Psikolojik Savaşta Yumuşak Gücün Kullanımı: 11 Eylül Sonrası Ermeni Edebiyatında Din Göndermeleri

Yıl 2025, Cilt: 9 Sayı: 2, 345 - 366, 31.12.2025

Tuna Saylan , Bülent Yıldırım

https://doi.org/10.30913/alinterisosbil.1799268

Öz

Bu çalışma, 11 Eylül sonrası dönemde ABD Ermeni diasporasına ait üç eserde, psikolojik savaşın bir aracı olarak yumuşak gücün nasıl kullanıldığını analiz etmeyi amaçlamaktadır. Odak noktası, Müslüman Türk karakterlerin Ermenilere ve Hıristiyanlığa yönelik algısını inşa etmede kullanılan dinî göndermelerdir. Çalışma, yazar, tür, içerik ve retorik özellikler açısından benzerlik taşıyan bu üç anı/kurgu niteliğindeki metni incelerken, aynı zamanda; bu, çalışmanın kısıtlılığını oluşturmaktadır. Eserlerdeki dini göndermeler içeren ifadelerin okuyucu üzerindeki etkisini belirlemek amacıyla nitel metin analizi yöntemi kullanılmıştır. Analiz, eserlerdeki duygusal öğeler ve karakterlerin din temelli eylem ve söylemleri aracılığıyla, Müslüman Türklerin bakış açısına dair okuyucu nezdinde bir algı yönetimi inşa edildiğini ortaya koymaktadır. Bu strateji, diasporik anlatılarda yumuşak güç mekanizmasının bir propaganda tekniği olarak işlediğini göstermektedir. Elde edilen bulgular, 11 Eylül sonrası Ermeni edebiyatının, dinî referansları kullanarak kolektif kimliği ve dış düşman algısını güçlendiren, dolaylı bir psikolojik savaş aracı olarak kullandığı sonucunu desteklemektedir. Çalışma, bu tür edebi eserlerin siyasi ve toplumsal algı oluşturma rolüne ilişkin yazına katkıda bulunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Algı Yönetimi , Diaspora Ermeni Edebiyatı , Din , Psikolojik Savaş , Yumuşak Güç

The Use of Soft Power in Psychological Warfare: References to Religion in Post-September 11 Armenian Literature

Öz

This study analyzes the deployment of soft power as an instrument of psychological warfare within three literary works by authors from the American Armenian diaspora, all published in the post-September 11 era. The central objective is to examine the religious references used to construct perceptions of Muslim Turkish characters toward Armenians and Christianity. This study employs qualitative text analysis of these three novels, categorized as memoirs but acknowledged to contain fictional elements. This specific selection, based on shared author background, genre, and rhetorical features, constitutes the study’s primary delimitation. The analysis reveals that a mechanism of perception management is established among the readership, primarily through the characters' religion-based actions, discourses, and the use of emotional elements. This strategy demonstrates that the soft power mechanism functions as a propaganda technique within these diasporic narratives. The findings ultimately support the conclusion that post-September 11 Armenian literature serves as an indirect tool of psychological warfare, leveraging religious references to fortify collective identity and the perception of a common external enemy, thereby contributing to the literature on the role of such works in the construction of political and social perceptions.

Anahtar Kelimeler

Armenian Diaspora Literature , Perception Management , Psychological Warfare , Soft Power , Religion

