Yaşlı Bakımına Bir Model: Sivas Darü'r-Raha Vakfı

Yıl 2025, Cilt: 9 Sayı: 2, 274 - 285, 31.12.2025

Recep Çelik

https://doi.org/10.30913/alinterisosbil.1785620

Öz

Vakıflar, İslâm ve Türk dünyasında tarih boyunca toplumsal dayanışmanın ve sosyal adaletin en önemli unsurlarından biri olmuştur. Modern devletlerin günümüzde üstlendiği pek çok kamusal hizmet, vakıflar aracılığıyla yüzyıllar boyunca düzenli ve sürdürülebilir bir şekilde yerine getirilmiştir. Anadolu Selçuklu Devleti döneminde kurulan Darü’r-Râha Vakfı da bu anlayışın en dikkat çekici örneklerinden biridir. Yoksulların, yolcuların ve kimsesizlerin barınma, beslenme ve dinlenme ihtiyaçlarını karşılayan bu vakıf, toplumun dezavantajlı kesimlerine yönelik önemli hizmetler sunmuştur. Darü’r-Râha Vakfı, işlevleri itibarıyla darülaceze, huzur evi, yetimhane ve misafirhane gibi günümüz sosyal hizmet kurumlarının tarihsel temellerini oluşturmuştur. Bunun yanı sıra vakıf bünyesinde aşçı, hizmetli, bekçi ve idari personel gibi çeşitli görevlerde çalışanlar istihdam edilerek ekonomik ve sosyal hayata katkı sağlanmıştır. Bu yönüyle Darü’r-Râha Vakfı yalnızca yardım dağıtan bir kurum değil, aynı zamanda toplumsal bütünleşmeyi destekleyen bir sosyal hizmet yapısıdır. Amaçları ve uygulamaları dikkate alındığında, Darü’r-Râha Vakfı sosyal hizmet tarihinin gelişiminde önemli bir yere sahiptir. Bu çalışmanın amacı, Darü’r-Râha Vakfı’nı tanıtmak ve sunduğu hizmetleri sosyal hizmet perspektifinden değerlendirmektir.

Anahtar Kelimeler

Vakıf , Darü’r-Râha , Sosyal Hizmet , Sivas

A Model for Elderly Care: Sivas Darü'r-Raha Foundation

Öz

Foundations have been one of the most important elements of social solidarity and social justice throughout history in the Islamic and Turkish world. Many public services undertaken by modern states today have been provided regularly and sustainably for centuries through foundations. The Darü'r-Râha Foundation, established during the Anatolian Seljuk Empire, is one of the most striking examples of this concept. This foundation, which met the accommodation, food, and rest needs of the poor, travelers, and the homeless, provided important services to disadvantaged segments of society. In terms of its functions, the Darü'r-Râha Foundation laid the historical foundations for today's social service institutions such as nursing homes, retirement homes, orphanages, and guesthouses. In addition, by employing people in various roles within the foundation, such as cooks, servants, guards, and administrative staff, it contributed to economic and social life. In this respect, the Darü'r-Râha Foundation is not only an institution that distributes aid, but also a social service structure that supports social integration. Considering its objectives and practices, the Darü'r-Râha Foundation occupies an important place in the development of social service history. The aim of this study is to introduce the Darü'r-Râha Foundation and evaluate the services it provides from a social service perspective.

