A SURVEY ON PRESERVATİON WORKS FOR SİTTİ NEFİS SPRİNG (FOUNTAİN) IN ŞİRNAK, CİZRE

Yıl 2025, Cilt: 10 Sayı: 18, 130 - 143, 28.06.2025

Şahabettin Öztürk

https://doi.org/10.48122/amisos.1638044

Öz

Being in an important passageway connecting Anatolia to northern Mesopotamia, Cizre has a prominent place in consideration with both historical and location aspects. Architectural constructioning in the historical city had been concentrated around Bazabda Castle and neighbourhood. Religious, civic and military architectural buildings had built after Cizre’s, annexation to the Ottoman territory in hod the reign of Selim Ist. Many historical building was ruined completely during intense irregular reinforced concrete constructioning that was started in the city since 1950’s and stinted amount of architectural structures that could survive today are under preservation works by various institutions. One of the architectural structures that is subject to preservation work launched out is, registered Sitti Nefis Spring (Fountain)’dır. Preservation project has been prepared by Van Yüzüncü Yıl University in scope of preservation works that was started by Cizre Municipality in 2017. An epitaph is absent for Sitti Nefis Spring which is located in Yafes Dağkapı Neighbourhood in Cizre Central. In comparation with the fountain’s general architectural features and other architectural buildings’ features in the region, built date is considered as within the XIX th century. Southern front of the building is partly sunk in the ground and adjacent to the road and eastern front is entirely sunk in the ground and surrounded by muted walls. Northern and western fronts are surrounded by stonewalls. Rectangular planned building that has lancet arch vault covered inside and flat roof covered outside, is accesed by a gate from west. There is a yard at western entrance of the Sitti Nefis Spring. The water flowing from a cloister on the ground in the middle of the eastern wall of Sitti Nefisi Spring fills into a rectangular planned pool and drains outside through a covered channel in the western section. Pitch-faced stone has been used in the construction of floor, walls and roof system for Sitti Nefis Spring. There is not decoration elements in the building which was built as plain to the utmost. In this paper, preservation methods and architectural and technical construction qualities of Sitti Nefis Spring are discussed in scope of the research.

Anahtar Kelimeler

Cizre Aqua Architecture , Sitti Nefis Spring , Preservation , Vault , Flat Roof.

ŞIRNAK/CİZRE’DEKİ SİTTİ NEFİS PINARI (ÇEŞMESİ) KORUMA ÇALIŞMALARİ HAKKINDA BİR ARAŞTIRMA

Öz

Anadolu’yu kuzey Mezopotamya’ya bağlayan önemli bir geçit noktasında bulunan Cizre hem tarihi hem de konum itibariyle oldukça önemli bir yere sahiptir. Tarihi kentte mimari yapılaşma Bazabda Kalesi ve çevresinde yoğunlaşmıştır. Cizre, Yavuz Sultan Selim döneminde Osmanlı topraklarına katılarak dini, sivil ve askeri mimari yapılar inşa edilmiştir. Kentte 1950 yıllarında başlayan yoğun betonarme çarpık yapılaşma ile birçok tarihi yapı tamamen yıkılmış, günümüzde ayakta kalan sınırlı sayıdaki mimari yapıların koruması çeşitli kurumlar tarafından yapılmaktadır. Koruma çalışmaları başlatılan mimari yapılardan biri de tescilli Sitti Nefis Çeşmesi’dır. Cizre Belediyesi tarafından 2017 yılında başlatılan koruma çalışmaları kapsamında Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi tarafından koruma projesi hazırlanmıştır. Cizre Yafes Dağkapı Mahallesi'nde yer alan Sitti Nefis Çeşmesi’ının inşa kitabesi mevcut değildir. Çeşmenin genel mimari özellikleri ve bölgedeki diğer yapı mimari özellikleri ile kıyaslandığında XIX. yüzyıl içerisinde inşa edildiği düşünülmektedir. Yapının güney cephesi kısmen yere gömülü ve yol ile sınırlandırılmış, doğu cephesi tamamıyla yere gömülü sağır, kuzey ve batı cepheleri ise taş duvar ile çevrelenmiştir. Dikdörtgen planlı içten üzeri sivri kemer tonoz, dıştan düz dam ile örtülü yapıya batıdan bir kapı yarımıyla girilir. Sitti Nefis Çeşmesi’nin batı giriş bölümünde avlu mevcuttur. Sitti Nefis Çeşmesi’nin doğu duvarının ortasında zemindeki bir dehlizden akan su, dikdörtgen planlı havuza dolarak batı bölümündeki kapalı bir kanal ile dışarıya drene edilmektedir. Sitti Nefis Çeşmesi’nin zemin, beden duvarlar ve örtü sisteminin inşasında kaba yonu taş kullanılmıştır. Son derece yalın inşa edilen yapıda süslemeye yer verilmemiştir. Bu araştırma kapsamında, Sitti Nefis Çeşmesi’nin koruma yöntemleri, mimari ve teknik yapım özellikleri hakkında bilgi verilmiştir.

Anahtar Kelimeler

Cizre Su Mimarisi , Sitti Nefis Çeşmesi , Koruma , Tonoz , Düz Dam.

Kaynakça

• Öztürk, R. 2012, İstanbul Restorasyon ve Konservasyon Merkez ve Bölge Laboratuvar Müdürlüğü Sitti Nefis Çeşmesi’nin Sıva ve Harç Analiz Raporu, 1-4.
• Preusser, K. 1911, Nordmesopotamische Baudenkmäler, Ernst Vohsen, Lepzig.