İsmail Hikmetî’nin İlimler Kasidesi
Öz
Klasik Türk edebiyatının gazelden sonra en çok tercih edilen nazım şekli kasidedir. Nesîb/teşbîb, maksûd, tegazzül, fahriye ve dua olmak üzere beş ana bölümden oluşmaktadır. Kaside nazım şekliyle tevhid, münacaat, naat, medhiye, hicviye, mersiye vs. türlerinde şiirler yazılmıştır. Kasideler, kafiyelerine, rediflerine veya nesîb bölümünde işlenen konuya göre isim alır. Nesîb’de şairler genelde sanat güçlerini sergilerler: felekten, talihten yakınırlar: bahardan, bayramdan, kıştan, temmuzdan, eğlenceden bahsedip bunların tasvirini yaparlar. Bu konuların dışında farklı kaside örnekleri de bulunmaktadır. Klasik Türk edebiyatının 18. yüzyıl şairlerinden İsmail Hikmetî’nin, “Kaside-i Hâtime-i Divân Ta’rif-i Usûlât her ‘Ulûmât” adlı kasidesi de farklı bir kaside özelliği sergilemektedir. Divanın sonunda yer alan kaside; nesîb, maksûd, fahriye ve dua bölümlerinden meydana gelmektedir ve 360 beyittir. Muhteva bakımından türüne az rastlanacak bir kaside görünümündedir. Kendi içerisinde bölümlere ayrılmış, her bölüme bir başlık verilmiş ve her bölümde bir ilimden bahsedilmiştir. Daha sonra adı geçen ilme dair bilgiler verilmiş ve devamında ilimlerin nasıl uygulanması gerektiğinden bahsedilmiştir.
Anahtar Kelimeler
18. yüzyıl, Divan, Hikmetî, kaside, ilim
Kaynakça
- Altıntaş, A. (1996). Türklerde eski çağlardan bu yana halk sağlığı açısından müshil kullanımı. Erciyes Aylık Sanat ve Fikir Dergisi, (227), 8–10.
- Ayverdi, İ. (2010). Misalli büyük Türkçe sözlük. Kubbealtı Yayınları.
- Bilmen, Ö. N. (1962). Mülehhas ilmi tevhîd akaidi islâmiye. Ahmed Said Matbaası.
- Bozhüyük, M. E. (1998). Hurûf. TDV İslam Ansiklopedisi, 18, 387–401.
- Ceylan, Ö. (1997). Dini-tasavvufi edebiyatımızla divan edebiyatımızdaki harf telakkilerinin mukayesesi üzerine bir deneme. İlmi Araştırmalar, (5), 141–152.
- Cürcâni. (1997). Et-tarifat: Arapça-Türkçe terimler sözlüğü. A. Erkan (Çev.), Bahar Yayınları.
- Çelebi, İ. (2012). Vefk. TDV İslam Ansiklopedisi, 42, 605–607.
- Çetin, K. (2014). Divan şiirinde kaside nesiblerinin yansımaları ve anlatım teknikleri. Yayımlanmamış doktora tezi. Ankara: Gazi Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü.
- Demir, İ. (2014). Sarf bilgisi ve Ömer Alî İbrâhîm Halîl El İspirî’nin “er-risâle fî temeyyuzi’l-ebvâb” adlı eserinin edisyon kritiği. İlahiyat Fakültesi Dergisi, (2), 60–80.
- Erdemir, D. A. (1989). Ahlat-ı erbaa. TDV İslâm Ansiklopedisi, 2, 24.