Anahtar Kelimeler

Foundation , Darü’r-Râha , Social Work , Sivas

Kaynakça

• Arşiv Kaynakları
• BOA., A.DVNS.MHM.d. Bab-ı Asafi Divan-ı Hümayun Sicilleri Mühimme Defterleri.
• BOA., A.MKT.NZD. Başbakanlık Osmanlı Arşivi Sadaret Mektubî Kalemi Nezaret ve Devair Yazışmaları Evrakı.
• BOA., AE.SAMD.III. Ali Emiri, III. Ahmet Dönemi Evrakları.
• BOA., BEO. Başbakanlık Osmanlı Arşivi Bâbıâli Evrak Odası Evrakı.
• BOA., C. EV. Başbakanlık Osmanlı Arşivi Cevdet Evkaf.
• BOA., EV.d. Evkaf Defterleri.
• BOA., HSD. M. Satın Alınan Evrakı.
• BOA., İ.MVL. Başbakanlık Osmanlı Arşivi İrade Meclis-i Vâlâ.
• TSMA.e. Topkapı Sarayı Müzesi Arşivi, Evrak.
• Yayımlanmış Eserler
• Akbulut, İ. (2007). Vakıf kurumu; mahiyeti ve tarihi gelişimi. Vakıflar Dergisi, 30(11), 61-72.
• Ateş, İ. (1982). Hayrî ve sosyal hizmetler açısından vakıflar. Vakıflar Dergisi, 15, 55-88.
• Aydın, D. (2020). Dünyada sosyal hizmetin ortaya çıkışı, gelişimi ve uluslararası sosyal hizmet. İçinde H. M. Yücer (Ed.), Sosyal hizmet tarihi (ss. 9-28). Grafiker Yayınları.
• Ballar, S. (2008). Yeni vakıflar hukuku. Seçkin Yayınevi.
• Cantay, G. (1994). Türklerde vakıf ve taş vakfiyeler. Vakıf Haftası Dergisi, 11(16), 147-162.
• Çelik, R. (2017). Selçuklu'da bir sosyal hizmet kurumu örneği: Kayseri Gevher Nesibe Şifahanesi. Yalova Sosyal Bilimler Dergisi, 7(15), 158-164. https://doi.org/10.17828/yalovasosbil.372778
• Çelik, R., & Karakaya, E. (2020). Osmanlı’da vakıf kuran hayırsever hanım sultanlar. İçinde R. Çelik (Ed.), Sosyal Hizmet Tarihi (ss. 239-253). Grafiker Yayınları.
• Devellioğlu, F. (2016). Osmanlıca-Türkçe ansiklopedik lugat: Eski ve yeni harflerle. Aydın Kitabevi Yayınları.
• Eren, F. (1987). Osmanlı dönemi vakıfları. Vakıf Haftası Dergisi, 5, 195-201.
• Kayaoğlu, İ. (1985). II. Vakıf haftası: 3-9 Aralık 1984 (konuşmalar ve tebliğler). Vakıflar Genel Müdürlüğü Yayınları.
• Kunter, H. (1938). Türk vakıfları ve vakfiyeleri üzerine mücmel bir etüt. Vakıflar Dergisi, 1, 103-129.
• Odabaşı, Z. (2015). Türkiye Selçukluları’ndan Osmanlı’ya küçük bir miras: XIX. Yüzyılda küçük Karatay (Kemâliye) medresesi. Vakıflar Dergisi, 44, 95-103.
• Özden, H. Ö. (2004). Türk Vakıf Kurumunun duygusal ve felsefî temelleri. Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 4(2).
• Pakalın, M. Z. (1993). İmamet. Osmanlı Tarih Deyimleri ve Terimleri Sözlüğü, içinde (2: 60). İstanbul: Milli Eğitim Bakanlığı Yayınları.
• Şahin, S. (2019). Sivas Hurûfât Defterleri'ne göre Sivas Sancağı Vakıfları (1696-1835) metin ve inceleme (Yayınlanmamış yüksek lisans tezi, Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi).
• Türkoğlu, İ. (2013). Osmanlı Devletinde para vakıflarının gelir dağılımı üzerindeki etkileri. Süleyman Demirel Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 18(2), 187-196.
• Üçer, M. (2002). Sivas’ta Rahatoğulları Darürrahası. İçinde N. Sarı, A. H. Bayat, Y. Ülman & M. Işın, (Eds.), 38. Uluslararası tıp tarihi kongresi bildiri kitabı (ss. 403-420). Türk Tarih Kurumu.
• Ünal, V. (2019). Sosyal hizmet açısından Daru’r Raha Vakfı. İçinde H. Yekbaş & A. Yüksel, (Eds.), Her yönüyle Sivas Kongresi’nin 100. Yılında Sivas uluslararası sempozyumu (ss, 511-518). Sivas: Cumhuriyet Üniversitesi Edebiyat Fakültesi.
• Yediyıldız, B. (1990). XVIII. Yüzyılda Türkiye’de vakıf müessesesi: Bir sosyal tarih incelemesi. Türk Tarih Kurumu Yayınları.
• Yücel, A. S. (2018). Osmanlı Devletinde küçük ölçekli vakıflar: Sivas örneği. Electronic Turkish Studies, 13(24), 351-383. https://doi.org/10.7827/TurkishStudies.14354
• İnternet Kaynakları
• Demirel, Ö. (2009). Sivas, İç Anadolu’da Bölgesinde bir şehir ve bu şehrin merkez olduğu il. Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi. https://islamansiklopedisi.org.tr/sivas
• Ertuğ, Z. T. (2009). İmaret. Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi. https://islamansiklopedisi.org.tr/imaret--osmanli
• Günay, H.M. (2019). Vakıf. Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi. https://islamansiklopedisi.org.tr/vakif
• IFSW. (2014). Sosyal hizmet nedir? https://www.ifsw.org/sosyal-hizmet-nedir/
• Kucur, S. S. (2007). Rahatoğulları: XIII-XIV. Yüzyıllarda Sivas ve çevresinde yöneticilik yapan ve kurdukları Dârür-râha ile tanınan bir aile. Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi. https://islamansiklopedisi.org.tr/rahatogullari
• Türk Dil Kurumu. (2012). Türk Dil Kurumu. www.tdk.gov.tr
• Vakıflar Genel Müdürlüğü. (2020). Tarihte vakıflar. https://www.vgm.gov.tr/kurumsal/tarihce/tarihte-vakiflar