Örgütsel Değişime Direncin Belirleyicileri: Üst İletişim, İletişim İklimi ve İletişim Aracı Kalitesinin Yordayıcı Rolü

Öz

Bu araştırmanın amacı, Atatürk Üniversitesi’nin Yeni Nesil Üniversite Tasarım ve Dönüşüm sürecinde akademik personelin örgütsel değişime direncinin düzeyini belirlemek ve örgütsel iletişimin üç boyutu (üst iletişim, iletişim iklimi ve iletişim araçlarının kalitesi) ile değişime direnç arasındaki ilişkileri incelemektir. Nicel araştırma deseninde yürütülen çalışmada veriler anket yöntemiyle toplanmış; analizlerde betimsel istatistikler, Pearson momentler çarpımı korelasyon analizi ve hiyerarşik çoklu doğrusal regresyon analizi kullanılmıştır. Bulgular, akademik personelin değişime direnç düzeyinin düşük olduğunu; üst iletişim ve iletişim ikliminin orta düzeyde, iletişim araçlarının kalitesinin ise yüksek düzeyde algılandığını göstermiştir. Korelasyon analizi sonuçlarına göre üst iletişim, iletişim iklimi ve iletişim araçlarının kalitesi ile direnç boyutları (bilişsel, duygusal ve davranışsal tepki) arasında negatif yönlü ve anlamlı ilişkiler vardır. Regresyon analizlerinde üst iletişim değişkeninin üç direnç boyutunu da anlamlı ve negatif yönde yordadığı; iletişim araçlarının kalitesinin ise bilişsel tepki üzerinde ek ve negatif bir yordayıcı etkisinin bulunduğu belirlenmiştir. Sonuçlar, dönüşüm süreçlerinde üst iletişimin güçlendirilmesi ve iletişim araç/kanal kalitesinin artırılmasının değişime direnç tepkilerini azaltabileceğine işaret etmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Örgütsel Değişime Direnç
• Üst İletişim
• İletişim İklimi
• İletişim Araçlarının Kalitesi
• Yükseköğretim
• Dönüşüm

Determinants of Resistance to Organizational Change: The Predictive Role of Upward Communication, Communication Climate, and Communication Channel Quality

Öz

This study examines the level of academic staff’s resistance to organizational change during Atatürk University’s New Generation University Design and Transformation process and investigates whether three dimensions of organizational communication—upward communication, communication climate, and the quality of communication channels—are associated with resistance to change. Using a quantitative survey design, data were collected via a structured questionnaire. Analyses included descriptive statistics, Pearson product–moment correlations, and hierarchical multiple linear regression. The findings indicate that participants reported a low level of resistance to change, while perceptions of upward communication and communication climate were moderate and perceptions of communication channel quality were high. Correlation results showed significant negative associations between all communication dimensions and the three resistance dimensions (cognitive, emotional, and behavioral responses). Regression analyses further revealed that upward communication significantly and negatively predicted all three resistance dimensions, whereas communication channel quality provided an additional negative predictive contribution specifically to cognitive responses. Overall, the results suggest that strengthening upward communication and improving the effectiveness and quality of communication channels may help mitigate resistance reactions in large-scale organizational transformation initiatives in higher education institutions.

Anahtar Kelimeler

• Resistance to Organizational Change
• Upward Communication
• Communication Climate
• Communication Channel Quality
• Higher Education
• Transformation

Kaynakça

1. Yayımlanmış Eserler
2. Atatürk Üniversitesi. (2019). Yeni nesil üniversite yapısal dönüşüm uygulamaları raporu. Atatürk Üniversitesi Yayınları.
3. Bouckenooghe, D., Devos, G., & Van Den Broeck, H. (2009). Organizational change questionnaire–climate of change, processes, and readiness: Development of a new instrument. The Journal of Psychology, 143(6), 559-599. https://doi.org/10.1080/00223980903218216
4. Çalışkan, A. (2019). Değişime direnç: Bir ölçek uyarlama çalışması. Süleyman Demirel Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 24(2), 237-252.
5. Çiftçi, M. (2010). Girişimci üniversite ve üçüncü kuşak üniversiteler. Dumlupınar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, (27).
6. Damar, M., Özdağoğlu, G., & Özveri, O. (2020). Üniversitelerde dönüşüm süreci ve araştırma üniversitesi yaklaşımı. Uluslararası Medeniyet Çalışmaları Dergisi, 5(2), 135-159.
7. DiFonzo, N., & Bordia, P. (1998). A tale of two corporations: Managing uncertainty during organizational change. Human Resource Management, 37(3‐4), 295-303. https://doi.org/10.1002/(SICI)1099-050X(199823/24)37:3/4%3C295::AID-HRM10%3E3.0.CO;2-3
8. Downs, C. W., & Hazen, M. D. (1977). A factor analytic study of communication satisfaction. Journal of Business Communication, 14(3), 63-73. https://doi.org/10.1177/002194367701400306

