Sanat Galerilerinin Kentleşme ve Kültür Dinamiklerine Etkisi: M. Rıza Çerçel Kültür ve Sanat Merkezi Üzerinden Bir İnceleme

Yıl 2025, Cilt: 9 Sayı: 2, 201 - 227, 31.12.2025

Fevzi Nuri Kara

https://doi.org/10.30913/alinterisosbil.1773697

Öz

Müzeler, sanat galerileri, kültür ve sanat merkezleri, şehirlerin kültürel ve ekonomik gelişimine katkı sağlayan önemli mekânlardır. Dolayısıyla çeşitli toplulukların bir araya gelmesini ve sosyal iletişimi teşvik eden sanat galerileri, kentin imajını olumlu yönde etkileme ve şehirdeki sosyal yaşamı da zenginleştirme potansiyeli taşımaktadır. Afyonkarahisar gibi orta ölçekli şehirlerde sanat galerilerinin kent kültürü ve sosyal yaşama etkileri üzerine yeterince çalışma bulunmamaktadır. Bu araştırma, 2020 yılı Kasım ayından itibaren etkinliklerini sürdüren Afyon Kocatepe Üniversitesi (AKÜ) M. Rıza Çerçel Kültür ve Sanat Merkezi’nde yer alan CKSM Sanat Galerisi’nin, Afyonkarahisar’ın kültürel ve sanatsal hayatındaki konumunu değerlendirmeyi amaçlamaktadır. Araştırma, nitel araştırma modellerinden durum çalışması olarak desenlenmiş; veri seti oluşturulurken gözlem yönteminden faydalanılmıştır. Çalışmada, sanat ve kent ilişkisi bağlamında AKÜ M. Rıza Çerçel Kültür ve Sanat Merkezi'nde düzenlenen kişisel ve karma sergiler, betimsel analiz yöntemi kullanılarak incelenmiştir. Çalışma, yalnızca 2020–2025 yılları arasında galeride gerçekleştirilen kişisel ve karma sergilerle sınırlıdır. Çalışmada betimsel analiz yöntemiyle yapılan incelemeler sonucunda galerinin güçlü ve geliştirilebilir yönleri belirlenmiş; sosyal medya paylaşımları ve şehir merkezindeki konumu nedeniyle kültürel turizm açısından bir destinasyon olma potansiyeline sahip olduğu saptanmıştır.

Anahtar Kelimeler

Sanat , Galeri , Şehir , Sergi , Afyonkarahisar

Teşekkür

İlgili makalenin ilk bulguları, “Sanat Galerilerinin Şehir Kültürü Açısından Önemi: M. Rıza Çerçel Kültür ve Sanat Merkezi” başlığıyla, 22–23 Kasım 2024 tarihlerinde Afyon Kocatepe Üniversitesi tarafından düzenlenen “Şehir Kültürü, Kültürlü Şehir, Şehrin Geleceği, Geleceğin Şehirleri” adlı sempozyumda sözlü bildiri olarak sunulmuş ve yalnızca özeti Bildiri Özetleri Kitapçığı’nda yayımlanmıştır. Ancak bu çalışmada yer alan makale, sonraki araştırmalar ve yeni değerlendirmeler doğrultusunda, kuramsal çerçevesi genişletilerek ve analizleri derinleştirilerek, özetten gövde metne kadar tamamen yeniden yapılandırılmış ve özgün bir metin hâline getirilmiştir.

The Effect of Art Galleries on Urbanization and Cultural Dynamics: A Study Through the M. Rıza Çerçel Culture and Art Center

Öz

Museums, art galleries, and cultural and arts centers are important venues that contribute to the cultural and economic development of cities. Therefore, art galleries, which encourage various communities to come together and promote social communication, have the potential to positively influence the city's image and enrich social life in the city. There is insufficient research on the effects of art galleries on city culture and social life in medium-sized cities such as Afyonkarahisar. This research aims to evaluate the position of the CKSM Art Gallery, located in the M. Rıza Çerçel Culture and Arts Center of Afyon Kocatepe University (AKÜ), which has been operating since November 2020, in the cultural and artistic life of Afyonkarahisar. The research was designed as a case study from qualitative research models; the observation method was used to create the data set. In the study, personal and mixed exhibitions held at the AKÜ M. Rıza Çerçel Culture and Arts Center were examined using the descriptive analysis method in the context of the relationship between art and the city. The study is limited to solo and group exhibitions held at the gallery between 2020 and 2025. As a result of the descriptive analysis conducted in the study, the strengths and areas for improvement of the gallery were identified; it was determined that the gallery has the potential to be a destination for cultural tourism due to its social media presence and location in the city center.

Anahtar Kelimeler

Art , Gallery , City , Exhibition , Afyonkarahisar.

