Balast Suyu Yönetimi ve İstilacı Türlerle Mücadelede Uluslararası İş Birliği: IMO’nun Rolü

Öz

Küresel deniz taşımacılığı, dünya ticaretinin temel unsurlarından biri olmakla birlikte, gemilerin balast suyu ile biyolojik kirliliğe yol açması ciddi çevresel tehditler oluşturmaktadır. Balast suyu ile taşınan istilacı türler, deniz ekosistemlerini bozarak biyolojik çeşitliliği tehdit etmekte, ekonomik kayıplara ve halk sağlığı risklerine neden olmaktadır. Bu sorunun çözümüne yönelik olarak, Uluslararası Denizcilik Örgütü (IMO) liderliğinde 2004 Balast Suyu Yönetimi Sözleşmesi kabul edilmiş ve 2017’de yürürlüğe girmiştir. Sözleşme, gemilerin balast suyu yönetimi için uygulaması gereken standartları belirlemekte ve uyum süreçlerini denetlemektedir. IMO, sözleşmenin etkin uygulanmasını sağlamak amacıyla teknik yönergeler geliştirmiş ve özellikle gelişmekte olan ülkelerin uyum sürecini desteklemiştir. Bu çalışma, balast suyu yönetimi konusunda IMO tarafından belirlenen uluslararası düzenlemeleri inceleyerek, sözleşmenin etkin uygulanması, teknik gereklilikler ve uluslararası iş birliği mekanizmaları üzerinde durmaktadır. Ayrıca GloBallast Programı, gelişmekte olan ülkelerde sözleşmeye uyum sürecini hızlandıran önemli bir girişim olarak öne çıkmaktadır. Bu çalışmada, Türkiye’nin balast suyu yönetimine yönelik yasal ve kurumsal düzenlemeleri ele alınarak, ulusal düzeyde karşılaşılan temel zorluklar ve çözüm önerileri tartışılmaktadır. Çalışma, sürdürülebilir denizcilik politikalarının oluşturulması ve uygulama süreçlerinin güçlendirilmesi gerektiğini vurgulamaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Uluslararası Denizcilik Örgütü
• Balast Suyu
• İstilacı Türler

International Cooperation in Ballast Water Management and Combating Invasive Species: The Role of IMO

Öz

While global maritime transport is a key component of world trade, it poses a serious threat to the environment due to biological pollution from ships' ballast water. The invasive species carried by ballast water disrupt marine ecosystems, threaten biodiversity and result in economic losses and public health risks. To address this problem, the Ballast Water Management Convention was adopted in 2004 under the auspices of the International Maritime Organisation (IMO) and entered into force in 2017. The Convention sets the standards that ships must follow for ballast water management and monitors compliance. To ensure effective implementation of the Convention, the IMO has developed technical guidelines and supported the compliance process, particularly in developing countries. This study examines the international regulations on ballast water management established by the IMO, focusing on the effective implementation of the Convention, technical requirements and international cooperation mechanisms. In addition, the GloBallast programme is highlighted as an important initiative to accelerate the compliance process in developing countries. The study also discusses Turkey's legal and institutional arrangements for ballast water management, addressing key challenges at the national level and proposing solutions. The study emphasises the need to strengthen the development and implementation of sustainable maritime policies.

Anahtar Kelimeler

• International Maritime Organization
• Ballast Water
• Invasive Species

Kaynakça

1. Arıdemir, H. (2023). Balast suyu arıtma sistemleri: Mevcut durum, zorluklar ve gelecek perspektifleri. Deniz Bülten. Erişim Adresi: https://www.denizbulten.com/ballast-suyu-aritma-sistemleri-mevcut-durum-zorluklar-ve-gelecek-perspektifleri-410yy.htm. Erişim Tarihi: 21.01.2025
2. Assessment, United States Congress, Washington, DC. Retrieved From:https://ota.fas.org/reports/9325.pdf. (13.02.2025).
3. Aşıkoğlu, B. (2014), Gemi Balast Suyu ile Yayılan İstilacı Türlerin Bertarafı İçin Alternatif Yöntemler. (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). İstanbul Teknik Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü. İstanbul.
4. Atacan Kahvecioğlu, G. (2021). Gemi için balast suyu arıtma sisteminin belirlenmesi (Yayımlanmış Yüksek lisans tezi). İstanbul Teknik Üniversitesi.
5. Balast Suyu Arıtma Sistemleri. (2023). Erişim Adresi: https://www.aem.com.tr/balast-suyu-aritma-sistemleri/. Erişim Tarihi: 10.01.2025
6. BWM Sözleşmesi (2004). Gemi Balast Suları ve Sedimanlarının Kontrolü ve Yönetimi Hakkında Uluslararası Sözleşmesi. Erişim Adresi: https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2014/08/20140828-1-1.pdf. Erişim Tarihi: 09.01.2025
7. BWTS. (2024). Retrieved From: https://www.shipuniverse.com/cost-benefit-analysis-ballast-water-treatment-systems-bwts/. Erişim Tarihi: 10.02.2025
8. Denizel İstilacı Yabancı Türler Projesi. (2025). Balast suları sözleşmesi uygulamaları ve e-DNA metabarkodlama toplantısı (27–28 Eylül 2021, Antalya). https://www.istilacilar.org/denizel-istilaci-yabanci-turler-projesi-balast-sulari-sozlesmesi-uygulamalari-ve-e-dna-metabarkodlama-toplantisi-27-28-eylul-2021-tarihlerinde-antalyada-gerceklestirildi/ (15.02.2025)

