İnsanda Görülen Balık Kaynaklı Zoonotik Trematod Enfeksiyonlarının Güncel Değerlendirmesi
Öz
ÖZET İnsanlar gıda kaynaklı trematodlar (yassı solucanlar) ile çiğ ya da iyi pişirilmeden tüketilen balık, kabuklu deniz ürünleri veya sebzelerle beslenerek enfekte olurlar. Balık kaynaklı parazitik zoonozlar, gıda kaynaklı parazitik zoonozların önemli bir kısmını oluştururken dünyada on sekiz milyon insanın enfekte olduğu tahmin edilmektedir. Değişen yemek kültürleri ve alışkanlıkları ile endemik olmayan bölgelerde paraziter hastalıkların yayılımı değişebilmektedir. Balık kaynaklı paraziter zoonozların dünyada ulaşımın, taşımacılığın kolaylaşması ile son 20 yılda yeni coğrafi bölgelere genişlediği bilinmektedir. Toplum sağlığı açısından bu konuda bilgilenilmesi gerekliliği ortaya çıkarmıştır. Bu derlemede, balıkların çiğ, yeterince pişirilmeden tüketilmesi ile bulaşan ülkemizde bazı türlerin son konak olarak kedi ve köpeklerde varlığı bildirilmiş, insanın da son konak olduğu, karaciğer ve bağırsak yerleşimi olan trematodların insanda oluşturdukları hastalık ve laboratuvar tanısı hakkında bilgi verilmektedir.
Anahtar Kelimeler
Kaynakça
- 1. Sun Z-S, Wan E-Y, Agbana YL, Zhao H-Q, Yin J-X, Jiang T-G , et al Global One Health index for zoonoses: A performance assessment in 160 countries and territories. İScience. 2024;27:109297, doi.org/10.1016/j.isci.2024.109297.
- 2. Hajipour N, Valizadeh H, Ketzis J. A review on fish-borne zoonotic parasites in Iran. Vet Med Sci. 2023;9:748-77. doi: 10.1002/vms3.981.
- 3. Cong W, Elsheikha HM. Biology, Epidemiology, Clinical Features, Diagnosis, and Treatment of Selected Fish-borne Parasitic Zoonoses. Yale J Biol Med. 2021;30;94:297-309. PMID: 34211350; PMCID: PMC8223542.
- 4. Northrop-Clewes CA, Shaw C. Parasites. British Medical Bulletin. 2000; 56:193–208. doi.org/10.1258/0007142001902897.
- 5. FAO. Fishery and Aquaculture Statistics – Yearbook 2022. FAO Yearbook of Fishery and Aquaculture Statistics. 2025. Rome. doi.org/10.4060/cd4312en.
- 6. Clausen JH, Madsen H, Van PT, Dalsgaard A, Murrell KD. Integrated parasite management: path to sustainable control of fishborne trematodes in aquaculture. Trends Parasitol. 2015;31:8-15. doi: 10.1016/j.pt.2014.10.005 PMID: 25466608.
- 7. EFSA Panel on Biological Hazards (BIOHAZ); Scientific Opinion on risk assessment of parasites in fishery products. EFSA Journal. 2010;8:1543. doi:10.2903/j.efsa.2010.1543.
- 8. Qian M, Keiser J, Utzinger J, Zhou X. Clonorchiasis and opisthorchiasis: epidemiology, transmission, clinical features, morbidity, diagnosis, treatment, and control. Clin Microbiol Rev. 2024;37: 1-39. doi.org/10.1128/cmr.00009-23.
- 9. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/Taxonomy/Browser/wwwtax.cgi?id=79923.
- 10. Özcel MA. Clonorchiosis ve Opistorchiosis. Özcel’in Tıbbi Parazit Hastalıkları. (Eds Özcel MA): 528-533.İzmir, Meta Basım Matbaacılık Hizmetleri, 2007.