9. Elving, W. J. L. (2005). The role of communication in organisational change. Corporate Communications: An International Journal, 10(2), 129-138. https://doi.org/10.1108/13563280510596943
10. Gay, L. R., Mills, G. E., & Airasian, P. (2012). Educational research: Competencies for analysis and applications. Pearson Education.
11. Gilley, A., Gilley, J. W., & McMillan, H. S. (2009). Organizational change: Motivation, communication, and leadership effectiveness. Performance Improvement Quarterly, 21(4), 75-94. https://doi.org/10.1002/piq.20039
12. Johansson, C., & Heide, M. (2008). Speaking of change: Three communication approaches in studies of organizational change. Corporate Communications: An International Journal, 13(3), 288-305. https://doi.org/10.1108/13563280810893661
13. Karasar, N. (2014). Bilimsel araştırma yöntemi. Nobel Yayınevi.
14. McMillan, J. H., & Schumacher, S. (2014). Research in education: Evidence-based inquiry. Pearson.
15. Miller, V. D., Johnson, J. R., & Grau, J. (1994). Antecedents to willingness to participate in a planned organizational change. Journal of Applied Communication Research, 22(1), 59-80. https://doi.org/10.1080/00909889409365387
16. Mkhize, S., & Mutambara, E. (2024). Upward communication as a vehicle for enhancing effective communication at South African petroleum retail service stations. International Journal of Research in Business and Social Science, 13(8). https://doi.org/10.20525/ijrbs.v13i8.3706
17. Mustafai, A. M., Golob, U., & Podnar, K. (2025). Internal communication satisfaction as a driver of membership satisfaction and identification in a medical professional association. VOLUNTAS: International Journal of Voluntary and Nonprofit Organizations, 36(4), 511-524. https://doi.org/10.1007/s11266-025-00742-2
18. Ogundipe, C. F., & Adelugba, I. A. (2022). Upward communication: A modern technique for employee participation and performance enhancement of selected hotel staff in Ado-Ekiti. American International Journal of Business Management, 5(3), 1-6.
19. Oreg, S. (2003). Resistance to change: Developing an individual differences measure. Journal of Applied Psychology, 88(4), 680. https://doi.org/10.1037/0021-9010.88.4.680
20. Oreg, S., Vakola, M., & Armenakis, A. (2011). Change recipients’ reactions to organizational change: A 60-year review of quantitative studies. The Journal of Applied Behavioral Science, 47(4), 461-524. https://doi.org/10.1177/0021886310396550
21. Özkan, Ö., & Kaya, Ş. Ş. (2015). Bilimsel makalede “sınırlılıklar” neden ve nasıl yazılır. TAF Preventive Medicine Bulletin, 14(6), 496-505. https://doi.org/10.5455/pmb.1-1429055604
22. Santos, S., Augusto, L., Ferreira, S., Espírito Santo, P., & Vasconcelos, M. (2023). Recommendations for internal communication to strengthen the employer brand: A systematic literature review. Administrative Sciences, 13(10), 223. https://doi.org/10.3390/admsci13100223
23. Smeltzer, L. R. (1991). An analysis of strategies for announcing organization-wide change. Group & Organization Studies, 16(1), 5-24. https://doi.org/10.1177/105960119101600102
24. Timuroğlu, M. K., & Balkaya, E. (2016). Örgütsel iletişim ve motivasyon ilişkisi -Bir uygulama-. U.U. International Journal of Social Inquiry, 9(2), 89-113.
25. Tkalac Verčič, A., Sinčić Ćorić, D., & Pološki Vokić, N. (2021). Measuring internal communication satisfaction: Validating the internal communication satisfaction questionnaire. Corporate Communications: An International Journal, 26(3), 589-604. https://doi.org/10.1108/CCIJ-01-2021-0006
26. Tunçer, P. (2013). Değişim yönetimi sürecinde değişime direnme. Ondokuz Mayis University Journal of Education Faculty, 32(1). https://doi.org/10.7822/egt157
27. Uysal, D. (2020). The use of internal communication channels within 5-star hotels in Turkey during the COVID-19 pandemic crisis and its effects on employees’ engagement levels. Journal of Gastronomy, Hospitality and Travel, 3(2), 178-190. https://doi.org/10.33083/joghat.2020.42
28. Vakola, M., & Nikolaou, I. (2005). Attitudes towards organizational change: what is the role of employees’ stress and commitment? Employee Relations, 27(2), 160-174. https://doi.org/10.1108/01425450510572685
29. Varona, F. (1996). Relationship between communication satisfaction and organizational commitment in three Guatemalan organizations. Journal of Business Communication, 33(2), 111-140. https://doi.org/10.1177/002194369603300203