Hayalet İhtiyaçlar: Dijital Tüketim Kültüründe Algoritmik Maruziyet ve Yeterlilik İllüzyonu

Öz

Bu çalışma, YouTube Shorts platformunda dolaşıma giren kısa video içeriklerinin dijital tüketim bağlamında ihtiyaç kavramını nasıl dönüştürdüğünü incelemektedir. Çalışmada bu dönüşüm, ihtiyaçların doğrudan deneyimden ziyade maruz kalınan içerikler aracılığıyla şekillendiği ve süreklilik kazanan bir eksiklik hissi olarak ortaya çıktığı hayalet ihtiyaçlar süreciyle ilişkilendirilmektedir. Araştırma, söz konusu içeriklerin kullanıcılar açısından gerçek bir beceriye dönüşme potansiyelini ve bilgi, yeterlilik hissi ile eylem arasındaki ilişkinin nasıl kurulduğunu analiz etmeyi amaçlamaktadır. Bu amaç doğrultusunda YouTube platformunda yer alan pratik bilgiler, nasıl yapılır, life hack ve how-to temalı, algoritmik olarak yüksek görünürlük kazanmış 20 Shorts videosu incelenmiştir. Videoların altında yer alan Türkçe ve İngilizce kullanıcı yorumları, nitel araştırma yöntemlerinden tematik analiz yöntemiyle çözümlenmiştir. Araştırma bulguları, incelenen video içeriklerinin öğretici olma iddiasına rağmen çoğu zaman doğrudan bir öğrenme işlevi sunmadığını; daha çok izleme temelli tatmin, rahatlama ve pasif öğrenme pratikleriyle ilişkilendirildiğini göstermektedir. Kullanıcıların bilgiyle kurdukları ilişkinin, uygulamaya dönük bir beceri ediniminden ziyade kaydetme ve biriktirme eğilimi etrafında şekillendiği görülmektedir. Bu durum, bireylerde bilgiye sahip olma algısını güçlendirirken gerçek eylemin ertelenmesine yol açabilmektedir. İçeriklerin hızlı ve sadeleştirilmiş sunumu, kullanıcıda oluşan yeterlilik hissinin her zaman pratik bir beceriye karşılık gelmediğini göstermektedir. Bu süreçte niyet ile eylem arasındaki mesafenin açıldığı gözlemlenmektedir. Bu bulgular, dijital tüketim kültüründe ihtiyaçların deneyimden çok maruziyet üzerinden kurulduğunu ve hayalet ihtiyaçlar biçiminde süreklilik kazanabildiğini düşündürmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Hayalet İhtiyaçlar
• Dijital Tüketim
• Youtube Shorts
• Algoritmik Maruziyet
• Niyet-Eylem Kopuşu

Etik Beyan

Bu çalışma, kamuya açık dijital platformlarda yer alan içerikler ve kullanıcı yorumları üzerinden yürütülmüştür. Araştırmada herhangi bir katılımcıyla doğrudan etkileşim kurulmamış, kişisel veri toplanmamış ve kimlik belirleyici bilgiler kullanılmamıştır. Bu kapsamda çalışma, etik kurul izni gerektirmeyen araştırmalar arasında yer almaktadır.

Phantom Needs: Algorithmic Exposure and the Illusion of Competence in Digital Consumption Culture

Öz

This study examines how short-form video content on YouTube Shorts transforms the concept of "need" within the context of digital consumption. This transformation is linked to "ghost needs," a process where needs are shaped by exposure to content rather than direct experience, manifesting as a persistent sense of deficiency. The research aims to analyze the potential of such content to translate into actual skills and how the relationship between information, perceived competence, and action is established. To this end, 20 algorithmically high-visibility Shorts videos featuring "practical information," "how-to," "life hacks," and "how-to" themes were examined. Turkish and English user comments under these videos were analyzed using thematic analysis, a qualitative research method. Findings indicate that despite their instructional claims, these videos often fail to provide direct learning, instead being associated with viewing-based satisfaction, relaxation, and passive learning. The relationship users form with information is shaped by a tendency to "save and hoard" rather than practice-oriented skill acquisition. This strengthens the perception of possessing knowledge while leading to the procrastination of actual action. The rapid and simplified presentation of content shows that the resulting sense of competence does not always correspond to real-world skills, widening the gap between intention and action. These findings suggest that in digital consumption culture, needs are constructed through exposure rather than experience and can gain permanence as ghost needs.

