İnsanda Görülen Balık Kaynaklı Zoonotik Trematod Enfeksiyonlarının Güncel Değerlendirmesi

Yıl 2026, Cilt: 35 Sayı: 1, 58 - 63, 02.03.2026

Mehtap Demirkazık

https://doi.org/10.17827/aktd.1817321

https://izlik.org/JA66BA84RE

Öz

ÖZET İnsanlar gıda kaynaklı trematodlar (yassı solucanlar) ile çiğ ya da iyi pişirilmeden tüketilen balık, kabuklu deniz ürünleri veya sebzelerle beslenerek enfekte olurlar. Balık kaynaklı parazitik zoonozlar, gıda kaynaklı parazitik zoonozların önemli bir kısmını oluştururken dünyada on sekiz milyon insanın enfekte olduğu tahmin edilmektedir. Değişen yemek kültürleri ve alışkanlıkları ile endemik olmayan bölgelerde paraziter hastalıkların yayılımı değişebilmektedir. Balık kaynaklı paraziter zoonozların dünyada ulaşımın, taşımacılığın kolaylaşması ile son 20 yılda yeni coğrafi bölgelere genişlediği bilinmektedir. Toplum sağlığı açısından bu konuda bilgilenilmesi gerekliliği ortaya çıkarmıştır. Bu derlemede, balıkların çiğ, yeterince pişirilmeden tüketilmesi ile bulaşan ülkemizde bazı türlerin son konak olarak kedi ve köpeklerde varlığı bildirilmiş, insanın da son konak olduğu, karaciğer ve bağırsak yerleşimi olan trematodların insanda oluşturdukları hastalık ve laboratuvar tanısı hakkında bilgi verilmektedir.

Anahtar Kelimeler

zoonoz , trmatod , balık

Current Assessment of Fish-Borne Zoonotic Trematode Infections in Human

https://izlik.org/JA66BA84RE

Öz

People become infected with foodborne trematodes (flatworms) by consuming raw or undercooked fish, shellfish, or vegetables. Fish-borne parasitic zoonoses account for a significant proportion of all parasitic zoonoses transmitted through food, with an estimated eighteen million people infected worldwide. Changes in food culture and habits can affect the spread of parasitic diseases in regions where they are not endemic. It is known that fish-borne parasitic zoonoses have spread to new geographical regions over the past 20 years with the facilitation of transportation and shipping worldwide. This has highlighted the need for awareness on this issue from a public health perspective. This review provides information on trematode-caused diseases in humans transmitted through the consumption of raw or undercooked fish dwelling in the liver and intestines, as well as on laboratory diagnosis.

