değildir. Dördüncü fıkrada “mutad işyeri” kavramını kullanmaktan imtina edilerek “işin yapıldığı yer hukuku” tabiri kullanılmıştır. Bu farklılığın belli bir nedeni olmalıdır. Kanımızca “işin yapıldığı yer” kavramı fiili işyeri ya da işin fiilen yapıldığı yer şeklinde yorumlanmalıdır. Kanunlar ihtilafı hukuku terminolojisinde “uygulanmak zorunda olan hükümler” gibi bir terim bulunmamaktadır. Buna karşın bu hükümlerin kapsamı ise doğrudan uygulanan kurallar ve milletlerarası sözleşme hükümleri olarak anlaşılmalıdır. Dördüncü fırkada saklı tutulan hükümler nedeniyle mutad işyeri ile işin yapıldığı yer hukukunun aynı ülkeyi işaret etmesi ve bu ülke hukukunun uygulanmak zorunda olan hükümlerinin işçiyi koruyamaması ihtimali mevcuttur. Düzenleme bu yönüyle iptal edilen hukuki problemden kurtulabilmiş değildir. Bu ihtimal gerçekleştiğinde kamu düzeni müdahalesinin devreye girmesi tek hukuki çare olarak görünmektedir. Ancak kamu düzeninin istisnai niteliğinden dolayı ihtimalin gerçekleştiği her somut olayda uygulanabilirliği ayrı soruları da beraberinde getirmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Anayasa Mahkemesi İptal Kararı
• MÖHUK m.27
• 7550 Sayılı Kanun
• İşin Yapıldığı Yer Hukuku
• Hukuk Seçimi
• Uygulanmak Zorunda Olan Hükümler
• Doğrudan Uygulanan Kurallar
• Kamu Düzeni
• Sosyal Devlet İlkesi
• Yabancı Hukuk
• Hukuk Seçimi

Kaynakça

1. Akdeniz, Ayşe Ledün. “Yurt Dışına Götürülen İşçilerin İş Sözleşmelerine Uygulanacak Hukuk Konusuna İnterdisipliner Bir Yaklaşım”, Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 73, S. 2 (2024): 925-977.
2. Avşar, Melis. “2023 Tarihli Yargıtay Hukuk Genel Kurulu Kararı Işığında Yurt Dışı Hizmet Akdine Uygulanacak Hukuk”, İstanbul Medeniyet Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 9, S. 2 (2024): 599-630.
3. Aygül, Musa ve Erdoğan, Canan. “Türkiye İş Kurumu Tarafından Hazırlanan Yurt Dışı Hizmet Akitlerindeki Hukuk Seçimine Dair Kayıtların Geçerliliği”, Yıldırım Beyazıt Hukuk Dergisi 7, S. 2022-2 (2022): 753-788.
4. Baycık, Gaye. “Çalıştırılmak Üzere Yurt Dışına Götürülen Türk İşçilerin Açtıkları Davalarda Uygulanacak Hukuk”, Yurt Dışı Hizmet Sözleşmelerinde Milletlerarası Özel Hukuk Uygulaması İş Hukuku Sorunları Elli İkinci Çözüm Arama Konferansı. Ankara: İntes, 2023.
5. Can, Hacı. Milletlerarası Özel Hukuk. Ankara: Adalet Yayınevi, 2023.
6. Can, Hacı ve Öztürk, Esra. Devletin Çalışanların Himayesine İlişkin Pozitif Yükümlülükleri Bağlamında 5718 Sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanunun 27. Maddesinin Anayasaya Uygunluğu Sorunu ve Yeni Düzenleme Önerisi. Ankara: Adalet Yayınevi, 2025.
7. Çörtoğlu Koca, Sema. Zayıf Tarafın Korunduğu Sözleşmelerde Mahkemelerin Milletlerarası Yetkisi (İş, Tüketici ve Sigorta Sözleşmeleri). Ankara: Yetkin, 2016.
8. Demir Gökyayla, Cemile ve Soysal Tetikol, Çiğdem, “Milletlerarası Özel Hukukta İş Uyuşmazlıklarında Kamu Düzeni”, Vahit Doğan, editör, Çalıştırılmak Üzere Yurt Dışına Götürülen İşçilerin Bireysel İş Sözleşmelerinden Doğan Uyuşmazlıklar. Ankara: Yetkin, 2023.

