The Importance of Civil Society Literacy in Political Science: A Conceptual and Theoretical Approach

Yıl 2025, Cilt: 9 Sayı: 2, 139 - 164, 31.12.2025

Hasan Akay

https://doi.org/10.30913/alinterisosbil.1694894

Öz

Although the subject of literacy has been intensively studied in many different disciplines in recent years, it is seen that the concept of civil society literacy has not yet been widely used in the literature. However, it is extremely important for citizens to be aware of civil society and to develop a citizenship awareness in general. In this respect, civil society literacy refers to citizens' knowledge, awareness and acquisition of various skills about civil society. In order to understand civil society literacy, it is important to examine it together with the concepts of political literacy, media literacy and social literacy. In this context, civil society literacy is analysed at a theoretical and conceptual level within the scope of political science. Throughout the study, it is aimed to clarify what civil society literacy is, what kind of contributions it makes / can make to society and what needs to be done to develop it in this direction. It is argued that civil society literacy contributes positively to the development of civil society, the construction of participatory democracy, the strengthening of human rights and, most importantly, the establishment of an active citizenship understanding.

Anahtar Kelimeler

Civil Society , Literacy , Civil Society Literacy , Civil Society Organisations

Siyaset Bilimi’nde Sivil Toplum Okuryazarlığının Önemi: Kavramsal ve Teorik Bir Yaklaşım

Öz

Son yıllarda birçok farklı disiplin düzeyinde okuryazarlık konusu yoğun şekilde işlenmesine rağmen sivil toplum okuryazarlığı kavramının literatürde henüz çok yaygın bir kullanıma sahip olmadığı görülmektedir. Ancak vatandaşların sivil toplum konusunda bilinçlenmesi ve genel olarak toplumsal açıdan bir vatandaşlık bilincinin gelişmesi son derece önemlidir. Bu yönden sivil toplum okuryazarlığı, vatandaşların sivil toplum hakkında bilgilenmesini, bilinçlenmesini ve çeşitli beceriler kazanmasını ifade etmektedir. Sivil toplum okuryazarlığının anlaşılması için siyasi okuryazarlık, medya okuryazarlığı ve sosyal okuryazarlık kavramlarıyla birlikte incelenmesi önemli bir gerekliliktir. Bu bağlamda çalışmada sivil toplum okuryazarlığı teorik ve kavramsal bir düzeyde siyaset bilimi kapsamında irdelenmektedir. Çalışma boyunca sivil toplum okuryazarlığının ne olduğunun ortaya konması, toplumsal açıdan ne gibi katkılar sağladığı, sağlayabileceği ve bu doğrultuda geliştirilmesi için neler yapılması gerektiğinin açıklığa kavuşturulması amaçlanmaktadır. Sivil toplum okuryazarlığının toplumsal açıdan sivil toplumun geliştirilmesine, katılımcı demokrasinin inşa edilmesine, insan haklarının güçlendirilmesine ve en önemlisi de aktif bir vatandaşlık anlayışının yerleştirilmesine olumlu katkılar sağladığı savunulmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Sivil Toplum , Okuryazarlık , Sivil Toplum Okuryazarlığı , Sivil Toplum Kuruluşları