Anahtar Kelimeler

zoonozis , trematode , fish

Kaynakça

• 1. Sun Z-S, Wan E-Y, Agbana YL, Zhao H-Q, Yin J-X, Jiang T-G , et al Global One Health index for zoonoses: A performance assessment in 160 countries and territories. İScience. 2024;27:109297, doi.org/10.1016/j.isci.2024.109297.
• 2. Hajipour N, Valizadeh H, Ketzis J. A review on fish-borne zoonotic parasites in Iran. Vet Med Sci. 2023;9:748-77. doi: 10.1002/vms3.981.
• 3. Cong W, Elsheikha HM. Biology, Epidemiology, Clinical Features, Diagnosis, and Treatment of Selected Fish-borne Parasitic Zoonoses. Yale J Biol Med. 2021;30;94:297-309. PMID: 34211350; PMCID: PMC8223542.
• 4. Northrop-Clewes CA, Shaw C. Parasites. British Medical Bulletin. 2000; 56:193–208. doi.org/10.1258/0007142001902897.
• 5. FAO. Fishery and Aquaculture Statistics – Yearbook 2022. FAO Yearbook of Fishery and Aquaculture Statistics. 2025. Rome. doi.org/10.4060/cd4312en.
• 6. Clausen JH, Madsen H, Van PT, Dalsgaard A, Murrell KD. Integrated parasite management: path to sustainable control of fishborne trematodes in aquaculture. Trends Parasitol. 2015;31:8-15. doi: 10.1016/j.pt.2014.10.005 PMID: 25466608.
• 7. EFSA Panel on Biological Hazards (BIOHAZ); Scientific Opinion on risk assessment of parasites in fishery products. EFSA Journal. 2010;8:1543. doi:10.2903/j.efsa.2010.1543.
• 8. Qian M, Keiser J, Utzinger J, Zhou X. Clonorchiasis and opisthorchiasis: epidemiology, transmission, clinical features, morbidity, diagnosis, treatment, and control. Clin Microbiol Rev. 2024;37: 1-39. doi.org/10.1128/cmr.00009-23.
• 9. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/Taxonomy/Browser/wwwtax.cgi?id=79923.
• 10. Özcel MA. Clonorchiosis ve Opistorchiosis. Özcel’in Tıbbi Parazit Hastalıkları. (Eds Özcel MA): 528-533.İzmir, Meta Basım Matbaacılık Hizmetleri, 2007.
• 11. https://www.cdc.gov/dpdx/clonorchiasis/index.html.
• 12. Kim EM, Hong ST. Clonorchis sinensis and Cholangiocarcinoma. J Korean Med Sci. 2025;28 40:145. doi: 10.3346/jkms.2025.40.e145.
• 13. Chai JY, Murrell K D, Lymbery AJ. Fish-borne parasitic zoonoses: status and issues. Int J Parasitol. 2005; 35:1233-54. doi: 10.1016/j.ijpara.2005.07.013.
• 14. Tang ZL, Huang Y, Yu XB. Current status and perspectives of Clonorchis sinensis and clonorchiasis: epidemiology, pathogenesis, omics, prevention and control. Infect Dis Poverty. 2016;5:71. doi.org/10.1186/s40249-016-0166-1
• 15. Kaewkes S. Taxonomy and biology of liver flukes. Acta Tropica. 2003;88:177-186. DOI: 10.1016/j.actatropica.2003.05.001
• 16. Barılı Ö, Tuygun T, Gençay Topçu EB, Umur Ş. The Parasites of Cats in Türkiye. Turkiye Parazitol Derg 2023;47:190-9.DOI: 10.4274/tpd.galenos.2023.85698.
• 17. Liau MYQ, Toh EQ, Shelat VG. Opisthorchis viverrini- Current Understanding of the Neglected Hepatobiliary Parasite. Pathogens. 2023;12:795. doi:0.3390pathogens12060795.
• 18. Menconi V, Lazzaro E, Bertola, M, Guardone, L, Mazzucato M, Prearo, M et all. The Occurrence of Freshwater Fish-Borne Zoonotic Helminths in Italy and Neighbouring Countries: A Systematic Review. Animals. 2023;13:3793. doi.org/10.3390/ani13243793.
• 19. Demirci M.İntestinal Trematod Enfeksiyonları. Özcel’in Tıbbi Parazit Hastalıkları. (Eds Özcel MA): 528-533.İzmir, Meta Basım Matbaacılık Hizmetleri, 2007.
• 20. Chai JY, Jung BK. Foodborne intestinal flukes: A brief review of epidemiology and geographical distribution. Acta Trop. 2020; 201:105210. DOI:10.1016/j.actatropica.2019.105210
• 21. Chai JY, Jung BK. Epidemiology of Trematode Infections: An Update. Adv Exp Med Biol. 2019;1154:359-409. doi: 10.1007/978-3-030-18616-6.
• 22. Mimioğlu MM. “Ankara kopeklerinde tespit edilen ilk Heterophyes heterophyes (V. Siebold,1852), stiles ve hassal vakası”, Ankara Üniv. Vet. Fak. Derg. 1957;(1-2):1-5.
• 23. Azzam A, Khaled H. Prevalence and risk factors of intestinal parasitic infections among preschool and school-aged children in Egypt: a systematic review and meta-analysis. BMC Public Health. 2025;10;25:2160. doi: 10.1186/s12889-025-23325-8.
• 24. Taş Cengiz Z, Yılmaz H, Beyhan YE, Çiçek M. A Comprehensive Retrospective Study: Intestinal Parasites in Human in Van Province. Turkiye Parazitol Derg 2019;43:70-3. DOI: 10.4274/tpd.galenos.2019.5997.
• 25. Saltan C, Taşçı GT. Ağrı Yöresindeki Sığırlarda Karaciğer Trematod Enfeksiyonlarının Yaygınlığı. Turkiye Parazitol Derg 2020;44:132-8.DOI: 10.4274/tpd.galenos.2020.6803.
• 26. World Health Organization. Report of Joint WHO/FAO workshop on food-borne trematode infections in Asia, 2004. Ha Noi, Vietnam, 26–28.November, 2002. WHO, WPRO, pp. 1–58.