Hayalet İhtiyaçlar: Dijital Tüketim Kültüründe Algoritmik Maruziyet ve Yeterlilik İllüzyonu

Öz

Bu çalışma, YouTube Shorts platformunda dolaşıma giren kısa video içeriklerinin dijital tüketim bağlamında ihtiyaç kavramını nasıl dönüştürdüğünü incelemektedir. Çalışmada bu dönüşüm, ihtiyaçların doğrudan deneyimden ziyade maruz kalınan içerikler aracılığıyla şekillendiği ve süreklilik kazanan bir eksiklik hissi olarak ortaya çıktığı hayalet ihtiyaçlar süreciyle ilişkilendirilmektedir. Araştırma, söz konusu içeriklerin kullanıcılar açısından gerçek bir beceriye dönüşme potansiyelini ve bilgi, yeterlilik hissi ile eylem arasındaki ilişkinin nasıl kurulduğunu analiz etmeyi amaçlamaktadır. Bu amaç doğrultusunda YouTube platformunda yer alan pratik bilgiler, nasıl yapılır, life hack ve how-to temalı, algoritmik olarak yüksek görünürlük kazanmış 20 Shorts videosu incelenmiştir. Videoların altında yer alan Türkçe ve İngilizce kullanıcı yorumları, nitel araştırma yöntemlerinden tematik analiz yöntemiyle çözümlenmiştir. Araştırma bulguları, incelenen video içeriklerinin öğretici olma iddiasına rağmen çoğu zaman doğrudan bir öğrenme işlevi sunmadığını; daha çok izleme temelli tatmin, rahatlama ve pasif öğrenme pratikleriyle ilişkilendirildiğini göstermektedir. Kullanıcıların bilgiyle kurdukları ilişkinin, uygulamaya dönük bir beceri ediniminden ziyade kaydetme ve biriktirme eğilimi etrafında şekillendiği görülmektedir. Bu durum, bireylerde bilgiye sahip olma algısını güçlendirirken gerçek eylemin ertelenmesine yol açabilmektedir. İçeriklerin hızlı ve sadeleştirilmiş sunumu, kullanıcıda oluşan yeterlilik hissinin her zaman pratik bir beceriye karşılık gelmediğini göstermektedir. Bu süreçte niyet ile eylem arasındaki mesafenin açıldığı gözlemlenmektedir. Bu bulgular, dijital tüketim kültüründe ihtiyaçların deneyimden çok maruziyet üzerinden kurulduğunu ve hayalet ihtiyaçlar biçiminde süreklilik kazanabildiğini düşündürmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Hayalet ihtiyaçlar
• Dijital tüketim
• YouTube Shorts
• Algoritmik maruziyet
• Niyet-eylem kopuşu.

Phantom Needs: Algorithmic Exposure and the Illusion of Competence in Digital Consumption Culture

Öz

This study examines how short-form video content on YouTube Shorts transforms the concept of "need" within the context of digital consumption. This transformation is linked to "ghost needs," a process where needs are shaped by exposure to content rather than direct experience, manifesting as a persistent sense of deficiency. The research aims to analyze the potential of such content to translate into actual skills and how the relationship between information, perceived competence, and action is established. To this end, 20 algorithmically high-visibility Shorts videos featuring "practical information," "how-to," "life hacks," and "how-to" themes were examined. Turkish and English user comments under these videos were analyzed using thematic analysis, a qualitative research method. Findings indicate that despite their instructional claims, these videos often fail to provide direct learning, instead being associated with viewing-based satisfaction, relaxation, and passive learning. The relationship users form with information is shaped by a tendency to "save and hoard" rather than practice-oriented skill acquisition. This strengthens the perception of possessing knowledge while leading to the procrastination of actual action. The rapid and simplified presentation of content shows that the resulting sense of competence does not always correspond to real-world skills, widening the gap between intention and action. These findings suggest that in digital consumption culture, needs are constructed through exposure rather than experience and can gain permanence as ghost needs.

Anahtar Kelimeler

• Phantom needs
• Digital consumption
• YouTube Shorts
• Algorithmic exposure
• Intention-action gap.

Kaynakça

1. Yayımlanmış Eserler