AN INVESTIGATION ON THE RESTORATION AND REUSE OF BİTLİS ŞEREFİYE MADRASA

Öz

The Şerefiye Complex was built at the bazaar square in the Muştakbaba Neighborhood in the center of Bitlis, where Bitlis Stream and Kömüs Creek meet. The complex consists of a mosque, a madrasah, a tomb, a stone bridge and a bathhouse. A tomb is located to the north, a courtyard, a minaret, a cemetery and an almshouse to the West and a madrasah, shops, an arasta (Ottoman bazaar) and two stone bridges to the east of the mosque, which is located in the center of the complex. A separate bathhouse is located to the east of the complex. The complex, which is built on the ground in quite a large area, is located between Kömüs Creek and the foothills of the historic Bitlis Castle. According to the epitaph and foundation inscription belonging to the complex, the structure was built by Şeref Han IV in 1527. The madrasah, located to the south of the mosque, is arranged in a rectangular plan in the north-south direction. A narrow pedestrian path between the madrasah and the mosque allows access only to pedestrians. There is an elevation difference of approximately 4.00 m between the east and west sides of the madrasah. Due to this difference, five shops with similar architectural features and dimensions are located on the lower east facade of the madrasah. The south side of the madrasa includes the arasta (Ottoman Bazaar) section with an adjacent layout. The madrasah was planned as a single-storey and open courtyard. The complementary spaces that form the madrasah are arranged symmetrically around this courtyard. The madrasah is entered through the double-winged wooden door located in the middle of the north facade, leading to an iwan covered with a barrel vault. The madrasah, which is an integral part of the Şerefiye Complex, was used as a workshop for heavy machinery until 2018. The ownership of the madrasah belongs to the Şemseddin Veli Evladı Şerefiye (Şeref Han) Mosque and Madrasah Foundation. The project and restoration works have been completed between 2019 and 2021 by the Şerefiye Foundation and the Bitlis Foundations Regional Directorate. The madrasah currently serves as a representative of the traditional Bitlis cuisine, in accordance with the shared view of the Bitlis Governorship, Bitlis Foundations Regional Directorate, and the Şerefiye Foundation.

BİTLİS ŞEREFİYE MEDRESESİ’NİN ONARIM VE KULLANIMI ÜZERİNE BİR İNCELEME

Öz

Bitlis merkez Muştakbaba Mahallesi çarşı meydanındaki Bitlis Deresi ile Kömüs Çayı’nın birleştiği yerde kurulan Şerefiye Külliyesi, cami, medrese, türbe, taş köprü ve hamam yapılarından oluşmaktadır. Külliyenin çekirdeğinde yer alan caminin kuzeyinde türbe, batısında avlu, minare, hazire ve imaret, doğusunda medrese, dükkânlar, arasta, iki adet taş köprü ve külliyeden ayrı doğuda ise hamam yer almaktadır. Oldukça büyük bir alanda zemine kurulu külliye Kömüs Çay ile tarihi Bitlis Kalesi’nin etekleri arasında bulunur. Şerefiye Külliyesi’ne ait kitabe ve vakfiyesine göre yapı H. 935-M.1527 yılında IV. Şeref Han tarafından inşa edilmiştir. Caminin güneyinde yer alan medrese, kuzey-güney istikametinde dikdörtgen planlı olarak düzenlenmiştir. Medrese ile cami arasında oldukça dar sadece yaya ulaşımını sağlayan yol bulunur. Medresenin doğu ile batı yönleri arasında yaklaşık 4.00 m’lik kot farkı vardır. Mevcut kot farkından dolayı beş adet benzer mimari özellik ve ölçülerde dükkânlar medresenin doğu cephesinin alt bölümüne yerleştirilmiştir. Medresenin güneyi ise bitişik nizamda arasta bölümü yer alır. Medrese tek katlı ortası açık avlu şeklinde planlanmıştır. Medreseyi oluşturan tamamlayıcı mekânlar simetrik olarak bu avlunun etrafında düzenli bir şekilde sıralanmıştır. Medreseye kuzey cephesinin ortasındaki çift kanatlı ahşap kapı yardımıyla üzeri beşik tonoz ile örtülü eyvandan girilir. Şerefiye Külliyesi’nin önemli bir bölümü olan medrese, 2018 yılına kadar ağır iş makinalarının çalıştığı ahşap doğrama atölyesi olarak kullanılmıştır. Medrese mülkiyeti Şemseddin Veli Evladı Şerefiye Camii ve Medresesi Vakfı’na aittir. Yapı proje ve onarım çalışmaları Şerefiye Vakfı ve Bitlis Vakıflar Bölge Müdürlüğü tarafından 2019-21 yılları arasında tamamlanmıştır. Gününüzde medrese, Bitlis Valiliği, Bitlis Vakıflar Bölge Müdürlüğü ve Şerefiye Vakfı’nın ortak görüşü doğrultusunda geleneksel Bitlis mutfağına hizmet etmek üzere kullanılmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Dini Mimari
• Şerefiye Külliyesi
• Taşınmaz Kültür varlığı
• Yeniden Kullanım
• Koruma

Kaynakça

1. Arık, O. 1971, Bitlis Yapılarında Selçuklu Rönesans’ı, Selçuklu Tarih ve Medeniyeti Enstitüsü Yayınları, Ankara.
2. Erken, S. 1977, Türkiye’de Vakıf Abideler ve Eski Eserler, C. II, Vakıflar Genel Müdürlüğü Yayınları, Ankara.
3. Han, Ş. 1971, Şerefname, C. I, (M. Emin Bozarslan, Çev.), Ant Yayınları, İstanbul.
4. İstanbul Fatih Sultan Mehmet Vakıf Üniversitesi Vakıf Kültür Varlıklarını Koruma, Uygulama ve Araştırma Merkezi-KURAM Prof. Dr. Ahmet Refik ERSEN Restorasyon ve Konservasyon Laboratuvarı 2023, Geleneksel Bitlis Küfeki Taşı Sertlis ve İşleyebilirlik Raporu (25.05.2023), Rapor No, 634, 1-7.
5. Köşklü, Z. 1999, XVII. ve XVIII. Yüzyıl Osmanlı Medreselerinin Tipolojisi, Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Sanat Tarihi Anabilim Dalı, (Yayınlanmamış Doktora Tezi), Erzurum.
6. Reyhanlı, T. 1976, Osmanlılarda Külliye Mimarisinin Gelişimi, İstanbul Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Sanat Tarihi Anabilim Dalı, (Yayınlanmamış Doktora Tezi), İstanbul.
7. Öztürk, Ş. 2021, Bitlis Şerfiye Külliyesi (Medrese) Rölöve-Restitüsyon-Restorasyon Raporu, Van, 5-40.
8. Öztürk, Ş. 2022, Bitlis Şerfiye Külliyesi (Medrese) Restorasyon (Mekân Kullanımı) Raporu, Van, 1-17.

9. Öztürk, Ş. ve Bingöl, Y. 2013, “Hatibiye Medresesi Restorasyonu”, VII. Uluslararası Van Gölü Havzası Sempozyumu, (04-07 Ekim 2011), Bursa, 255-264.
10. Sedar, M. T. 2013, Şehr-i Bitlis, Bitlis Belediyesi Kültür Yay, Bitlis.
11. Sedar, M. T. 2000, Rüyalar Şehri Bitlis, Bitlis Valiliği Yayınları, Bitlis.