GLADYATÖR DÖVÜŞLERİNİN KÖKENİ İLE GELİŞİMİ ÜZERİNDEN GLADYATÖRLERİN TİPOLOJİK AYRIMI VE ESERLER ÜZERİNDE YER ALAN İKONOGRAFİK BETİMLEMELER

Yıl 2025, Cilt: 10 Sayı: 19, 339 - 369, 25.12.2025

Hikmet Kılınçoğlu

https://doi.org/10.48122/amisos.1770392

Öz

Çalışma kapsamında Antik Dönem boyunca popüler ve ilgi çekici olan gladyatörlerin kökenleri, gelişimleri ve süreç içerisindeki değişimleri ile gladyatör dövüşleri içerisindeki rolleri üzerinde değerlendirilmelerde bulunulmuştur. Kökeni Sammit ve Etrüsklere dayanan gladyatör dövüşleri daha sonra Roma’ya entegre olarak imparatorların hem propoganda hem de halkı eğlendirmek amacıyla imparatorluğun tüm eyaletlerinde yapılır hale gelmiştir. Bu kapsamda zaman içerisinde gladyatör dövüşlerinin geçirdiği değişim, oyunların nasıl finanse ve organize edildiği, oyunların düzenlendiği eyaletlerdeki yerel unsurlarla gladyatör tiplerinin çeşitlenmesi ve sonlanması üzerinde değerlendirmeler yapılmıştır. Ölümle birlikte yaşayan ve anılan gladyatörler Antik Dönemde birçok eserler üzerinde betimlenmiştir. Khitonik yönlerinden dolayı gladyatörler özellikle steller, rölyefler ve kandiller üzerinde sıkça betimlenmiştir. Gladyatörlerin betimlendiği diğer arkeolojik eserler arasında mozaikler, metal eserler, cam eserler, duvar resimleri, grafittiler, terakotalar ve yüzük taşları da yer almaktadır. Roma Dönemi’nde popüler olan gladyatör dövüşleri zaman içerisinde imparatorluk kültünün güç kaybetmesi, ekonomik ve politik sorunların ortaya çıkması, uzun ve başarısızlıkla sonuçlanan savaşların yapılmış olması ve pagan inancın bir ürünü olan bu oyunların Hristiyanlığın kabul edilmesi ile birlikte halk tarafından da oyunlar izlenmemeye başlanmıştır. Yaklaşık 1000 yıllık bir geçmişe sahip olan bu oyunlar halk tarafından vahşet ve şiddet gösterileri olarak görülmeye başlanmış ve M.S. 5. yüzyılda tarih sahnesinden çekilmiştir.

Anahtar Kelimeler

Gladyatör , Agon , İkonografi , Arkeolojik Eserler , Roma İmparatorluğu.

The Typological Distinction of Gladiators and Their Iconographic Depictions on Artefacts, Based on the Origin and Development of Gladiator Fights

Öz

Within the scope of the study, the origins, developments and changes of gladiators, who were popular and interesting throughout the Ancient Period, and their roles in gladiatorial fights were evaluated. Gladiator fights, which originated in the Sammites and Etruscans, were later integrated into Rome and became a practice held in all provinces of the empire for the emperors' purposes of both propaganda and entertainment. In this context, the changes in gladiatorial fights over time, how the games were financed and organized, the local elements in the states where the games were held, and the diversification and termination of gladiator types were evaluated. Gladiators who lived and were remembered together with death were depicted on many works in the Ancient Period. Due to their chitonic aspects, gladiators were frequently depicted, especially on steles, reliefs and oil lamps. Other archaeological artifacts depicting gladiators include mosaics, metal artifacts, glass artifacts, wall paintings, graffiti, terracotta, and gemstones. Gladiator fights, which were popular during the Roman Period, began to be watched less by the public over time due to the decline of the imperial cult, the emergence of economic and political problems, the long and unsuccessful wars, and the acceptance of Christianity in these agons, which were a product of pagan beliefs. These agons, which have a history of approximately 1000 years, began to be seen as displays of brutality and violence by the public and disappeared from the stage of history in the 5th century AD.

Anahtar Kelimeler

Gladiator , Agon , Iconography , Archaeological Artifacts , Roman Empire.

Kaynakça

• Yiğitpaşa, D. 2023, “Re-Assessment of The Claudiopolis Stadion Rescue Excavation in 2008”, Journal of Ancient History and Archaeology, 10 (4), 64-85.
• Yiğitpaşa, D. 2024, “New Archaeological Data From Claudiopolis in the Light of Stadion Excavations”, Ordu Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Sosyal Bilimler Araştırmaları Dergisi, 14 (4), 1321-1339.
• Yiğitpaşa, D., Yazar, T., Kaya, A. 2025, “Bolu/Claudiopolis Stadionu 2022-2023 Yılı Kazıları”, 27. Orta Çağ ve Türk Dönemi Kazıları ve Sanat Tarihi Araştırmaları Bildiri Kitabı, (Editörler: Ş. Çelemoğlu, Ö. Gülbudak, A. Atıcı, R. Işık Yayla, B. Bahar, H. Özdoğan Türkyılmaz), Ankara, 341-360.