ISSOS EPIPHANEIA'DAN SEDEF HAÇ PENDANT: KUDÜS'TEN CATABOLOS LİMANINA YOLCULUĞUNUN İZİ

Yıl 2025, Cilt: 10 Sayı: 19, 380 - 402, 25.12.2025

Banu Özdilek

https://doi.org/10.48122/amisos.1843854

Öz

Issos Epiphaneia, Ovalık Kilikia’da tarım ve hayvancılıkla geçimini sağlayan, aynı zamanda Anadolu ile Mezopotamya arasındaki kara ticaret yolları üzerinde stratejik bir köprü işlevi gören önemli bir antik kenttir. Kentin limanı Catabolos, özellikle Roma Dönemi’nde imparatorluğun tahıl koridorunun merkezlerinden biri olmuş; hammadde ve tahılın depolandığı, Roma’ya sevk edildiği ve yolcular için mansio adı verilen konaklama istasyonlarının bulunduğu bir liman yerleşimi olarak işlev görmüştür. Bizans ve Orta Çağ dönemlerinde ise Catabolos, Jerusalem’den Bordeaux’ya uzanan hacı rotası üzerinde önemli bir konaklama noktası olarak kullanılmıştır. 11.–13. yüzyıllarda Epiphaneia, Haçlı Krallığı ile Kilikya Ermeni Krallığı’nın egemenliği altında önemli bir merkez haline gelmiş; bu dönemde kentin sırlı seramik üretimi açısından da dikkate değer bir üretim alanı olduğu tespit edilmiştir. Roma Dönemi’ne ait M.S. 2. yüzyılda inşa edilen Bouleuterion-Odeon, Orta Çağ’da Haçlı ve Ermeni Krallıkları döneminde mezarlık olarak yeniden kullanılmıştır. Burada gerçekleştirilen kazılar, iskeletlerle birlikte ortaya çıkarılan mezar hediyeleri sayesinde dönemin kültürel yapısını, sosyo-ekonomik ilişkilerini, ticaret ağlarını ve inanç sistemlerini anlamamıza olanak tanımaktadır. Bu bulgular, Epiphaneia’nın Roma’dan Orta Çağ’a uzanan süreçte hem ekonomik hem de dini yaşamda oynadığı merkezi rolü gözler önüne sermekte; kentin kültürel mirasının antik çağda Hacı rotası üzerinde olması nedeniyle inanç turizmi bağlamında da önemli bir potansiyel taşıdığını ortaya koymaktadır.

Anahtar Kelimeler

Issos , Epiphaneia , catabolos , Haçlı Krallığı , Ermeni Krallığı , Jerusalem , Sedef Haç Kolye Ucu , Ticaret , Haç Rotası

A MOTHER-OF-PEARL CROSS PENDANT FROM ISSOS EPIPHANEIA: TRACING ITS JOURNEY FROM JERUSALEM TO CATABOLOS PORT

Öz

Issos Epiphaneia, located in the Cilicia Pedias plain, was an important ancient city sustained by agriculture and animal husbandry, while also serving as a strategic bridge along the land trade routes between Anatolia and Mesopotamia. Its harbor, Catabolos, became one of the central hubs of the Roman Empire’s grain corridor, functioning as a site where raw materials and grain were stored, shipped to Rome, and where travelers could find accommodation in mansiones. During the Byzantine and Medieval periods, Catabolos also served as a significant stop along the pilgrimage route stretching from Jerusalem to Bordeaux. In the 11th–13th centuries, Epiphaneia came under the control of the Crusader Kingdom and the Armenian Kingdom of Cilicia, emerging as an important regional center. Archaeological evidence further reveals that the city was a notable production site for glazed ceramics during this period. The Bouleuterion-Odeon, originally constructed in the 2nd century AD during the Roman era, was reused as a cemetery in the Medieval period under Crusader and Armenian rule. Excavations have uncovered human burials and grave goods that provide insights into the cultural structure, socio-economic networks, trade relations and belief syspestas of the period. These findings reveal Epiphaneia’s central role in both the economic and religious life from the Roman period through the Middle Ages. They also show that the city’s cultural heritage holds significant potential for faith tourism, as it was located along a pilgrimage route in antiquity.

Anahtar Kelimeler

Issos , Epiphaneia , Catabolos , Crusader Kingdom , Armenian Kingdom , Jerusalem , Mother-ofPearl Cross Pendant , Trade , Pilgrimage Route

Kaynakça

• Ünlüler, Y. 2018, “Niğde Müzesi’nde Yer Alan Sedef Eserler”, Assos Journal, 6, 75, 310-331.
• Yegül, F. – Favro, D. 2019, Roman Architecture and Urbanism: From the Origins to Late Antiquity, Cambridge.