RÜSTEM PAŞA CAMİİ ÇİNİLERİNDE AÇAN ÇİÇEKLER

Öz

16. yüzyıl Osmanlı dönemini yansıtan en seçkin yapılardan olan Rüstem Paşa Camii çini bezemeleriyle dikkat çekmektedir. Dış yapısı oldukça mütevazi olmasına karşın, iç mekânı çini sanatının en güzel örneklerini barındırmaktadır. Rüstem Paşa Camii her yönüyle adeta bir çini müzesi niteliği taşımaktadır. Çinilerde kullanılan birçok motif çeşidini ve farklı desen tasarımlarını bir arada görmek mümkündür. Yapı, aynı zamanda çinilerinde yer alan birbirinden güzel çiçek motifleriyle mükemmel bir çiçek bahçesi görünümündedir. Araştırmamızın amacını, Rüstem Paşa Camii çinilerindeki tasarımların detaylı incelenmesi oluşturmaktadır. Özellikle, çinilerde yer alan yarı stilize figürlerin hangi çiçek türlerinden ilhamla yapılmış olabileceklerinin bulunması amaçlanmıştır. Böylece, Osmanlı dönemi sanatçıların bilgi, kültür, yetenek, gözlem gücü, estetik anlayışı ve ilham kaynaklarına dair bilgiler edinilmesi amaçlanmıştır. İncelemeler neticesinde, desenlerde çok sayıda farklı bitkisel formun kullanıldığı anlaşılmıştır. Çalışmamızda on üç farklı çiçek türünü çağrıştıran motiflere yer verilebilmiştir. Bunlar arasında gül, karanfil, sümbül, lale, nergis, çuha, kadife, fare kulağı, kuşburnu, zambak, peygamber, gül hatmi ve ağaç minesi çiçekleri yer almaktadır. Araştırmaya dahil edilen 21 çiçek fotoğrafından 15 tanesi ve çini fotoğraflarının tamamı bizzat çekilmiş ve makaleye eklenmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Osmanlı sanatı
• Geleneksel Türk Sanatları
• Çini
• Motif
• Rüstem Paşa Camii

FLOWERS BLOOMİNG ON THE TİLES OF RÜSTEM PASHA MOSQUE

Öz

The Rüstem Pasha Mosque, one of the most distinguished structures reflecting the 16th-century Ottoman period, is notable for its tile decorations. While its exterior is quite modest, its interior houses some of the finest examples of tile art. The Rüstem Pasha Mosque is, in every aspect, practically a museum of tiles. Many different motifs and pattern designs can be seen together in the tiles. The building also resembles a magnificent flower garden with its beautiful floral motifs. The aim of our research is to examine the designs in the tiles of the Rüstem Pasha Mosque in detail. Specifically, we aim to identify which flower species may have inspired the semi-stylized figures in the tiles. Thus, we aim to gain insight into the knowledge, culture, skill, observational abilities, aesthetic understanding, and sources of inspiration of Ottoman-era artists. As a result of the examinations, it was understood that numerous different plant forms were used in the patterns. In our study, we were able to include motifs reminiscent of thirteen different flower species. These include roses, carnations, hyacinths, tulips, daffodils, primroses, marigolds, mouse-ears, rose hips, lilies, cornflowers, hibiscus, and verbena. Of the 21 flower photographs included in the study, 15, and all of the tile photographs, were taken in person and are included in the article.

Anahtar Kelimeler

• Ottoman art
• Traditional Turkish Arts
• Tiles
• Motifs
• Rüstem Pasha Mosque

Kaynakça

1. Akar, A., & Keskiner, C. (1978). Türk süsleme sanatlarında desen ve motif. Tercüman Sanat ve Kültür Yayınları.
2. Aslanapa, O. (1992). Mimar Sinan. Kültür Bakanlığı Yayınları.
3. Atasoy, N. (2011). Hasbahçe: Osmanlı kültüründe bahçe ve çiçek. Kitap Yayınevi.
4. Atasoy, N. (2015). İstanbul bahçeleri. İçinde Büyük İstanbul tarihi (C. 4, ss. 534-571). İSAM Yayınları.
5. Atasoy, N. (2025, Aralık 10). Osmanlı’nın çiçekleri. Z Dergisi https://www.zdergisi.istanbul/makale/osmanlinin-cicekleri-28
6. Ayvazoğlu, B. (1995). Güller kitabı: Çiçek kültürü üzerine bir deneme. Ötüken Neşriyat.
7. Bakır, S. T. (1999). İznik çinileri ve Gülbenkyan koleksiyonu. Türk Tarih Kurumu Basımevi.
8. Bakır, S. T. (2007). Osmanlı sanatında bir zirve: İznik çini ve seramikleri. Kültür Bakanlığı Yayınları.

9. Birol, İ., & Derman, Ç. (2005). Türk tezyinî sanatlarında motifler. Seçil Ofset.
10. Birol, İ. (2009). Türk tezyinî sanatlarında desen tasarımı. Seçil Ofset.
11. Birol, İ. A. (2010). Şükûfe. İçinde Türkiye Diyanet Vakfı İslâm ansiklopedisi (C. 39, ss.258- 259). TDV Yayınları.
12. Çağman, F. (1988, Şubat). Kanûnî dönemi Osmanlı saray sanatçıları örgütü: Ehl-i hıref. Türkiyemiz, 18(54), 11–15.
13. Çevik, G. (2014). Rüstem Paşa Camii çinilerinde lale ve karanfil motifleri (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). FSM Vakıf Üniversitesi.