Milli Mücadele Yıllarında Gümüşhane’de İktisadi Hayat (1919-1924)

Öz

Gümüşhane Harb-i Umumi sürecinde Rus Ordusu tarafından işgal edilmiştir. On binlerce Müslüman Gümüşhane’yi terk etmek zorunda kalmıştır. Bolşevik İhtilalinden sonra Rus Ordusu Gümüşhane’den çekilmiştir. Bununla beraber Osmanlı Devleti Harb-i Umumiyi kaybetmiş ve 30 Ekim 1918’de Mondros Mütarekesi’ni imzalamıştır. Ardından ise İngilizler, Fransızlar, İtalyanlar, Yunanlılar ve Ermeniler gibi işgalci güçlere karşı tüm Türkiye’de Türk Milli Mücadelesi başlamıştır.

Gümüşhane’de iktisadi hayat savaş yıllarında neredeyse durmuştur. Milli Mücadele’nin zaferle neticelenmesinin ardından TBMM Hükümeti iktisadi hayatı yeniden canlandırmaya çalışmıştır. Bunda bazı başarılar da elde edilmesine rağmen geçiş süreci nedeniyle beklenen neticelere ulaşılamamıştır. Gümüşhane’de iktisadi hayatın tam anlamıyla düzelmesi için ise daha uzun süreli barış ve huzur ortamları gerecekti.

Bu çalışmada arşiv vesikaları, devrin basını, resmi tutanaklar ve araştırma eserleri kullanılarak Milli Mücadele yıllarında(1919-1924) Gümüşhane’de iktisadi hayat incelenecektir. 

Anahtar Kelimeler

• Milli Mücadele,Gümüşhane,İktisadi Hayat

Economic Life in Gümüşhane in the Years of the National Struggle (1919-1924)

Öz

Gümüşhane were occupied by the Russian Army during the Harb-i Umumi (the First World War). Tens of thousands of Muslim citizens were forced to leave the Gümüşhane. After the Bolshevik Revolution the Russian Army withdrew from Gümüşhane. However, the Ottoman Empire lost the Harb-i Umumi and signed the Mondros Armistice on October 30, 1918. Then, the Turkish National Struggle started against the occupants like the British, French, Italians, Greeks, and Armenians in Turkey.

Economic life in Gümüşhane almost stopped during the war years. After the victory of the National Struggle, the Turkish Grand National Assembly tried to revive economic life. Although some successes had been achieved in this, the expected results didn’t achieve due to the transition process. There would be longer periods of peace and tranquillity for a full recovery of economic life in Gümüşhane.

In this study it will be examined the economic life in Gümüşhane in years of the National Struggle(1919-1924) by utilizing the archive documents, the newspapers, official minutes, memories, research works.

Anahtar Kelimeler

• The National Struggle,Gümüşhane,Economic Life

Kaynakça

1. Arşivler
2. Genelkurmay Askerî Tarih ve Stratejik Etüt(ATASE) Arşivi
3. ATASE, İSH, 1028/59, lef.12, 16.
4. ATASE, İSH, 1263/64, lef.1, 1a.
5. ATASE, İSH, 201/231, lef.1-2.
6. ATASE, İSH, 45/57, lef.1-2.
7. ATASE, İSH, 201/216, lef.1-2.
8. ATASE, İSH, 393/91, lef.1a.