9. Demirkol, Berk. “Türk Hukukunda Genel İşlem Şartlarında Yer Alan Hukuk Seçimi, Yetki Anlaşması ve Tahkim Anlaşmalarının Hüküm Doğurması”, Milletlerarası Hukuk ve Milletlerarası Özel Hukuk Bülteni 40, S. 2 (2020): 1313-1350.
10. Doğan, Vahit. “Milletlerarası Özel Hukukta Zayıf Akit Tarafın Korunması”, Milletlerarası Hukuk ve Milletlerarası Özel Hukuk Bülteni 15, S. 1-2 (1995): 21-42.
11. Doğan, Vahit. İş Akdinden Doğan Kanunlar İhtilafı Alanında Bağlama Kuralının ve Sınırlarının Tespiti. Ankara: Yetkin, 1996.
12. Doğan, Vahit, “Bireysel İş Sözleşmelerine Uygulanacak Hukukun Tesbiti”, Vahit Doğan, editör, Çalıştırılmak Üzere Yurt Dışına Götürülen İşçilerin Bireysel İş Sözleşmelerinden Doğan Uyuşmazlıklar. Ankara: Yetkin, 2023.
13. Doğan, Vahit, “Yabancı Unsur Taşıyan İş Sözleşmelerine Uygulanacak Hukuk”, Linkedin Sayfası Belgeler Bölümü, (Uygulanacak Hukuk).
14. Doğan, Vahit, Yılmaz, Alper Çağrı ve Ayhan İzmirli, Lale. Milletlerarası Özel Hukuk. Ankara: Savaş Yayınevi, 2024.
15. Elçin, Doğa. Milletlerarası Unsurlu Bireysel ve Toplu İş Sözleşmelerine Uygulanacak Hukuk. Ankara: Adalet Yayınevi, 2012.
16. Erten, Rifat, “İşkur Tarafından Hazırlanan Yurt Dışı Hizmet Akdinin Değerlendirilmesi”, Vahit Doğan, editör, Çalıştırılmak Üzere Yurt Dışına Götürülen İşçilerin Bireysel İş Sözleşmelerinden Doğan Uyuşmazlıklar. Ankara: Yetkin, 2023.
17. Güngör, Gülin. Türk Milletlerarası Özel Hukuku. Ankara: Yetkin, 2025.
18. Nomer, Ergin. Devletler Hususi Hukuku. İstanbul: Beta Basım, 2021.
19. Özdemir, Hatice. Doğrudan Uygulanan Kuralların Yabancılık Unsuru Taşıyan Sözleşmeler Üzerindeki Etkileri, Marmara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yayımlanmamış Doktora Tezi, (İstanbul: 1998).
20. Özel, Sibel. “Yurt Dışı Hizmet Akitlerinde Uygulanacak Hukuk”, Milletlerarası Hukuk ve Milletlerarası Özel Hukuk Bülteni 43, S. 1 (2023): 371-408.
21. Özel, Sibel, Erkan, Mustafa, Pürselim, Hatice Selin ve Karaca, Hüseyin Akif. Milletlerarası Özel Hukuk. İstanbul: On İki Levha Yayıncılık, 2024.
22. Özel, Sibel. “Möhuk m. 27/I Hükmünün Anayasa Mahkemesi Tarafından İptal Edilmesi: Anayasa Mahkemesi Kararının İş Sözleşmelerine Uygulanacak Hukuk Açısından Değerlendirilmesi”, İstanbul Barosu Dergisi 99, S. 2 (2025): 108-124.
23. Özel, Sibel ve Öztürk Kayıklık, Ayşenur. “Zayıf Tarafın Korunması İlkesi Işığında Anayasa Mahkemesi’nin 05.11.2024 T. ve 2023/158 E., 2024/187 K. Sayılı İptal Kararına İlişkin Bir İnceleme”, Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Hukuk Araştırmaları Dergisi 31, S. 1 (2025): 317-347.
24. Özgenç, Zeynep, “Genel İşlem Şartlarında Yer Alan Hukuk Seçimi Anlaşmasının Geçerliliği”, Zeynep Derya Tarman, editör, Genç Milletlerarası Özel Hukukçular Konferansı. İstanbul: On İki Levha Yayıncılık, 2018.
25. Sarıöz Büyükalp, İpek. “Mutad İşyeri Kavramı ve MÖHUK m. 27/f. 3’ün Uygulanması Sorunu”, Hacettepe Hukuk Fakültesi Dergisi 8, S. 2 (2018): 195-248.
26. Şanlı, Cemal, Esen, Emre ve Ataman-Figanmeşe, İnci. Milletlerarası Özel Hukuk. İstanbul: Beta Basım, 2024.
27. Tarman, Zeynep Derya. “Yabancılık Unsuru Taşıyan İş Sözleşmelerine Uygulanacak Hukuk”, Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 59, S. 3 (2010): 521-550.
28. Tekinalp, Gülören ve Uyanık Çavuşoğlu, Ayfer. Milletlerarası Özel Hukuk Bağlama Kuralları. İstanbul: Vedat Kitapçılık, 2011.
29. Tiryakioğlu, Bilgin, “Türk Hukukunda Yabancı Hukukun Uygulanması”, Vahit Doğan, editör, Çalıştırılmak Üzere Yurt Dışına Götürülen İşçilerin Bireysel İş Sözleşmelerinden Doğan Uyuşmazlıklar. Ankara: Yetkin, 2023.
30. Vural Çelenk, Belkıs. “Yabancı Unsurlu İş Sözleşmelerinde For Devletinin Doğrudan Uygulanan Kurallarının Tespiti ve Uygulanması”, Yıldırım Beyazıt Hukuk Dergisi 2017, S. 1 (2017): 277-296.
31. Yıldız, Gaye Burcu. “MÖHUK 27/1 Hükmünün Anayasa Mahkemesi Tarafından İptali ve 7550 Sayılı Kanun ile Getirilen Yeni Düzenleme Kapsamında Yabancılık Unsuru Taşıyan İş Sözleşmelerine Uygulanacak Hukuk”, Çalışma ve Toplum 3, S. 86 (2025): 991-1020.
32. İNTERNET KAYNAKLARI Einführungsgesetz zum Bürgerlichen Gesetzbuche (BGBEG) Md. 3, Erişim Tarihi: Ocak 3, 2026, https://www.gesetze-im-internet.de/bgbeg/BJNR006049896.html#BJNR006049896BJNG031108360.
33. Fransa 1958 Anayasa’sı Md. 55, Erişim Tarihi: Ocak 3, 2026, https://www.conseil-constitutionnel.fr/en/constitution-of-4-october-1958.
34. https://www.lexpera.com.tr/.
35. https://mevzuat.sinerjias.com.tr/.
36. https://www.mevzuat.gov.tr/.
37. https://www.resmigazete.gov.tr/.
38. Regulatıon (EC) No 593/2008 of the European Parlıament and of the Council of 17 June 2008 on the Law Applicable to Contractual Obligations (Rome I). Erişim Tarihi: Ocak 22, 2026, https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/HTML/?uri=CELEX:32008R0593.