Açık Öğretim Ortaokulu Türkçe Ders Kitaplarındaki Okuma Metinlerinin 2019 Türkçe Dersi Öğretim Programında Yer Alan Nitelikler Bağlamında İncelenmesi

Yıl 2025, Cilt: 3 Sayı: 1, 64 - 84, 30.06.2025

Adem Kav , Teymur Erol

https://izlik.org/JA44MX53RX

Öz

Bu araştırmada amaç, Açık Öğretim Ortaokulu 5, 6, 7 ve 8. sınıf Türkçe ders kitaplarındaki okuma metinlerinin 2019 Türkçe Dersi Öğretim Programı’nda yer alan niteliklere uygunluğunu tespit etmektir. Ders kitaplarında yer alan okuma metinleri, 2019 Türkçe Dersi Öğretim Programı’nda yer verilen “Ders Kitaplarına Alınacak Metinlerin Nitelikleri” bölümündeki 14 maddelik ölçüt açısından değerlendirilmiştir. Çalışmada nitel araştırma yöntemlerinden durum çalışması kullanılmıştır. Çalışmanın veri kaynağını 2023-2024 eğitim-öğretim yılında Millî Eğitim Bakanlığı tarafından yayımlanan açık öğretim ortaokulu 5, 6, 7 ve 8. sınıf Türkçe ders kitaplarındaki 32 tema içinde yer alan 104 okuma metni oluşturmaktadır. Çalışmada elde edilen veriler, betimsel analiz yöntemiyle çözümlenmiştir. Bu doğrultuda, ölçütlerin yer aldığı metinlerden doğrudan alıntı yapılmış, örnek kullanımlar taranarak bulgular kısmına dâhil edilmiştir. Çalışmada şu sonuçlara ulaşılmıştır: Kitaplarda yer alan metinler edebiyatımızda kabul görmüş şair ve yazarlara aittir. Türk Cumhuriyetleri ve Balkan Türkleri edebiyatlarından eserlere kitaplarda sınırlı sayıda yer verilmiştir. Metinlerde ikincil aktarımlara rastlanmamıştır. Bütün kademelerdeki kitaplarda nitelikli çeviri eserler bulunmaktadır. Sadece 5. sınıf Türkçe ders kitabında serbest okuma metinlerine yer verilirken diğer kademelerde bunlara yer verilmemiştir. Bazı metinlerde eğitsel açıdan uygun olmayan kavramlar (şiddet, cinsellik gibi) tespit edilmiştir. Ayrıca biyografi türünün ihmal edildiği belirlenmiştir. 21. yüzyılın önemli becerilerinden olan bilginin, dijitallik ve çoklu medya ortamlarından elde edilmesine ilişkin duyarlılık ders kitaplarında yer almakla birlikte bu amaca hizmet eden metin sayısı yetersiz bulunmuştur. Tüm kademeler arasında Türkçe Dersi Öğretim Programına en çok uyan ders kitabının 5. sınıf ders kitabı olduğu belirlenmiştir. 5, 6, 7 ve 8. sınıf kitaplarına metin seçiminde, bazı maddeler haricinde, metin nitelikleri genel olarak gözetilmiştir. Çalışmadan elde edilen sonuçlardan hareketle Açık Öğretim Ortaokulu Türkçe ders kitaplarının hazırlanmasına yönelik çeşitli öneriler sunulmuştur.

Anahtar Kelimeler

Türkçe dersi öğretim programı , açık öğretim , ders kitabı , metin nitelikleri.