Anahtar Kelimeler

• Ghost Needs
• Digital Consumption
• Youtube Shorts
• Algorithmic Exposure
• Intention-Action Gap

Etik Beyan

This study was conducted using content available on publicly accessible digital platforms. No direct interaction with participants was involved, no personal data were collected, and no identifiable information was used. Therefore, this study falls within the scope of research that does not require ethical committee approval.

Kaynakça

1. Yayımlanmış Eserler
2. Achour, F. (2025). The transformation of rationalism in the digital society: A sociological reinterpretation of human reason, algorithmic mediation, and technological rationality. Science, Education and Innovations in the Context of Modern Problems, 8(12), 375-389. https://doi.org/10.56334/sei/8.12.32
3. Bahg, G., Sloutsky, V. M., & Turner, B. M. (2025). Algorithmic personalization of information can cause inaccurate generalization and overconfidence. Journal of Experimental Psychology: General, 154(9), 2503-2522. https://doi.org/10.1037/xge0001763
4. Baltacı, A. (2017). Nitel veri analizinde Miles-Huberman modeli. Ahi Evran Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 3(1), 1-14.
5. Baron, N. S. (2021). Know what? How digital technologies undermine learning and remembering. Journal of Pragmatics, 175, 27-37. https://doi.org/10.1016/j.pragma.2021.01.011
6. Baudrillard, J. (2000). Tüketim toplumu: Söylenceleri ve yapıları. Ayrıntı Yayınları.
7. Braun, V., & Clarke, V. (2021). Thematic analysis: A practical guide. SAGE Publications.
8. Çalık, M., & Sözbilir, M. (2014). İçerik analizinin parametreleri. Eğitim ve Bilim, 39(174), 33-38. https://doi.org/10.15390/EB.2014.3412

