Kültürel Miras Kaçakçılığının Türkiye Ekonomisine Etkisi

Öz

Türkiye, coğrafi konumu ve tarih boyunca ev sahipliği yaptığı medeniyetler sayesinde zengin bir kültürel mirasa sahip olmuştur. Kültürel mirasın bir toplumun kimliğini, tarihini ve değerlerini yansıtan önemli bir unsur olması kültürel mirasın korunmasını, gelecek nesillere aktarılması zorunlu kılmıştır. Türkiye, tarihsel açıdan zengin bir mirasa sahip bir ülkedir; bu miras, antik çağlardan günümüze kadar uzanan farklı medeniyetlerin izlerini taşımaktadır. Bu nedenle kültürel mirasın korunması, yalnızca tarihi eserlerin muhafazası anlamına gelmemekle birlikte, aynı zamanda ait olduğu topraklardan kaçırılan kültürel mirasların geri getirilmesi ve bu eserlerin kaybolan bağlarının yeniden kurulması ülkemiz için oldukça önemlidir. Türkiye kültürel miras kaçakçılığı ile mücadele ederek bu mirasın korunması ve ekonomiye kazandırılması için önemli adımlar atmıştır. Bu kapsamda Türkiye’de, yurt dışına kaçırılan tarihi eserlerin ait oldukları yere iadesi ve kültürel mirasların korunması amacıyla uluslararası iş birlikleri yaparak hukuki düzenlemeler geliştirilmiştir. Türkiye’nin kültürel miras kaçakçılığıyla mücadele etmek ve bu mirası geleceğe taşımak için gösterdiği çabalar hem ulusal kimliğin korunması hem de ekonomik gelişim için kritik öneme sahiptir. Bu önem doğrultusunda Türkiye, ekonomik kalkınma planında kültürel mirasın korunması ve ekonomiye kazandırılması için hedefler belirleyerek gerekli adımları atmıştır. Atılan bu adımlar kapsamında eserlerin ait olduğu yerde sergilenmesi ve ülke ekonomisine kazandırılması ve sürdürülebilir kalkınmanın sağlanması amaçlanmıştır. Müzecilik faaliyetleri geliştirilmiş ve kaçırılan tarihi eserlerin ülkemizde sergilenmesi sağlanmıştır. Böylelikle müze ve ören yerlerinin ziyaretçi sayıları artmış ve Türkiye’nin kültürel zenginliğini tanıtılarak ekonomik getiri sağlanmıştır.

Anahtar Kelimeler

• Kültürel Miras
• Müzecilik
• Ekonomi
• Kalkınma
• Kaçakçılık

The Impact Of Cultural Herıtage Smugglıng On Türkiye’s Economy

Öz

Türkiye has a rich cultural heritage thanks to its geographical location and the civilizations it has hosted throughout history. The fact that cultural heritage is an important element reflecting the identity, history and values of a society has made it imperative to protect cultural heritage and pass it on to future generations. Türkiye is a country with a rich historical heritage; this heritage bears the traces of different civilizations from ancient times to the present day. For this reason, the protection of cultural heritage does not only mean the preservation of historical artifacts, but also the return of cultural heritage that has been smuggled from the lands where it belongs and the re-establishment of the lost ties of these artifacts is very important for our country. Türkiye has taken important steps to combat the smuggling of cultural heritage and to protect and economize this heritage. In this context, Türkiye has developed legal regulations by cooperating internationally for the return of historical artifacts smuggled abroad and the protection of cultural heritage. Türkiye’s efforts to combat trafficking in cultural heritage and to preserve it for the future are critical for both the preservation of national identity and economic development. In line with this importance, Türkiye has taken the necessary steps by setting targets in its economic development plan to protect cultural heritage and bring it into the economy. Within the scope of these steps, it is aimed to exhibit the artifacts where they belong and to bring them to the national economy and to ensure sustainable development. Museology activities were improved and smuggled historical artifacts were exhibited in Türkiye. Thus, the number of visitors to museums and archaeological sites has increased and Türkiye’s cultural richness has been promoted and economic income has been generated.

