BORLUK VADİSİ KAYA ÜSTÜ (PETROGLİF) RESİMLERİNDEKİ SÜVARİ BETİMLEMESİNİN YENİDEN DEĞERLENDİRİLMESİ

Öz

Kaya üstü resimlerin tarihlendirilmeleri bugünkü teknoloji ile bile oldukça zordur. Son zamanlarda bu konuyla ilgili çeşitli çalışmalar yapılmaktadır. Boyalı olan kaya üstü resimlerdeki pigment analizleri ya da liken analizleri bunlar için örnektir. Bu analizler bile doğrudan tarihleme vermeyip ancak belirli bir tarih aralığına işaret etmektedir. Hali hazırda geçerli olan tarihlendirme yöntemlerinden birisi tipolojik tanımlama ve analojidir. Bu bakımdan Borluk Vadisi’nde bulunan kaya üstü resimleri (petroglif) içerisinde tek bir betimleme ile temsil edilen süvari figürü bu çalışmanın konusunu oluşturmaktadır. Borluk Vadisi, Kars Merkezin 6 km. güneydoğusunda bulunmaktadır. Vadideki kaya üstü resimlerin en yoğun olduğu alan Azat ve Mağaracık köyleri arasındadır. Bu lokasyon yaklaşık 4 km. uzunluğundadır. Vadinin kuzey yamaçlarında 160 civarında kaya üstü resim tespit edilmiştir. Vadi boyunca devam eden bu resimlerin bir kısmı Kervan ve Katran isimli iki panoda betimlenir. Kaya üstü resimlerde geyik, dağ keçisi, kurt, ceylan ve at gibi çeşitli hayvan betimlemeleri bulunmaktadır. Çalışma konusu süvari betimi bu iki pano dışında farklı bir lokasyonda tek bir örnekten oluşur. Yapılan çalışmalarda Borluk Vadisi’ndeki kaya üstü resimler bütüncül değerlendirilmiş ve Paleolitik Çağ’dan Tunç Çağı’na kadar farklı tarihlemeler önerilmiştir. Oysa atın binek hayvanı olarak kullanılması II. binyılın ilk çeyreğinde olmuştur. Süvari betiminin de en erken Orta Tunç Çağı’na tarihlendirilmesi TPQ’dur. Borluk Vadisi kaya üstü resimlerinin de aynı tarihlerden olması olasıdır. Bu bağlamda, Borluk’taki kaya üstü resimleri içerisinde tek bir örnek de olsa süvari betiminin tarihsel bir döneme işaret etmesi diğer resimlerden ayırt eden öneme sahip olduğunu göstermiştir.

Anahtar Kelimeler

• Kaya Üstü Resimler
• Petroglif
• Süvari
• Borluk Vadisi
• Orta Tunç Çağı

RE-EVALUATION OF THE CAVALRY FIGURE IN THE BORLUK VALLEY ROCK PAINTINGS (PETROGLYPH)

Öz

Dating rock paintings is quite difficult, even with current technology. Various recent studies have been conducted on this topic. Pigment or lichen analyses on painted rock paintings are examples. Even these analyses do not provide direct dating, but rather indicate a specific date range. One of the currently accepted dating methods is typological description and analogy. Therefore, a single depiction of a cavalry among the rock paintings (petroglyphs) found in the Borluk Valley constitutes the subject of this study. Borluk Valley is located 6 km southeast of Kars city center. The area with the highest concentration of rock paintings in the valley is between the villages of Azat and Mağaracık. This location is approximately 4 km long. Around 160 rock paintings have been identified along the northern slopes of the valley. Some of these paintings, which extend along the valley, are depicted on two panels called "Kervan" (Caravan) and "Katran." The rock paintings depict various animals, including deer, mountain goats, wolves, gazelles, and horses. The cavalry depiction in question consists of a single example from a different location, in addition to these two panels. Studies have holistically evaluated the rock art in the Borluk Valley, proposing various datings ranging from the Paleolithic Age to the Bronze Age. However, the use of horses as mounts occurred in the first quarter of the second millennium BCE. The earliest date for the cavalry depiction is the Middle Bronze Age (TPQ). It is possible that the Borluk Valley rock art also dates from the same period. In this context, the fact that the cavalry depiction, even a single example among the rock art in Borluk, indicates a historical period demonstrates its distinctive significance.

Anahtar Kelimeler

• Rock Paintings
• Petroglyph
• Cavalry
• Borluk Valley
• Middle Bronze Age

Kaynakça

1. Uyanık, M. 1974, Petroglyphs of South-Eastern Anatolia, Graz: Akademische Druck- und Verlagsanstalt.
2. Ünal, A, Eski Anadolu’da Ulaşım, Tarım, Savaş Alanları ve Spor Aracı: Güç ve Zenginliğin Simgesi Atın Tarihi. İ. Küçükyıldız – B. Söylemez – U. Karcıoğlu (eds.), Ankara: Ançay Yayınları, 29–77.