X Kromozomu İnaktivasyonu ve İnaktivasyondan Kaçış
Öz
X kromozomunun inaktivasyonu dişi memelilerde iki tane olan X kromozomlarından bir tanesinin inaktive edilmesidir. İnaktivasyona uğrayacak X kromozomu, heterokromatin şeklinde paketlenmektedir. Böylece bu X kromozomunun üzerindeki genlerin eksprese edilmeleri önlenmektedir. İnaktivasyon işlemi, bir adet X kromozomu bulunan erkekler ile iki adet X kromozomu bulunan dişiler arasındaki dengeyi sağlamaktadır. X kromozomu inaktivasyonu, inaktive edilecek tüm X kromozomunda gerçekleştiği düşünülse de, X kromozomunun üzerindeki genlerin tamamı inaktivasyona maruz kalmayıp bir kısmı inaktivasyondan kaçmaktadır. İnsanlarda X kromozomundan kodlanan genlerin yaklaşık %12 ile 20'si kadarı inaktivasyon işleminden kaçarak eksprese olabilmektedir. Derlemede, X inaktivasyonunun mekanizmaları ele alınarak, aktivasyon sürecini ve aktivasyondan kaçan genleri inceleyeceğiz.
Anahtar Kelimeler
Kaynakça
- 1. Chang SC, Tucker T, Thorogood NP, Brown CJ. Mechanisms of X-chromosome inactivation. Front Biosci. 2006;11:852–66.
- 2. Zylicz JJ, Zylicz JJ, Heard E. Molecular mechanisms of facultative heterochromatin formation: An X-chromosome perspective. Annu Rev Biochem. 2020;89:255–82.
- 3. Das N, Rup Singh J, Oza N. Barr bodies in sex determination. J Forensic Dent Sci. 2013;26:5–7.
- 4. Sun Z, Fan J, Wang Y. X-chromosome inactivation and related diseases. Genet Res (Camb). 2022;2022:1-8.
- 5. Patrat C, Ouimette JF, Rougeulle C. X chromosome inactivation in human development. Development. 2020;147:1-13.
- 6. Galupa R, Heard E. X-chromosome inactivation: A crossroads between chromosome architecture and gene regulation. Annu Rev Genet. 2018;52:535–66.
- 7. Panning B. X-chromosome inactivation: The molecular basis of silencing. J Biol. 2008;7:1-13.
- 8. Avner P, Heard E. X-chromosome inactivation: Counting, choice and initiation. Nat Rev Genet. 2001;2:59–67.
- 9. Balaton BP, Brown CJ. Escape artists of the X chromosome. Trends Genet. 2016;32:348–59.
- 10. Heard E, Clerc P, Avner P. X-chromosome inactivation in mammals. Annu Rev Genet. 1997;31:571–610.