9. Denizyolu Sektör Raporu (2021). 12. Ulaştırma ve Haberleşme Şûrası. Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı. Erişim Adresi: https://armatorlerbirligi.org.tr/wp-content/uploads/2021/10/UAB_denizyolu_sektor_raporu.pdf. Erişim Tarihi: 12.01.2025
10. Doğru, M., Demirci, S. M. E., Canımoğlu, R., Elçiçek, H. (2021). An Overview of Environmental Impacts and Treatment Systems of Ship Ballast Waters. Journal of Marine and Engineering Technology, 1(1), 13-23.
11. GEF. (2025). Retrieved From: https://www.thegef.org/projects-operations/projects/2261. Erişim Tarihi: 23.01.2025
12. Gemilerin Balast Suları ve Sedimanlarının Kontrolü ve Yönetimi Hakkında Uluslararası Sözleşme. (2004). Birleşmiş Milletler Antlaşmalar Koleksiyonu, Antlaşma No. 55544, UNTS Cilt 3281. Erişim adresi: https://treaties.un.org/Pages/showDetails.aspx?objid=080000028053b465. Erişim Tarihi: 22.01.2025.
13. Gollasch, S. (1998). Removal of Barriers to the Effective Implementation of Ballast Water Control and Management Measures in Developing Countries. Retrieved From: https://www.researchgate.net/publication/259463944_Removal_of_Barri ers_to_the_Effective_Implementation_of_Ballast_Water_Control_and_Management_Measures_in_Developing_Countries. (18.01.2025).
14. Gökalp, S. S. (2024). Gemi Balast Sularının ve Sedimanlarının Kontrolü ve Yönetimi Uluslararası Sözleşmesi. Sahil Güvenlik Dergisi, 52, 26-28.
15. Göktürk, D. (2005). İstanbul Limanlarında Balast Suyu Örneklemeleri. (Yayımlanmamış Yüksek Lisans tezi). İstanbul Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü.
16. Güney, C. B. (2018). IMO Balast Suyu Sözleşmesi’ne Göre Gemilerde Balast Suyu Yönetimi ve Güncel Değişiklikler. GİDB Dergi, (12), 21-36.
17. Güney, C. B. (2022). Ballast Water Problem: Current Status and Expected Challenges. Marine Science and Technology Bulletin, 11(4), 397-415.
18. Güven, K. C., & Öztürk, B. (Ed.). (2005). Deniz kirliliği. Tüdav Yayınları No: 21. İçinde Hakgüden, F. (2005). Gemilerde Kullanılan Zararlı Yosun Önleyici (anti- fouling) Sistemlerin Kontrolüne Dair Uluslararası Sözleşme, 460-469.
19. IMO. (2025a). Retrieved From: https://www.imo.org/en/About/Pages/Default.aspx. Erişim Tarihi: 11.01.2025.
20. IMO. (2025b). Retrieved From: https://www.imo.org/en/ourwork/environment/pages/ ballastwatermanagement.aspx. Erişim Tarihi: 12.01.2025.
21. IMO.(2025c). Retrieved From: https://www.imo.org/en/OurWork/Environment/Pages/ BWMConventionandGuidelines.aspx. Erişim Tarihi: 20.01.2025.
22. IMO.(2025d). Retrieved From: https://www.imo.org/en/ourwork/partnershipsprojects /pages/globallast-programme.aspx. Erişim Tarihi: 23.01.2025.
23. IPBES (2023). Biyoçeşitlilik ve Ekosistem Hizmetleri Üzerine Hükümetlerarası Bilim-Politika Platformu’nun İstilacı Yabancı Türler ve Kontrollerine İlişkin Tematik Değerlendirme Raporu’nun Politika Yapıcılara Yönelik Özeti.
24. Jones, K. R., & Corona, J. P. (2008). An ambient tax approach to invasive species. Ecological Economics, 64(3), 534–541. Retrieved From: https://doi.org/10.1016/j.ecolecon.2007.03.006.
25. Körpe, Ö. (2009). Balast Suyu Yönetimi (Yayımlanmamış Yüksek lisans tezi). İstanbul Teknik Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, İstanbul.
26. Lakshmi, E., Priya, M., & Achari, V. S. (2021). An overview on the treatment of ballast water in ships. Ocean and Coastal Management, 199. Retrieved From: https://doi.org/10.1016/j.ocecoaman.2020.105296.
27. MDN İstanbul. (2017). Erişim Adresi: https://www.marinedealnews.com/dunya-denizciligi-balast-suyu-konvansiyonuna-hazir-mi/. Erişim Tarihi: 15.02.2025
28. Mordor Intelligence. (2026). Ballast water treatment market size & share analysis: Growth trends and forecast (2026–2031). https://www.mordorintelligence.com/industry-reports/ballast-water-treatment-market. Erişim Tarihi: 23.01.2025
29. OTA. (1993). Harmful non-indigenous species in the United States. Office of Technology
30. Pimentel, D., Zuniga, R., & Morrison, D. (2005). Update on the environmental and economic costs associated with alien-invasive species in the United States. Ecological Economics, 52(3), 273–288. Retrieved From: https://doi.org/10.1016/j.ecolecon.2004.10.002.
31. Şanlıer, Ş. (2019). Uluslararası Deniz Ticaretinde IMO Ve USGC’nin Balast Suyu Regülasyonları. Avrasya Sosyal ve Ekonomi Araştırmaları Dergisi, 6(4), 54-66.
32. Undersecretariat for Maritime Affairs of Turkey. (2010). National ballast water management strategy for Turkey. Undersecretariat for Maritime Affairs of Turkey.
33. Vural, G., & Yonsel, F. (2016). Balast Suyu Arıtım Sistemlerinde Mevcut Durum. GİDB Dergi, (04), 3-24.
34. Welcome to GloBallast. (2025) Retrieved From: https://archive.iwlearn.net/globallast.imo.org/index.html. (23.01.2025).