9. ATASE, İSH, 444/44, lef.1.
10. ATASE, İSH, 444/45, lef.2-3.
11. ATASE, İSH, 912/100, lef.1, 1a.
12. Başbakanlık Cumhuriyet Arşivi(BCA)
13. BCA, 030.18.11/8.45.6, lef.1.
14. BCA, 30.11.1.0/9.33.2, lef.4, 8.
15. BCA, 30.18.1.1/4.50.20, lef.1.
16. Başbakanlık Osmanlı Arşivi(BOA)
17. BOA, DH.İD, 209/8: 17-18.
18. BOA, DH. İUM. 98-3/1-49, lef. 3-4.
19. BOA, DH.İ.UM, 20-17/12-080, lef.6,11.
20. BOA, DH.İ.UM, 20-21/14-12, lef.1.
21. BOA, DH.İ.UM. 20.17/12.11, lef.2-4.
22. BOA, DH.İ.UM. 20.17/12-77, lef.1.
23. BOA, DH.İUM, 20-18/12-29, lef. 4, 7.
24. BOA, DH.KMS. 51/1.19, lef.2.
25. BOA, DH.ŞFR. 620/38, lef.1
26. BOA, İ. MMS. 193/28, lef.2-5.
27. BOA, İ. MMS. 193/28, lef.1-8.
28. BOA, MV. 245/92, lef.1.
29. Kızılay Arşivi
30. Kızılay Arşivi, 1198/28, lef.1.
31. Kızılay Arşivi, 995/75, lef.1.
32. Kızılay Arşivi, 995/85, lef.1
33. Kızılay Arşivi, 995/3, lef.1.
34. Türk İnkılap Tarihi Arşivi
35. TİTE Arşivi, 96/41, lef.2.
36. Basın ve Resmi Tutanaklar
37. (?), TBMM Zabıt Ceridesi, C. 8, Ankara.
38. (1926), Devlet Salnamesi(1925-1926), İstanbul.
39. (1985), TBMM Gizli Celse Zabıt Ceridesi, C.1, Ankara.
40. (1943), TBMM Zabıt Ceridesi, C. 6, Ankara.
41. (1958), TBMM Zabıt Ceridesi, C.13, Ankara.
42. (1999), Cumhuriyet’in 75.Yılında Gümüşhane, Gümüşhane.
43. (H:1322), Tarihli Trabzon Vilayet Salnamesi, Trabzon.
44. Halil A. (23 Haziran 1925) “Vilayet Mektupları Gümüşhane Elmaları ve Elmacılık”, Meslek, 10-11
45. Rıza, A.(1921), “Ağaçları Muhafaza Edelim”, İstikbal, (321), 2.
46. Zeki K. (1924) “Gördüklerim 1”, İstikbâl, (1267), 1.
47. Zeki, K. (1924), “Gördüklerim 5, “Davul Kimin Boynunda? Çomak Kimin Elinde?”, İstikbâl, (1275), 1.
48. Zeki, K. (1924), “Gördüklerim” İstikbâl, (1280), 1.
49. (24 Nisan 1921), İstikbal, (285).
50. (25 Eylül 1923), İstikbal, (1021).
51. (5 Şubat 1924), İstikbal, (118).
52. (12 Nisan 1924), İstikbal, (1165).
53. Diğer Kaynaklar
54. Çapa, M. (1999), “Trabzon’da Rus İşgali ve Sonuçları”, Türk Kültürü, (433), 267-274.
55. Develioğlu, F. (1988), Osmanlıca-Türkçe Ansiklopedik Lûgat, Ankara.
56. Erdeha, K. (1993), Milli Mücadele’de Vilâyetler ve Valiler, İstanbul.
57. Goloğlu, M. (2000), Trabzon Tarihi Fetihten Kuruluşa Kadar, Trabzon.
58. Karabekir, K. (1993), İstiklal Harbimiz, C.2, İstanbul.
59. Kırzıoğlu, .M.F. (1993), Bütünüyle Erzurum Kongresi, C. 3, Ankara.
60. Özel, S. (1991), Millî Mücadelede Trabzon, Ankara.
61. Pakalin, M.Z. (1983), Osmanlı Tarih Deyimleri ve Terimleri Sözlüğü, C.2, İstanbul.
62. Rawlinson, A. (2013), Yakındoğu Maceraları 1918-1922, İstanbul.
63. San, S.Ö. (1991), “Gümüşhane Müstakil Sancağı’ndaki Mahalleler Aileler ve (Efsaneler, Hikâyeler)”, Geçmişte ve Günümüzde Gümüşhane Sempozyumu(13-17 Haziran 1990), Ankara, 119-140.
64. San, S.Ö. (2003), Rusların Gümüşhane İlini İşgali, İstanbul.
65. Üçüncü, U. (2011), İkinci Dönem TBMM’de Bir Muhalifin Portresi Kadirbeyzade Zeki Bey, Konya.
66. Üçüncüoğlu, G. (2015), Gümüşhane-Bayburt Ermeni Katliamları, İstanbul.
67. Yılmaz, O. (1991), “Gümüşhane’nin Sanayi Faaliyetleri ve Potansiyeli”, Geçmişte Ve Günümüzde Gümüşhane(13-17 Haziran 1990), Ankara, 287-305.