Kaynakça

• Yayımlanmış Eserler
• Açıkgöz, A. (2021). Çevre sorunlarının çözümünde sivil toplum kuruluşları. Turkish Studies Economics, Finance, Politics, 16(2), 617-633. https://doi.org/10.47644/TurkishStudies.48527
• Akçeşme, F. (2013). Sivil toplum ve Türkiye Cumhuriyeti’ndeki yeri. Hak İş Uluslararası Emek ve Toplum Dergisi, 2(4), 202-225.
• Allen, I. E., & Seaman, J. (2014). Grade change: Tracking online education in the United States. Babson Survey Research Group.
• Altun, F., & Akalın, H. (2021). Etik kültürünün geliştirilmesinde sivil toplumun rolü. Akademik İncelemeler Dergisi, 16(1), 212-228. https://doi.org/10.17550/akademikincelemeler.860683
• Avşar, Z. (2013). Medya okuryazarlığı. İletişim ve Diplomasi, 2, 5-17.
• Baloğlu Ugurlu, N. (2015). Sosyal bilgiler öğretmen adaylarının siyasi kararlarında medyanın etkililiği. HAYEF Journal of Education, 12(2), 99-115.
• Baysal, T. (2017). Neo-liberalizm tartışmaları çerçevesinde kamu yönetiminin dönüşümü: Türkiye pratiği. Kafkas Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 8(15), 171-195.
• Beer, M. (2019). 21. Yüzyılda sivil direniş taktikleri. ICNC Press.
• Bulut, Y., Akın, S., & Kahraman, Ö. F. (2017). Influence of non-governmental organization on the determination of public policies. Strategic Public Management Journal, 3(6), 23-34. https://doi.org/10.25069/spmj.341620
• Cabannes, Y. (2004). Participatory budgeting: A significant contribution to participatory democracy. Environment and Urbanization, 16(1), 27-46. https://doi.org/10.1177/095624780401600104
• Can, M. (2019). İnsan hakları ve demokrasi arasındaki ilişkinin felsefi analizi. Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 23(Özel Sayı), 2155-2167.
• Canöz, K. (2007). Lobicilik/Halkla ilişkiler uygulaması olarak. Nüve Kültür Merkezi Yayınları.
• Cender, G., & Kuş, Z. (2024). Gençlerin dijital ortamlarda siyasal katılımları. Türkiye Bilimsel Araştırmalar Dergisi, 9(2), 126-146.
• Çuhadar, S. (2019). Sivil toplum kuruluşlarına genel bakış ve ANKOS. İbn Haldun Üniversitesi Dergisi, 5(2), 137-151. https://doi.org/10.36657/ihcd.2020.70
• Dağ, N., & Koçer, M. (2019). Türkiye’de politik okuryazarlık. OPUS Uluslararası Toplum Araştırmaları Dergisi, 13(19), 2150-2175. https://doi.org/10.26466/opus.567352
• Dural, A. B. (2012). Antonio Gramsci ve hegemonya. Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi, 11(39), 309-321.
• Erdoğan, N. Y. (2023). John Locke’ta mülkiyet, sivil yönetim ve hoşgörü. Anadolu Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 24(1), 294-313. https://doi.org/10.53443/anadoluibfd.1164291
• Göz, M. M. (2022). Türkiye’de sivil toplum kuruluşlarının karşılaştığı engeller. Turkish Business Journal, 3(5), 44-56. https://doi.org/10.51727/tbj.1103459
• Güler, A. (2024). Türkiye’de sivil toplum kuruluşlarının karar mekanizmalarına katılımı. Akademik Hassasiyetler, 11(24), 98-119. https://doi.org/10.58884/akademik-hassasiyetler.1332682
• Güven, S. (2015). Postmodern kimliklerin kurulumu. Selçuk İletişim, 9(1), 266- 286. https://doi.org/10.18094/si.33671
• İnan, S. (2021). Siyaset okuryazarlığı: Yöneten birey olmak ve okullarda siyaset eğitimi mümkün mü? Yeni İnsan Yayınevi.
• İzci, F., & Sarıtürk, M. (2019). Demokratik toplumlarda halkın yönetime katılımı: Yönetime katılım ve yönetişim ilişkisi. Uluslararası Yönetim Akademisi Dergisi, 2(3), 498-517. https://doi.org/10.33712/mana.661125
• İzmir, F. (2020). Demokrasi ve siyasi katılım ilişkisi. Anemon Muş Alparslan Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 8(İktisadi ve İdari Bilimler), 273-281. https://doi.org/10.18506/anemon.563207
• Karakoç, E. (2014). Kriz ortamlarında sivil toplum kuruluşlarının rolü ve önemi. İçinde M. Akdağ & Ü. Arklan (Ed.), Kriz yönetimi: İletişimsel temelde çözüm odaklı stratejik yaklaşımlar, (ss. 357-380), Literatür Academia.
• Kaya, S., & Atalay Saral, M. (2022). Eğitimin demokratik katılıma ve demokrasiye etkisi. Dicle Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 12(23), 373-385.
• Kaynar, M. K. (2005). Sivil toplumun kavramsal tarihi ve sivil toplumla ilgili güncel tartışmalar. Hacettepe Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 23(1), 339-369.