Kaynakça

• Yayımlanmış Eserler
• Arnheim, R. (1974). Art and visual perception: A psychology of the creative eye. University of California Press.
• Atagök, T. (1982). Türk resminin genel görünümü ve galerilerimiz. Hürriyet Gösteri Dergisi, (8).
• Bek, G. (2007). 1970–1980 yılları arasında Türkiye’de kültürel ve sanatsal ortam (Yayımlanmamış doktora tezi, Hacettepe Üniversitesi).
• Bertacchini, E. (2021). Capital culturel, district culturel et biens communs. In Situ, Au Regard des Sciences Sociales, 2. https://doi.org/10.4000/insituarss.883
• Bianchini, F., & Parkinson, M. (1993). Cultural policy and urban regeneration: The West European experience. Manchester University Press.
• Caldwell, N. (2002). (Rethinking) the measurement of service quality in museums and galleries. International Journal of Nonprofit and Voluntary Sector Marketing, 7(2), 161–171. https://doi.org/10.1002/nvsm.176
• Cameron, S., & Coaffee, J. (2005). Art, gentrification and regeneration–from artist as pioneer to public arts. European Journal of Housing Policy, 5(1), 39-58. https://doi.org/10.1080/14616710500055687
• Castells, M. (1996). The rise of the network society. Blackwell. https://doi.org/10.1002/9781444319514
• Daşdemir, L. (2001). Cumhuriyet döneminde Afyonkarahisar. İçinde Afyonkarahisar kütüğü Cilt 1 (ss. 158-159). Afyon Kocatepe Üniversitesi Yayınları.
• Daşdemir, L. (2002). Atatürk'ün Afyonkarahisar ziyaretleri. Afyon Kocatepe Üniversitesi Yayınları.
• Debroux, T. (2017). The visible part: Of art galleries, artistic activity and urban dynamics. Articulo – Journal of Urban Research, (15). https://doi.org/10.4000/articulo.3409
• Demir, R. (2005). Sanat eğitiminde bir program önerisi: Galeri eğitimi programı. Türk Eğitim Bilimleri Dergisi, 3(1), 95-104.
• Dilmaç, O., & İnal, E. (2020). Sanat galerisi ziyaretlerinde gerçekleştirilen aktif öğrenme etkinliklerinin 4-6 yaş arası çocukların görsel algılarına etkisi. Güzel Sanatlar Enstitüsü Dergisi, 26(45), 499-510. https://doi.org/10.32547/ataunigsed.730418
• Florida, R. L. (2004). The rise of the creative class: And how it’s transforming work, leisure, community, and everyday life. Basic Books.
• Gökçen, Ş. (2018). Kamusal sanat ve kültür eksenli kentsel dönüşüm. Uluslararası Disiplinlerarası ve Kültürlerarası Sanat, 3(5). https://doi.org/10.29228/ijiia.6.68
• Guinard, P., & Margier, A. (2018). Art as a new urban norm: Between normalization of the city through art and normalization of art through the city in Montreal and Johannesburg. Cities, 77, 13-20. https://doi.org/10.1016/j.cities.2017.04.018
• Hall, P. (1998). Cities in civilization. Pantheon.
• Hooper-Greenhill, E. (1999). Müze ve galeri eğitimi. A.Ü. Çocuk Kültür Araştırma ve Uygulama Merkezi Yayınları.
• Jenkins, B. (2005). Toronto’s cultural renaissance. Canadian Journal of Communication, 30(2), 169-186. https://doi.org/10.22230/cjc.2005v30n2a1417
• Jung, M. (2006). Determinants of exhibition service quality as perceived by attendees. Journal of Convention & Event Tourism, 7(3–4), 85–98. https://doi.org/10.1300/J452v07n03_06
• Karaçavuş, A. (2015). Temeddünden medeniyete civilisation: Osmanlı'nın insan toplum ve devlet anlayışının değişimi üzerine bir deneme. OTAM Ankara Üniversitesi Osmanlı Tarihi Araştırma ve Uygulama Merkezi Dergisi, (37), 87-180.
• Kaya, M. (2022). Tek parti döneminde Afyonkarahisar üzerine bir inceleme (1923–1946) (Yüksek lisans tezi, Afyon Kocatepe Üniversitesi).
• Kim, H. (2007). The creative economy and urban art clusters: Locational characteristics of art galleries in Seoul. Journal of Korean Geographical Society, 42(2), 258-279.
• Lang, J. (1987). Creating architectural theory: The role of the behavioral sciences in environmental design. Van Nostrand Reinhold.
• Lazzeretti, L. (2003). City of art as a high-culture local system and cultural districts development: An Italian case study. International Journal of Urban and Regional Research, 27(3), 635-648. https://doi.org/10.1111/1468-2427.00470