Kaynakça

• Alkış Küçükaydın, M. (2013). İlköğretim 3. sınıf Türkçe ders kitapları ve öğretmen kılavuz kitabının yapılandırmacı öğrenme yaklaşımına uygunluk düzeyi. [Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi]. Tokat: Tokat Gaziosmanpaşa Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü.
• Altunbay, M. (2017). Türkçe öğretmeni adaylarının dünya edebiyatını takip etme düzeyleri. Ana Dili Eğitimi Dergisi, 5(3), 433-449. https://doi.org/10.16916/aded.331248
• Altunkaya, H. (2013). Açık öğretim ortaokulu altıncı sınıf Türkçe ders notunun metin türleri ve öğrenme alanları açısından incelenmesi. Ana Dili Eğitimi Dergisi, 1(3), 1-11. https://doi.org/10.16916/aded.15996
• Arıcı, A. F., Çizmecioğlu, M. ve Namazcı, M. (2017, Aralık). Çocuk edebiyatında ihmal edilmiş bir tür: Biyografi. IV Uluslararası Çocuk ve Gençlik Edebiyatı Sempozyumu Bildirileri. İstanbul.
• Aşıkcan, M. (2012). İlköğretim birinci sınıf öğretmenlerinin görüşlerine göre Türkçe ders kitaplarının yapılandırmacı yaklaşıma uygunluğu. [Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi]. Konya: Necmettin Erbakan Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü.
• Baltacı, A. (2019). Nitel araştırma süreci: Nitel bir araştırma nasıl yapılır? Ahi Evran Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 5(2), 368-388. https://doi.org/10.31592/aeusbed.598299
• Biçer, F. (2023). 6. Sınıf Türkçe ders kitabında yer alan metinlerin Türkçe öğretim programında bulunan niteliklere göre incelenmesi. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi. Afyon: Afyon Kocatepe Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü.
• Bulut, K. (2020). Açık öğretim ortaokulu Türkçe ders kitaplarındaki metinlerin tür ve tema açısından incelenmesi. Ana Dili Eğitimi Dergisi, 8(3), 931-949. https://doi.org/10.16916/aded.742452
• Coşkun, H. ve Çetinkaya, V. (2020). Öğretmen görüşlerine göre Türkçe ders kitaplarındaki metinlerin edebî zevk ve hoşa giderlik açısından değerlendirilmesi. Türk Kültürü ve Medeniyeti Araştırmaları Dergisi, 1(1), 255-272.
• Çakır, P. (2013). Türkçe ders kitaplarındaki öykülerin çocuğa görelik ilkesi açısından incelenmesi. Turkish Studies, 8(1), 1171-1180. http://dx.doi.org/10.7827/TurkishStudies.4249
• Erdal, K. (2021). Prof. Dr. Mustafa Cemiloğlu’nun ilköğretim okullarında Türkçe öğretimi kitabında yer alan metinlerin çocuğa uygunluğu açısından incelenmesi. Uluslararası İnsan ve Sanat Araştırmaları Dergisi, 6(2), 155-167. http://eoi.citefactor.org/10.11243/ijhar.06.02.010
• Eren Akgün A. ve Sis N. (2016). Açık öğretim ortaokulu 6. sınıf Türkçe ders notunun sözcüksel görünümü. The Journal of Academic Social Science Studies, 4(50), 367-386. http://dx.doi.org/10.9761/JASSS3626
• Erkal, M. ve Çağrıtekin, D. (2020). Okuma stratejilerinin (yöntem ve tekniklerinin) Türkçe ders kitaplarındaki metinlerle uyumu. Ağrı İbrahim Çeçen Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 6(1) 433-450. https://doi.org/10.31463/aicusbed.774411
• Fırat, H. (2012). Çocuk edebiyatının Türkçe eğitimindeki yeri: Biyografi örneği. Muğla Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 29, 44-56.
• Gökgül, M. ve Bayram, B. (2022). Ortaokul Türkçe ders kitaplarındaki serbest okuma metinlerinin okunabilirlik düzeyleri. Asya Studies, 6(21), 85-96. https://doi.org/10.31455/asya.1118710
• Güneş, F. (2007). Türkçe öğretimi ve zihinsel yapılandırma. Nobel Yayın Dağıtım.
• Gürbüz, S. ve Şahin, F. (2019). Sosyal bilimlerde araştırma yöntemleri. Seçkin Yayıncılık.
• İşeri, K. (2007). Altıncı sınıf Türkçe ders kitabının ilköğretim Türkçe programının amaçlarına uygunluğunun değerlendirilmesi. Dil Dergisi, 17(136), 58-74.
• Karasar, N. (2018). Bilimsel algı çerçevesi ile bilimsel araştırma yöntemi: kavramlar-ilkeler-teknikler. Nobel Yayın Dağıtım.
• Kav, A. & Erol, T. (2023). Dijital okuryazarlık becerileri bağlamında açık öğretim ortaokulu Türkçe ders kitaplarının incelenmesi. Journal of History School, 64, 999-1023. http://dx.doi.org/10.29228/Joh.67561
• Kav, A. & Kav, C. (2023). Kök değerler açısından açık öğretim ortaokulu Türkçe ders kitaplarının incelenmesi. RumeliDE Dil ve Edebiyat Araştırmaları Dergisi, 35, 232-249. https://doi.org/10.29000/rumelide.1346202
• Kaya, G. (2023). Türkçe dersi öğretim programında yer alan dil bilgisi kazanım ve konularının sarmal yaklaşım ekseninde incelenmesi. [Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi]. İstanbul: Marmara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü.
• Kemiksiz, Ö. (2018). Yazar ve metin tercihleri bakımından Türkçe ders kitapları. Tarih Okulu Dergisi, 11(33), 945-967. http://dx.doi.org/10.14225/Joh1199
• Kolaç, E. & Çalışır Zenci S. (2015). Açık öğretim ortaokulu Türkçe ders kitaplarındaki metinlerde yer alan değerler. Akademik Araştırmalar Dergisi, 65, 145-171.