Anahtar Kelimeler

• Cultural Heritage
• Museology
• Economy
• Development
• Smuggling

Kaynakça

1. Akkuş, Zafer ve Efe Tamer. “Tarihsel ve Kültürel Çevrenin Korunması Bakımından Türkiye ve İtalya’daki Kolluğun Görev ve Yetkileri.” İnönü Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 5, S. 2 (Temmuz 2016): 313-366.
2. Akkuş, Zafer. “Türkiye’de Eski Eser Kaçakçılığının Önlenmesinde Ortaya Çıkan Sorunlar.” Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi., Ankara Üniversitesi, 2009.
3. Akpınar, Erdal. “Türkiye’nin Dünya Mirası Listesi’ndeki Yeri ve Yeni Bir Aday Önerisi”, Erzincan Eğitim Fakültesi Dergisi 9, S. 1 (Haziran 2007): 81-106.
4. Asatekin, N. Gül, ve Nadir Avcı. Kültür ve Doğa Varlıklarımız Neyi, Niçin, Nasıl Korumalıyız? Ankara: DÖSİMM Basımevi, 2004.
5. Bakı, Özkan. “Eser Kaçakçılığına Basının Yaklaşımı: Cumhuriyet ve Milliyet Gazetesi Örnekleri (1950-2006).” Yayımlanmamış Yüksek Lisans Bitirme Projesi., İstanbul Üniversitesi, 2021.
6. Berkok, Nimet. “Eski Eser Kaçakçılığı”, Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Dergisi 34, S. 1-2 (Ocak 1990): 325-339.
7. Ceylan, Ümit. “Taşınır Kültür ve Tabiat Varlıkları Kaçakçılığı Suçu (Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu m.32, 68),” Yayınlanmamış Doktora Tezi., Marmara Üniversitesi, 2008.
8. Dağıstan Özdemir, Melike Z., “Türkiye’de Kültürel Mirasın Korunmasına Kısa Bir Bakış”, Planlama Dergisi, S. 31 (Ocak 2005): 20-25.