• Mertek, S. (2024). Dijitalleşme ve demokrasinin krizi. Muhafazakâr Düşünce Dergisi, 20(67), 38-58.
• Metin, O. (2016). Sosyal medyanın siyasal toplumsallaşmaya etkileri: Bir alan araştırması. Afyon Kocatepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 18(2), 221-267.
• Norris, P. (2001). Digital divide: Civil engagement, information poverty, and the internet worldwide. Cambridge University Press. https://doi.org/10.22230/cjc.2003v28n1a1352
• Oğuz, M. C. (2018). Otoriter rejimler ve sivil toplum ilişkisi: Bir “yumuşak güç” stratejisi olarak gongo’ların yükselişi. Mülkiye Dergisi, 42(2), 239-260.
• Olçar, K. (2023). Sivil toplum örgütlerinin kavramsal ve tarihsel gelişimi. İzlek Akademik Dergi, 5(2), 42-57. https://doi.org/10.53804/izlek.1381408
• Pattie, C. J., & Johnston, R. J. (2003). Civic literacy and falling structural turnout: The United Kingdom 1992-1997. Canadian Journal of Political Science, 36(3), 579-99. https://doi.org/10.1017/S0008423903778779
• Putnam, R. D. (2000). Bowling alone: The collapse and revival of American community. Simon & Schuster.
• Sezik, M. (2019). Türkiye’de sivil toplum kuruluşlarının işlevleri ve sorun alanları. R&S-Research Studies Anatolia Journal, 2(4), 118-125. https://doi.org/10.33723/rs.485931
• Sobacı, M. Z., & Hatipoğlu, İ. (2017). Facebook aracılığıyla Türkiye’de belediye-vatandaş etkileşiminin ölçülmesi: Büyükşehir ve il belediyeleri bağlamında bir analiz. Ankara Üniversitesi SBF Dergisi, 72(3), 689-713. https://doi.org/10.1501/SBFder_0000002464
• Som, İ., & Karataş, H. (2015). Türkiye’de vatandaşlık eğitimi üzerine bir inceleme. Uşak Üniversitesi Eğitim Araştırmaları Dergisi, 1(1), 33-50. https://doi.org/10.29065/usakead.232402
• Sönmez, G. (2023). Sosyal medya okuryazarlığı. İçinde M. Ergüney (Ed.), Dijital çağda okuryazarlık (ss. 59-70). Nobel Akademi.
• Sur, E. (2022). Okuryazarlık kavramı ve Türkiye’deki okuryazarlık araştırmaları üzerine bir inceleme. Ahmet Keleşoğlu Eğitim Fakültesi Dergisi, 4(2), 445-467.
• Şahin, O., & Akboğa, S. (2019). Türkiye’de devlet-sivil toplum kuruluşları ilişkisi ve sivil toplum kuruluşlarına katılım. International Journal of Political Science and Urban Studies, 7(2), 405-427. https://doi.org/10.14782/ipsus.623237
• Tokgöz, O. (2015). İletişim kuramlarına anlam vermek başlangıcından günümüze Anglo-Amerikan iletişim kuramı. İmge Yayınları.
• Topçuoğlu, E. (2023). ‘Sivil’ ve ‘Demokratik’ bir sivil toplum nasıl mümkün olabilir? Marmara Üniversitesi Siyasal Bilimler Dergisi, 11(1), 97-119. https://doi.org/10.14782/marmarasbd.1197794
• Tufan Yeniçıktı, N. (2014). İletişimsel eylem ve facebook: Gezi parkı olaylarında sosyal medyanın gücü. Selçuk İletişim, 8(2), 263-284. https://doi.org/10.18094/si.38444
• Turkan İpek, I. Z., & Karpuzcu, T. (2016). Türkiye’de sivil toplum kuruluşu ve seçim gözlem grubu örneği: “Oy ve ötesi”. Mülkiye Dergisi, 40(4), 193-212.
• Tüfekçi, Z. (2017). Twitter and tear gas: The power and fragility of networked protest. Yale University Press. https://doi.org/10.25969/mediarep/14848
• Türkbay, A. R. (2023). Toplum sözleşmesi teorilerine Hegel’in eleştirisi. Kaygı. Bursa Uludağ University Faculty of Arts and Sciences Journal of Philosophy, 22(2), 593-622. https://doi.org/10.20981/kaygi.1217647
• Uyar, M., & Asrak Hasdemir, T. (2023). Dijitalleşme ve medya okuryazarlığı üzerine incelemeler: Türkiye’deki akademik çalışmalar. İletişim Kuram ve Araştırma Dergisi, (62), 66-83. https://doi.org/10.47998/ikad.1240616
• Yavuz, C., & Kaynar, İ. (2015). Kamuoyu oluşumunda stratejik bir araç olarak sivil toplum kuruluşları. MANAS Journal of Social Studies, 4(2), 183-196.
• Yeşildal, A. (2020). Sivil toplum ve yerel yönetimlerde katılımcı yönetişim: Sivil toplumcu bir yaklaşım. Sosyal Bilimler Metinleri, 2020(2), 31-44.
• Yıldırımalp, S. (2021). Türkiye’de sivil toplum kuruluşlarının dijital dönüşümü: Mevcut durum ve engeller. Sakarya Üniversitesi İktisat Dergisi, 10(4), 404-422.
• Yıldız, E. (2018). Sivil toplum kuruluşlarının yaptıkları kampanyaların kurum politikalarına etkisi. Kesit Akademi Dergisi, 16, 354-367.