• Markusen, A. (2006). Urban development and the politics of a creative class: Evidence from a study of artists. Environment and Planning A, 38(10), 1921-1940. https://doi.org/10.1068/a38179
• Matthews, T., & Gadaloff, S. (2022). Public art for placemaking and urban renewal: Insights from three regional Australian cities. Cities, 127, 103747. https://doi.org/10.1016/j.cities.2022.103747
• Molina, G., & Guinard, P. (2017). Arts in cities-Cities in arts. Articulo – Journal of Urban Research, 15(15). https://doi.org/10.4000/articulo.3435
• O’Doherty, B. (2017). White cube: L’espace de la galerie et son idéologie. JRP/Ringier.
• Parlak, Ö., & Yaldız, E. (2021). Türk ocağı binalarının yeniden kullanımı. International Journal of Social Humanities Sciences Research, 8(76), 2757-2770. https://doi.org/10.26450/jshsr.2767
• Parlakkalay, H. (2019). Kamusal alanda sanat ve sanat eserleri. Afyon Kocatepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 22(4), 1157-1172. https://doi.org/10.32709/akusosbil.803027
• Powell, K. (1999). Architecture reborn: Converting old buildings for new uses. Laurence King Publishing.
• Ren, X., & Sun, M. (2011). Artistic urbanization: Creative industries and creative control in Beijing. International Journal of Urban and Regional Research, 36(3), 504-521. https://doi.org/10.1111/j.1468-2427.2011.01078.x
• Saraylı, M. N., & Kader, R. (2022). Endüstri miras yapısının kültür mekânı olarak yeniden işlevlendirilmesi: Sakarya Sanat Galerisi. Sanat Tarihi Dergisi, 31(1), 543-559. https://doi.org/10.29135/std.1020178
• Şengünalp, C., & Doğruer, N. E. (2017). Kentsel yeniden canlandırma modelinde kültür ve sanatın yeri. İdil Sanat ve Dil Dergisi, 6(32), 1337-1358.
• Throsby, D. (1995). Culture, economics and sustainability. Journal of Cultural Economics, 19(3), 199-206. https://doi.org/10.1007/BF01074049
• Tulay, A. S. (t.y.). Afyonkarahisar kültür sözlüğü. Afyonkarahisar Belediyesi Kültür Yayınları.
• Tunalı, İ. (1981). Türk resminin genel görünümü ve galerilerimiz. Hürriyet Gösteri Dergisi, 8, 34.
• Türkmen, İ. (2013). Kastamonu Halkevi ve Türkiye'nin modernleşme sürecine katkıları. Berikan Yayınevi.
• Türkmenoğlu, S. (2020). Arşivden yapraklar. Taşpınar Dergisi, 20, 60.
• Verlaine, J. (2013). Les galeries d'art contemporain à Paris: une histoire Culturelle du Marché de l'art, 1944–1970. Ed Sorbonne.
• İnternet Kaynakları
• Afyon Kocatepe Üniversitesi. (2021). Fakültemizden “Türkiye’de Hollandalı Günlükleri” adlı sergiye ev sahipliği. https://gsf.aku.edu.tr/2021/06/30/turkiyede-hollandali-gunlukleri-isimli-uluslararasi-karma-sergi/
• Afyon Kocatepe Üniversitesi. (2022a). Ara Güler fotoğraf sergisi. https://gsf.aku.edu.tr/2022/04/01/ara-guler-fotograf-sergisi/
• Afyon Kocatepe Üniversitesi. (2022b). Sadettin Aygün hocamızın kişisel seramik sergisine ev sahipliği yaptık. https://gsf.aku.edu.tr/2025/04/09/11952/
• Afyon Kocatepe Üniversitesi. (2022c). “Minik Eller resim atölyesi sergisi”, fakültemizin ev sahipliğinde açıldı. https://gsf.aku.edu.tr/2024/04/17/minik-eller-resim-atolyesi-sergisi-fakultemizin-ev-sahipliginde-acildi/
• Doğaner, Y. (2021). Halkevleri. Atatürk Ansiklopedisi. https://ataturkansiklopedisi.gov.tr/detay/3983/Halkevleri
• Gislason, D. (2021). Art in the city — the surprising ımpacts of the creative sectors on your city. Medium. https://dallasgislason.medium.com/art-in-the-city-the-surprising-impacts-of-the-creative-sectors-on-your-city-a7e3ed6c67e9
• Haber.aku. (2020). AKÜ M. Rıza Çerçel Kültür Merkezi, yepyeni görünümüyle sanatseverlerle buluştu. https://haber.aku.edu.tr/2020/12/01/aku-m-riza-cercel-kultur-merkezi-yepyeni-gorunumuyle-sanatseverlerle-bulustu/
• National Geographic. (t.y.). Civilizations. https://education.nationalgeographic.org/resource/civilizations/
• Özkarabekir, N. (2023). Yabancı kültür merkezleri. İst Dergi. https://www.istdergi.com/sehir/mekan/yabanci-kultur-merkezleri
• Walker, S. (2023). Top 30 art cities. Contemporary Art Issue. https://www.contemporaryartissue.com/top-30-art-cities/