Yapay Zekâ ve Pazarlama Etiği Konulu Yayınların Bibliyometrik Analizi: Web of Science Örneği

Öz

Yapay zekâ, insan benzeri bilişsel yetenekleri taklit eden bir teknoloji olarak, işletmelerin tüketici davranışlarını analiz etme ve müşteri ihtiyaçlarını derinlemesine anlama kapasitelerini önemli ölçüde artırmaktadır. Bu teknolojilerin pazarlama alanında kullanımı, işletmelerin maliyetlerini azaltmakta, müşteri ilişkileri yönetiminde verimliliği yükseltmekte ve kurumsal büyümeyi hızlandırmaktadır. Bu önemli avantajları nedeniyle işletmeler, yapay zekâ teknolojilerini giderek daha fazla benimsemektedir. Ancak, bu teknolojilerin etik ve hukuki sonuçlarına ilişkin endişeler de paralel biçimde artmaktadır. Bu kapsamda, pazarlama alanında yapay zekâ kullanımı ve etik konularına yönelik mevcut araştırma eğilimlerini ve bilimsel üretkenliği ortaya koymak amacıyla bibliyometrik bir analiz gerçekleştirilmiştir. Analiz, Web of Science veri tabanında 15 Nisan 2025 tarihinde yer alan ilgili akademik yayınlar temel alınarak yürütülmüştür. İşletme, yönetim ve iletişim kategorilerinde yer alan araştırma makaleleriyle sınırlandırma yapıldıktan sonra 2010-2025 yılları arasında yayınlanan 161 uygun çalışma belirlenmiş ve bu yayınlar “Full Record and Cited References” formatında indirilerek analiz edilmiştir. Araştırma neticesinde pazarlama alanında yapay zekâ etiğine ilişkin literatürün son on beş yıl içerisinde önemli ölçüde arttığı gözlemlenmiştir. Literatürde ortaya konulan teorik yaklaşımlar ve yıllık yüzde 23,6'lık yayın artış oranı, araştırma alanının ilerleyen dönemlerde daha derinlemesine inceleneceğini göstermektedir. Literatürün nispeten yeni olması, güncel eğilimlerin ve araştırma konularının sürekli değişim içinde olduğunu ve bu sahadaki dinamik yapıyı pekiştirdiğini ortaya koymaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Pazarlama Etiği
• Yapay Zekâ
• Etik Kaygılar

Bibliometric Analysis of Publications on Artificial Intelligence and Marketing Ethics: The Web of Science Example

Öz

Artificial intelligence, as a technology that imitates human‑like cognitive abilities, significantly enhances businesses’ capacity to analyze consumer behavior and gain deeper insights into customer needs. The use of these technologies in marketing reduces operational costs, increases efficiency in customer relationship management, and accelerates corporate growth. Due to these important advantages, businesses are increasingly adopting artificial intelligence technologies. However, concerns regarding the ethical and legal implications of these technologies are also rising in parallel. In this context, a bibliometric analysis was conducted to identify current research trends and scientific productivity related to the use of artificial intelligence in marketing and associated ethical issues. The analysis was carried out based on relevant academic publications indexed in the Web of Science database as of April 15, 2025. After limiting the scope to research articles in the business, management, and communication categories, 161 eligible studies published between 2010 and 2025 were identified, downloaded in the “Full Record and Cited References” format, and analyzed. The findings reveal that the literature on artificial intelligence ethics in marketing has grown substantially over the past fifteen years. Theoretical approaches presented in the literature and the annual publication growth rate of 23.6% indicate that this research area will be examined in greater depth in the future. The relatively recent nature of the literature also shows that contemporary trends and research topics remain in constant flux, reinforcing the dynamic structure of this field.

Anahtar Kelimeler

• Marketing Ethics
• Artificial Intelligence (Al)
• Ethical Concerns

Kaynakça

1. Yayımlanmış Eserler
2. Alhitmi, H. K., Mardiah, A., Al-Sulaiti, K. I., & Abbas, J. (2024). Data security and privacy concerns of AI-driven marketing in the context of economics and business field: An exploration into possible solutions. Cogent Business & Management, 11(1), 2393743. https://doi.org/10.1080/23311975.2024.2393743
3. Anayat, S., & Rasool, G. (2024). Artificial intelligence marketing (AIM): Connecting- the-dots using bibliometrics. Journal of Marketing Theory and Practice, 32(1), 114-135. https://doi.org/10.1080/10696679.2022.2103435
4. Aria, M., & Cuccurullo, C. (2017). Bibliometrix: An R-tool for comprehensive science mapping analysis. Journal of Informetrics, 11(4), 959-975. https://doi.org/10.1016/j.joi.2017.08.007
5. Arya, V., Sethi, D., & Paul, J. (2019). Does digital footprint act as a digital asset? -Enhancing brand experience through remarketing. International Journal of Information Management, 49, 142-156. https://doi.org/10.1016/j.ijinfomgt.2019.03.013
6. Asıl, S. (2025). Yapay zekâ etiği: Temel ilkeler, sorunlar ve disiplinlerarası yaklaşımlar. İnönü Üniversitesi İletişim Fakültesi E- Dergi, 10(1), 152-175. https://doi.org/10.47107/inifedergi.1605400
7. Atalay, M., & Çelik, E. (2017). Büyük veri analizinde yapay zekâ ve makine öğrenmesi uygulamaları. Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 9(22), 155-172. https://doi.org/10.20875/makusobed.309727
8. Aydın, S., Nalbant, K. G., & Coğuplugil, B. B. (2023). Yapay zekâ ve sanal gerçeklik teknolojilerinin dijital pazarlamanın gelişimi üzerine etkileri. Rahva Teknik ve Sosyal Araştırmalar Dergisi, 3(1), 1-10.

