Şizofreni Patogenezinde Nörokimyasal, Nöroenflamatuar ve Nörofizyolojik Dinamikler
Öz
Şizofreni, pozitif ve negatif semptomlar ile bilişsel bozukluklarla karakterize olmuş poligenetik ve multifaktöriyel bir nörodejeneratif hastalıktır. Kronopatolojisi göz önüne alındığında genellikle ilk psikozun yetişkinlikte ortaya çıkması nedeniyle prodromal dönemde teşhis edilememektedir. Genetik yatkınlık, epigenetik etkiler, enflamasyon, nörotrofik faktörler, oksidatif stres, nörokimyasal ve nörogelişimsel hipotezler ile mevcut biyobelirteçler arasındaki ilişkiselliği holistik perspektiften değerlendirme hedeflenmektedir. Bu çalışmada nörogörüntüleme yöntemleri, kan ve BOS değerleri, hayvan deneyleri, genomik bulgular ve fenotip ile şekillenen epigenetik araştırmalar analiz edilmiştir. Kalıtımsal faktörler, intrauterin gelişim anomalileri, konjenital malformasyonlar, doğum öncesi ve sonrası stresör etkenler ya da enfeksiyona maruziyetin nörogelişimsel süreçleri, beyin plastisitesini etkileyerek hastalığın oluşumunda yer aldığı düşünülmektedir. Sitokin düzensizlikleri ve nörotrofik faktörlerin dengesizlikleri, mitokondriyal disfonksiyon, aşırı sinaptik budamanın oligodendrosit, mikroglia ve astrositlerde disregülasyona neden olabileceği belirtilmektedir. Oksidatif stres faktörleri ve nöroenflamasyonun, nörokimyasal transmisyonu etkilediğine yer verilmektedir. Histolojik bulgulara göre premorbid dönemde meydana gelen anormallikler, beyinde işlevsel ve yapısal değişimler oluşturmaktadır. Hastalığın patofizyolojisine ilişkin nedensel mekanizmaların belirlenmesinde aday belirteçlerin epifenomen olmasının ötesinde patolojik süreci yansıtmasının önemli olduğu ifade edilmektedir. Prodromal, tanısal, tedaviye yönelik belirteçlerin gelişmesi ve hastalığın patofizyolojisinin aydınlatılması için boylamsal çalışmalara ihtiyaç duyulmaktadır. Bu bağlamda, literatürdeki bulguların ve hipotezlerin bütüncül ve ilişkisel bir şekilde değerlendirilmesi amaçlanmaktadır.
Anahtar Kelimeler
Şizofreni, Biyobelirteç, Nörokimyasal, Nöroenflamasyon, Patofizyoloji
Kaynakça
- 1. Owen, M. J., Sawa, A., & Mortensen, P. B. (2016). Schizophrenia. Lancet Lond. Engl. 388, 86–97.
- 2. Summakoğlu, D., & Ertuğrul, B. (2018). Schizophrenia and its treatment. Lectio Scientific Journal of Health and Natural Sciences, 1(2), 43-61.
- 3. Khavari, B., & Cairns, M. J. (2020). Epigenomic dysregulation in schizophrenia: In search of disease etiology and biomarkers. Cells, 9(8), 1837.
- 4. Ayano, G. (2016). Schizophrenia: a concise overview of etiology, epidemiology diagnosis and management: review of literatures. J Schizophrenia Res, 3(2), 2-7.
- 5. Karakuş, G., Kocal, Y., & Sert, D. (2017). Schizophrenia: etiology, clinical features and treatment. Arch. Med. Rev. J, 26(2), 251-67.
- 6. Fatani, B. Z., Aldawod, R., Alhawaj, A., Alsadah, S., Slais, F. R., Alyaseen, E. N., ... & Qassaim, Y. A. (2017). Schizophrenia: etiology, pathophysiology and management-a review. The Egyptian Journal of Hospital Medicine, 69(6), 2640-2646.
- 7. McGrath, J., Saha, S., Chant, D., & Welham, J. (2008). Schizophrenia: a concise overview of incidence, prevalence, and mortality. Epidemiologic reviews, 30(1), 67-76.
- 8. McCutcheon, R. A., Krystal, J. H., & Howes, O. D. (2020). Dopamine and glutamate in schizophrenia: biology, symptoms and treatment. World Psychiatry, 19(1), 15-33.
- 9. Khan, A., & Powell, S. B. (2018). Sensorimotor gating deficits in “two-hit” models of schizophrenia risk factors. Schizophrenia research, 198, 68-83.
- 10. Ermakov, E. A., Dmitrieva, E. M., Parshukova, D. A., Kazantseva, D. V., Vasilieva, A. R., & Smirnova, L. P. (2021). Oxidative stress-related mechanisms in schizophrenia pathogenesis and new treatment perspectives. Oxidative Medicine and Cellular Longevity.
