TİEİON ANTİK LİMANI "BATIK 10" ÇAPALARININ ÖZDEŞLİK VE OTANTİKLİK ARAŞTIRMALARI: MİKRO-XRF KÜMELEME ANALİZİ VE KONSERVASYON STRATEJİSİ
Öz
Bu çalışma, 2013 yılında Tieion antik limanı kuzey mendireği dışında balıkçılar tarafından bulunan ve "Batık 10" olarak adlandırılan alandan kurtarılan Erken Bizans Dönemi’ne (MS 5-6. yüzyıl) ait 5 adet T tipi demir çapanın konservasyon stratejisini ve özdeşlik araştırmalarını ele almaktadır. Sualtı buluntularının taşra müzelerindeki koruma süreçlerinde tam teşekküllü desalinasyon altyapısının bulunmaması, demir eserlerin havayla teması sonucu akut korozyon riskini beraberinde getirmektedir. Karadeniz Ereğli Müzesi’ndeki bu teknik imkansızlıklar karşısında, aktif korozyon döngüsünü durdurmak amacıyla 2019 yılı yaz döneminde konservasyon ilkeleri çerçevesinde yerinde (in-situ) bir pasif koruma stratejisi optimize edilmiştir. Ankara Restorasyon ve Konservasyon Bölge Laboratuvarı uzmanlarının katılımıyla gerçekleştirilen acil müdahalede; eser yüzeyleri saf alkolle dehidre edilmiş, %5 tannik asit korozyon inhibitörü uygulanmış ve %10 Paraloid B-72 bariyer tabakası ile korozyon döngüsü pasifize edilmiştir. Eserlerin uzun dönemli durumları müze uzmanları koordinasyonuyla periyodik olarak izlenmektedir. İdeal laboratuvar şartlarında eser naklinin lojistik riskleri nedeniyle, çapaların arkeolojik ve metalurjik kimliklendirilmesi amacıyla tahribatsız bir analitik yöntem seçilmiştir. Ankara Üniversitesi Yer Bilimleri Uygulama ve Araştırma Merkezi (YEBİM) bünyesinde gerçekleştirilen Mikro-XRF (µXRF) analizleri ve SPSS hiyerarşik kümeleme analizi sonucunda, 5 çapanın 4'ünün elementel kompozisyon bakımından ortak üretim geleneğine/kaynağa ait olduğu, 5. çapanın ise farklı bir metalurjik kökene sahip olduğu kanıtlanmıştır. Geliştirilen bu yöntemin adli otantiklik araştırma standartları modern bir çapa örneği kontrol grubu ile doğrulanmıştır. Bu çalışma, teknik kısıtlamalar altındaki kurtarma kazılarında acil müdahale konservasyonu ile tahribatsız mikro-analitik yaklaşımların entegrasyonuna dair örnek bir metodoloji sunmaktadır.
Anahtar Kelimeler
Destekleyen Kurum
T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı (Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü), Karadeniz Ereğli Müzesi Müdürlüğü, Ankara Restorasyon ve Konservasyon Bölge Laboratuvarı Müdürlüğü, Ankara Üniversitesi Yer Bilimleri Uygulama ve Araştırma Merkezi (YEBİM).
Teşekkür
Yazarlar, destekleri için Karadeniz Ereğli Müzesi Müdürlüğü’ne şükranlarını sunar. Yerinde (in-situ) kimyasal stabilizasyon aşamasındaki mesleki özverisi ve iş birliği için Ankara Restorasyon ve Konservasyon Bölge Laboratuvarı uzmanı Restoratör-Konservatör Onur Çelebi’ye özel olarak teşekkür edilir. Ayrıca, kuramsal yönlendirmeleri ve stratejik süpervizörlüğü için Prof. Dr. Ali Akın Akyol’a derin minnet duyulmaktadır. Son olarak, mikro-XRF incelemeleri için gerekli olan yüksek hassasiyetli analitik altyapıyı sağlayan Ankara Üniversitesi Yer Bilimleri Uygulama ve Araştırma Merkezi (YEBİM) teknik heyetine içtenlikle teşekkür ederiz.
IDENTITY AND AUTHENTICITY STUDIES ON THE ANCHORS OF "WRECK 10" FROM THE ANCIENT PORT OF TIEION: MICRO-XRF CLUSTERING ANALYSIS AND CONSERVATION STRATEGY
Öz
This study focuses on the conservation strategy and identity research of five Early Byzantine (5th–6th century AD) T-type iron anchors recovered from the site designated as "Wreck 10", discovered outside the northern breakwater of the ancient port of Tieion in 2013. In the conservation of underwater finds within provincial museums, the absence of full-scale desalination infrastructure introduces an acute risk of active corrosion upon atmospheric exposure. Confronted with these technical limitations at the Karadeniz Ereğli Museum, an in-situ passive protection strategy was optimized during the summer of 2019 under the principles of conservation. In the emergency intervention executed with the participation of specialists from the Ankara Regional Laboratory for Restoration and Conservation, artifact surfaces were dehydrated with pure alcohol, a 5% tannic acid corrosion inhibitor was applied, and a 10% Paraloid B-72 barrier layer was established to halt the active corrosion cycle. The long-term condition of the artifacts is sustained through periodic monitoring in coordination with museum archaeologists. Due to the logistical risks of transporting large-scale artifacts under sub-optimal conditions, a non-destructive analytical route was adopted for their archaeological and metallurgical identification. Micro-XRF (µXRF) analyses conducted at Ankara University Earth Sciences Application and Research Center (YEBİM), followed by SPSS hierarchical clustering analysis, verified that four of the anchors are highly identical in trace element composition and originate from the same workshop/source, while the fifth anchor exhibits a distinct metallurgical profile. The forensic authenticity verification capability of the methodology was successfully validated against a modern manufactured anchor control sample. This study presents a replicable model demonstrating how emergency intervention conservation can be seamlessly integrated with non-destructive micro-analytical frameworks in salvage archaeology under technical constraints.
Anahtar Kelimeler
Destekleyen Kurum
Ministry of Culture and Tourism of the Republic of Turkey (General Directorate of Cultural Heritage and Museums), Karadeniz Ereğli Museum Directorate, Ankara Regional Laboratory for Restoration and Conservation, Ankara University Earth Sciences Application and Research Center (YEBİM).
Teşekkür
The authors wish to express their deepest gratitude to the Directorate of the Karadeniz Ereğli Museum for their continuous institutional support. Special thanks are extended to the Ankara Regional Laboratory for Restoration and Conservation, and explicitly to expert conservator-restorer Onur Çelebi for his collaborative professional dedication during the in-situ stabilization phase. Furthermore, we are deeply indebted to Prof. Dr. Ali Akın Akyol for his exceptional academic guidance and strategic supervision. Finally, we sincerely thank the Ankara University Earth Sciences Application and Research Center (YEBİM) for providing the high-precision analytical infrastructure essential for the micro-XRF investigations.