9. Deryl, M. D., Verma, S., & Srivastava, V. (2023). How does AI drive branding? Towards an integrated theoretical framework for AI-driven branding. International Journal of Information Management Data Insights, 3(2), 100205. https://doi.org/10.1016/j.jjimei.2023.100205
10. Gaikwad, K. L., & Gautam R. (2023). Artificial intelligence and its application in today's marketing context. International Journal for Multidisciplinary Research, 5(5), 2582-2160. https://doi.org/10.36948/ijfmr.2023.v05i05.6887
11. Haleem, A., Javaid, M., Qadri, M. A., Singh, R. P., & Suman, R. (2022). Artificial intelligence (AI) applications for marketing: A literature-based study. International Journal of Intelligent Networks, 3, 119-132. https://doi.org/10.1016/j.ijin.2022.08.005
12. Hari, H., Sharma, A., Verma, S., & Chaturvedi, R. (2025). Exploring ethical frontiers of artificial intelligence in marketing. Journal of Responsible Technology, 21, 100103. https://doi.org/10.1016/j.jrt.2024.100103
13. He, W., Prentice, C., & Wang, X. (2024). Symmetrical and asymmetrical approaches to brand loyalty – The case of intelligent voice assistants. Journal of Business Research, 183, 114850. https://doi.org/10.1016/j.jbusres.2024.114850
14. Hermann, E. (2022). Leveraging artificial intelligence in marketing for social good-An ethical perspective. Journal of Business Ethics, 179(1), 43-61. https://doi.org/10.1007/s10551-021-04843-y
15. Kopalle, P. K., Gangwar, M., Kaplan, A., Ramachandran, D., Reinartz, W., & Rindfleisch, A. (2022). Examining artificial intelligence (AI) technologies in marketing via a global lens: Current trends and future research opportunities. International Journal of Research in Marketing, 39(2), 522-540. https://doi.org/10.1016/j.ijresmar.2021.11.002
16. Labib, E. (2024). Artificial intelligence in marketing: Exploring current and future trends. Cogent Business & Management, 11(1), 2348728. https://doi.org/10.1080/23311975.2024.2348728
17. Marr, B. (2021). Yapay zekâ devrimi. Optimist Yayın Grubu.
18. Naz, H., & Kashif, M. (2025). Artificial intelligence and predictive marketing: An ethical framework from managers’ perspective. Spanish Journal of Marketing-ESIC, 29(1), 22-45. https://doi.org/10.1108/SJME-06-2023-0154
19. Romic, J. (2024). Digital marketing and artificial intelligence. In V. Ratten (Ed.), International encyclopedia of business management (pp. 98-102). Academic Press. https://doi.org/10.1016/B978-0-443-13701-3.00539-9
20. Van Esch, P., & Black, S. J. (2021). Artificial intelligence (AI): Revolutionizing digital marketing. Australasian Marketing Journal, 29(3), 199-203. https://doi.org/10.1177/18393349211037684
21. Verma, S., Sharma, R., Deb, S., & Maitra, D. (2021). Artificial intelligence in marketing: Systematic review and future research direction. International Journal of Information Management Data Insights, 1(1), 100002. https://doi.org/10.1016/j.jjimei.2020.100002
22. Yeşilkaya, N. (2022). Yapay zekâya dair etik sorunlar. Şarkiyat İlmi Araştırmalar Dergisi, 14(3), 949-963. https://doi.org/10.26791/sarkiat.1189864
23. Zhang, Y., Wu, M., Tian, G. Y., Zhang, G., & Lu, J. (2021). Ethics and privacy of artificial intelligence: Understandings from bibliometrics. Knowledge-Based Systems, 222, 106994. https://doi.org/10.1016/j.knosys.2021.106994
24. Zheng, S., Yahya, Z., Wang, L., Zhang, R., & Hoshyar, A. N. (2023). Multiheaded deep learning chatbot for increasing production and marketing. Information Processing & Management, 60(5), 103446. https://doi.org/10.1016/j.ipm.2023.103446