9. Day, M. J. (2025). Becoming artificially intelligent: Student perspectives on AI-enabled success and guanxi in higher education. Journal of Education, Learning, and Management, 2(2), 13-25. https://doi.org/10.69739/jelm.v2i2.720
10. de la Torre, P. G., Pérez-Verdugo, M., & Barandiaran, X. E. (2025). Attention is all they need: Cognitive science and the (techno)political economy of attention in humans and machines. AI & Society, 41, 5-21. https://doi.org/10.1007/s00146-025-02400-z
11. Fang, P., Cao, X., Huang, Y., & Chen, Y. (2025). How does the platform economy affect urban systems? Evidence from business-to-business (B2B) e-commerce enterprises in China. Buildings, 15(10), 1687. https://doi.org/10.3390/buildings15101687
12. Firmansyah, T. R., Muttaqin, K., Hidayah, L., & Murniatie, I. U. (2024). The hyperreality and simulacra theory of Jean Baudrillard: On fashion trends in TikTok. ELite Journal: International Journal of Education, Language, and Literature, 4(2), 27-34. https://doi.org/10.26740/elitejournal.v4n2.p27-34
13. Fisher, S. L., Meijerink, J., & Arets, M. (2025). Dual effects of economic dependence on platform workers’ work experiences: The role of autonomy, commitment, and online review systems. Personnel Review. https://doi.org/10.1108/PR-03-2024-0240
14. Foley, P. (2025, 12 Ekim). AI, cognitive obesity and arrested development. Human-Centered Change & Innovation. https://bradenkelley.com/2025/10/ai-cognitive-obesity-and-arrested-development/
15. Güdüm, S., & Doğan Erdinç, E. (2023). Hipergerçeklik çağında medya ve tüketim. İNİF E-Dergi, 8(1), 9-29. https://doi.org/10.47107/inifedergi.1146320
16. Hoang, D. V., & Tung, L. T. (2025). Environmental concern, health consciousness, and customers’ green purchase behavior. Global Knowledge, Memory and Communication, 1-16. https://doi.org/10.1108/GKMC-08-2024-0550
17. Jain, P., & Saleem, T. (2025). Hooked on hearts: The role of social media validation in behavioral addiction. International Journal of Environmental Sciences, 11(24), 1342-1348. https://doi.org/10.64252/ddnkap76
18. Kruger, J., & Dunning, D. (1999). Unskilled and unaware of it: How difficulties in recognizing one's own incompetence lead to inflated self-assessments. Journal of Personality and Social Psychology, 77(6), 1121-1134. https://doi.org/10.1037/0022-3514.77.6.1121
19. Lay-Raby, N., Espinosa-Cristia, J. F., & Contreras-Barraza, N. (2026). Beyond post-Fordism: Organizational models, digital transformation, and the future of work. Administrative Sciences, 16(1), 13. https://doi.org/10.3390/admsci16010013
20. Lefebvre, H. (2015). Gündelik hayatın eleştirisi I. Sel Yayıncılık.
21. Mahmoudi, A., Jemielniak, D., & Ciechanowski, L. (2024). Echo chambers in online social networks: A systematic literature review. IEEE Access, 12, 9594-9620. https://doi.org/10.1109/ACCESS.2024.3353054
22. Marchand, É., Durand, T., & Dubois, M. (2025). Surveillance capitalism, consumer subjectivity, and marketing in the age of artificial intelligence. Social Science Chronicle, 5(1), 1-18. https://doi.org/10.56106/ssc.2025.001
23. Marcuse, H. (2016). Tek boyutlu insan: İleri işleyim toplumunun ideolojisi üzerine incelemeler. İdea Yayınevi.
24. Matueny, R. M., & Nyamai, J. J. (2025). Illusion of competence and skill degradation in artificial intelligence dependency among users. International Journal of Research and Scientific Innovation, 12(5), 1725-1738. https://doi.org/10.51244/IJRSI.2025.120500163
25. Pan, Z., Lin, D., & Luo, J. (2025). The constructive effects of algorithms on adolescent consumption patterns: A study based on TikTok. International Theory and Practice in Humanities and Social Sciences, 2(8), 20-60. https://doi.org/10.70693/itphss.v2i8.1227
26. Pires da Silva, F., Jerónimo, H. M., Henriques, P. L., & Ribeiro, J. (2024). Impact of digital burnout on the use of digital consumer platforms. Technological Forecasting and Social Change, 200(8), 123172. https://doi.org/10.1016/j.techfore.2023.123172
27. Srnicek, N. (2017). Platform capitalism. Polity Press.
28. Ulak, M. B., Heine, F., Eken, A., Chinpongsuwan, P., & Boot, M. (2025). Cognitive load in cyclists while navigating in traffic: Effects of static and dynamic route events on neural activity measured by fNIRS. PLOS One, 20(12), e0339027. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0339027
29. van Dalen, A. (2023). Algorithmic gatekeeping for professional communicators: Power, trust, and legitimacy. Routledge. https://doi.org/10.4324/9781003375258
30. Yu, H. (2025). Reasons for teenagers’ consumption of ACG products. Dean & Francis. https://doi.org/10.61173/9eqk1k45
31. Zhao, Z., & Kou, Y. (2024). Effects of short video addiction on college students’ physical activity: The chain mediating role of self-efficacy and procrastination. Frontiers in Psychology, 15, 1429963. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2024.1429963