Kaynakça

• Published Works
• Abadan, N. (1960). Kütle haberleşme vasıtaları (Mass communication media). Ankara Üniversitesi SBF Dergisi, 15(01). https://doi.org/10.1501/SBFder_0000000528 (In Turkish)
• Ajemian Ahnert, M. (2007). The knock at the door: A journey through the darkness of the Armenian genocide. Beaufort Books.
• Ajemian Ahnert, M. (2014). Amasya’nın dikenleri; Ermeni soykırımının karanlığına yolculuk. Belge Yayınları. (In Turkish)
• Arı, T. (2008). Uluslararası ilişkiler ve dış politika. Marmara Kitap Merkezi. (In Turkish)
• Aronson, E., Wilson, T. D., & Akert, R. M. (2012). Sosyal psikoloji. Kaktüs Yayınları. (In Turkish)
• Aslan, M. Y. (2000). Savaş hukukunun temel prensipleri. TBB Dergisi, (79), 235-274. (In Turkish)
• Bilgin, N. (2003). Sosyal psikoloji sözlüğü kavramlar yaklaşımlar. Bağlam Yayıncılık. (In Turkish)
• Çaplı, B. (2016). Haberde tarafsızlık algısı. In Y. İnceoğlu & S. Çoban (Eds.), Haber okumaları (pp. 65-79). İletişim Yayınevi. (In Turkish)
• Çifçi, O. (2024). Sınırsız savaş teorisi ve üç savaş stratejisi çerçevesinde in’in hibrit savaş yaklaşımı. Karadeniz Teknik Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Sosyal Bilimler Dergisi, 14(28), 267-288. (In Turkish)
• Dadyan, S. (2011). Osmanlı’nın gayrimüslim tarihinden notlar. Yeditepe Yayınevi. (In Turkish)
• Ekman, P. (2009). Ne düşündüğünü biliyorum sosyal çevrede, iş ortamında ve evlilikte aldatılmamanın yolları. Koridor Yayıncılık. (In Turkish)
• Ford, C. W. (1997). Yalan! Yalan!! Yalan!!! yalancılığın psikolojisi. HYB Yayıncılık. (In Turkish)
• Gellner, E. (2016). Milliyetçiliğe bakmak. İletişim Yayınları. (In Turkish)
• Gellner, E. (2018). Uluslar ve ulusçuluk. Hil Yayın. (In Turkish)
• Gültekin, M. (2018). Algı yönetimi ve manipülasyon kanmanın ve kandırmanın psikolojisi. Pınar Yayınları. (In Turkish)
• Güner, S. (2018). Küresel siyasette psikolojik savaş. İşaret Yayınları. (In Turkish)
• Herman, E. S., & Chomsky, N. (2017). Rızanın imalatı kitle medyasının ekonomi politiği. BGST Yayınları. (In Turkish)
• Hortaçsu, N. (2012). En güzel psikoloji sosyal psikoloji. İmge Kitabevi Yayınları. (In Turkish)
• Huntington, S. P. (2004). Medeniyetler çatışması ve dünya düzeninin yeniden kurulması. Panama Yayıncılık. (In Turkish)
• İnceoğlu, Y., & Çoban, S. (2016). Şimdi haberler. In, Y. İnceoğlu & S. Çoban (Eds.), Haber okumaları (pp. 17-64). İletişim Yayınevi. (In Turkish)
• Işıkçı, E., & Kiraz, E. (2020). “Hibrit Savaş” kavramının “Yeni Savaşlar” perspektifinden incelenmesi. SAVSAD Savunma ve Savaş Araştırmaları Dergisi, 30(2), 253-266. (In Turkish)
• Jelavich, B. (2015). Balkan tarihi 1 - 2 20. Yüzyıl. Küre Yayınları. (In Turkish)
• Karataş, T. (2011). Ansiklopedik edebiyat terimleri sözlüğü. Sütun Yayınları. (In Turkish)
• Marr, A. (2018). Büyük dünya tarihi. Yakamoz Kitap. (In Turkish)
• Mustian, M. T. (2010). The Gendarme. Berkley.
• Mustian, M. T. (2021). Jandarma. Aras Yayıncılık. (In Turkish)
• Nye, J. S. Jr. (2004). Soft power: The means to success in world politics. Public Affairs.
• Özdağ, Ü. (2018) Algı yönetimi propaganda, psikolojik savaş örtülü operasyon ve enformasyon savaşı. Kripto Basım Yayım. (In Turkish)
• Özer, Y. (2018). Savaşın değişen karakteri: Teori ve uygulamada Hibrit Savaş. Güvenlik Bilimleri Dergisi, 7(1), 29-56. https://doi.org/10.28956/gbd.422724 (In Turkish)
• Sabatos, C. D. (2014). Mit ve tarih arasında: Orta Avrupa edebiyat tarihinde Türk imgesi. Bilge Kültür Sanat. (In Turkish)
• Sander, O. (1998). Siyasi tarih İlkçağlardan 1918’e. İmge Kitabevi. (In Turkish)
• Silbermann, A. (2002). Bütün Giritliler yalan söyler - önyargılarla yaşama. Telos Yayıncılık. (In Turkish)
• Sümer, G. (2020). Yumuşak güç yanılgısı. Trakya Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 22(2), 1143-1160. https://doi.org/10.26468/trakyasobed.663240 (In Turkish)
• Tarhan, N. (2008). Psikolojik savaş gri propaganda. Timaş Yayınları. (In Turkish)
• Theweleit, K. (2017). Failin kahkahası. İletişim Yayınları. (In Turkish)
• Uslu, M.F. (2014). Çatışma ve müzakere Osmanlı’da Türkçe ve Ermenice dramatik edebiyat. İletişim Yayınları. (In Turkish)
• Volkan, V.D. & Itzkowitz, N. (2019). Atatürk’ün psikanalitik biyografisi “Atatürk - Anatürk”. Pusula Yayınevi. (In Turkish)
• Yessaian, H. (2011). Türkiye’den kovulmak. Belge Yayınları. (In Turkish)
• Yıldırım, N. (2007). Psikolojik savaş teknikleri (Kore - Irak örneği). IQ Kültür Sanat Yayıncılık. (In Turkish)
• Yörükoğlu, T. (2013). İstihbarat servislerinde beyin yıkama operasyonları. Kum Saati Yayın. (In Turkish)
• Internet Resources
• Aurora. (2025). Margeret Ajemian Ahnert. https://aurorahumanitarian.org/en/margaret-ajemian-ahnert
• Kissinger, H. (2025). Quotes. https://www.goodreads.com/author/quotes/28442.Henry_Kissinger
• Mustian, M. T. (2025). Profile. https://www.ngnlaw.com/legal-profiles/mark-t-mustian/
• The Editors of Encyclopedia Britannica. (2025). Romanticism. https://www.britannica.com/art/Romanticism