9. Ersay Yüksel, Ayşe. “Osmanlı Müzeciliğinin İşleyişine Bir Örnek: Müze-i Hümayun Kurşun Mühür Kataloğu”, Gaziantep Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi 20, S. 1 (Ocak 2021): 212-238.
10. Google. “Çalınan / Kaybolan Kültür Varlıkları.” T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı, Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü. Ocak 1, 2025. https://kvmgm.ktb.gov.tr/TR-195649/calinan--kaybolan-kultur-varliklari.html.
11. Google. “Eğitim ve Farkındalık Çalışmaları.” T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı, Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü. Aralık 12, 2024. https://kvmgm.ktb.gov.tr/TR-334132/egitim-ve-farkindalik-calismalari.html.
12. Google. “Eski (Tarihi) Eser Kaçakçılığı”, Online Türkiye Turizm Ansiklopedisi, Ekim 17, 2019. https://turkiyeturizmansiklopedisi.com/eski-tarihi-eser-kacakciligi.
13. Google. “Evine Dönen Kültür Mirası”, Ferah Aykut, Ekim 13, 2024. https://www.milliyet.com.tr/arkeoloji/evine-donen-kultur-mirasi-7050910.
14. Google. “T.C. Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığı, On İkinci Kalkınma Planı (2024-2028).” T.C. Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığı. Ekim 14, 2024. https://www.sbb.gov.tr/wp-content/uploads/2023/12/On-Ikinci-Kalkinma-Plani_2024-2028_11122023.pdf.
15. Google. “Tarihi Eserlere İlişkin Cezai İşlemler Nelerdir?”, T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı, Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü, Kasım 1, 2024. https://kvmgm.ktb.gov.tr/TR-132356/tarihi-eserlere-iliskin-cezai-islemler-nelerdir.html.
16. Google. “Kültür Varlığı Kaçakçılığının Önlenmesi.” T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı, Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü. Ekim 14, 2024. https://teftis.ktb.gov.tr/TR-264324/kultur-varligi-kacakciliginin--onlenmesi.html.
17. Gümüş, Durul Aliye. “Turist Rehberlerinin Arkeodestinasyonlara Yönelik Algıları Doğrultusunda Arkeoturizmin İç Pazardaki Etkinliğinin Artırılmasına İlişkin Bir Model Önerisi.” Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi., Necmettin Erbakan Üniversitesi, 2023.
18. Gümüşçü, Osman. “Tarihi Coğrafya ve Kültürel Miras”, Erdem Dergisi, S. 75 (Aralık 2018): 99-120. Güneş, Ahmet M. “Dünya Mirası Sözleşmesi’ne Kısa Bir Bakış”, İstanbul Barosu Dergisi 85, S. 6 (Kasım – Aralık 2011): 141-158.
19. Kaderli, Leyla. “Kültürel Miras Koruma Yaklaşımlarının Tarihsel Gelişimi”, TÜBA-KED Türkiye Bilimler Akademisi Kültür Envanteri Dergisi, S. 12 (Eylül 2014): 29-41.
20. Karaduman, Hüseyin. Türkiye’de Eski Eser Kaçakçılığı, Ankara: ICOM Türkiye Milli Komitesi Yayınları, 2007. Kejanlı, Tülay, Can Tuncay ve Aysel Yılmaz. “Türkiye’de Koruma Yasalarının Tarihsel Gelişimi Üzerine Bir İnceleme.”, Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi 6, S. 19 (Şubat 2007): 179-196.
21. Kurtural Karakundakoğlu, Sinem, İrem Oğuz ve Behçet Behiç Olgun. “Son Yirmi Yılda Yurtdışında Kurtarılmış Türkiye Arkeolojik Eserlerinin Geri Dönüşü.” Atlas Dergisi 8, S. 47 (Mart 2022): 2611-2616.
22. Lena, Funda. Türkiye’de Kültürel Sektörlerin Ülke Ekonomisine Katkısı. İstanbul: İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları 571, 2016.
23. Öksüz Kuşçuoğlu, Gizem ve Murat Taş. “Sürdürülebilir Kültürel Miras Yönetimi.” Süleyman Demirel Üniversitesi Yalvaç Akademi Dergisi 2, S.1 (Aralık 2017): 58-67.
24. Önder, Mehmet. “Anadolu’da Eski Eser Kaçakçılığı ve Kültür Soygunu (6 fotoğraf)”, Erdem Dergisi 6, S. 17 (Ocak 1990): 481-494.
25. Özdemir, Nebi. “Kültür Ekonomisi ve Endüstrileri ile Kültürel Miras Yönetimi İlişkisi”, Milli Folklor Dergisi 21, S. 84 (2009): 73-86.
26. Öztor, Zeynep ve Ümit Şengel, “Kültürel Mirasın Ana Vatana Dönüşünde Arkeo-Turizmin Rolü.”, Journal of Gastronomy, Hospitality and Travel Dergisi 7, (Eylül 2024): 897-909.
27. TBMM Araştırması Komisyonu Raporu 2018, “Yurt Dışına Kaçırılan Kültür Varlıklarımızın Belirlenerek İadelerinin Sağlanması ve Mevcut Kültür Varlıklarımızın Korunması için Alınması Gereken Tedbirlerin Belirlenmesi Maksadıyla Kurulan Meclis Araştırması Komisyonu Raporu”, Sıra Sayısı 555 (Bu Sıra Sayısına; elektronik ortamda http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/sirasayi_sd.sorgu_baslangic internet adresindeki sorgu sayfası üzerinden erişilebilmektedir).
28. Yurt Dışından İadesi Sağlanan Eserlerin Görsel Kaynakçası
29. Google. “Bulgaristan’dan İadesi Sağlanan Kapitan Andreevo Sınır Kapısı’nda Ele Geçirilen Kültür Varlıkları (38 Adet) (2019).” T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı, Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü. Kasım 15, 2024. https://kvmgm.ktb.gov.tr/TR-269752/110-bulgaristandan-iadesi-saglanan-kapitan-andreevo-sinir-kapisinda-ele-gecirilen-kultur-varliklari-38-adet-2019.html.
30. Google. “İtalya’dan İadesi Sağlanan Lidya Yazıtı (1 Adet) (2020).” T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı, Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü. Kasım 15, 2024. https://kvmgm.ktb.gov.tr/TR-273551/113-italyadan-iadesi-saglanan-lidya-yaziti-1-adet-2020.html.
31. Google. “İngiltere’den (Gilbert Sanat Vakfı Koleksiyonu) İadesi Sağlanan Gaga Ağızlı Testi (1 Adet) (2021).” T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı, Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü. Kasım 15, 2024.
32. https://kvmgm.ktb.gov.tr/TR-296749/120-ingiltereden-gilbert-sanat-vakfi-koleksiyonu-iadesi-saglanan-gaga-agizli-testi-1-adet-2021.html.
33. Google. “Hollanda’dan İadesi Sağlanan Şile Bozgoca Camii Kitabesi (1 Adet) (2022).” T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı, Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü. Kasım 15, 2024. https://kvmgm.ktb.gov.tr/TR-330787/131-hollanda39dan-iadesi-saglanan-sile-bozgoca-camii-kitabesi-1-adet-2022.html.
34. Google. “İtalya’dan İadesi Sağlanan Roma Dönemi Zeugma Kökenli Stel (1 Adet) (2023).” T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı, Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü. Kasım 15, 2024. https://kvmgm.ktb.gov.tr/TR-342746/139-italya39dan-iadesi-saglanan-roma-donemi-zeugma-kokenli-stel-1-adet-2023.html.
35. Google. “Amerika Birleşik Devletlerinden İadesi Sağlanan Bintepeler Nekropol Alanı Kökenli Kolye (1 Adet) (2024).” T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı, Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü. Kasım 15, 2024. https://kvmgm.ktb.gov.tr/TR-378872/156-amerika-birlesik-devletlerinden-iadesi-saglanan-bintepeler-nekropol-alani-kokenli-kolye.html.
36. Google. “ABD’den Gönüllü İade Alınan Geç Osmanlı Dönemi’ne Ait Kültür Varlıkları (93 Adet) (1992).” T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı, Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü. Kasım 15, 2024.
37. https://kvmgm.ktb.gov.tr/TR-63142/11-abdden-gonullu-iade-alinan-gec-osmanli-donemine-ait-kultur-varliklari-93-adet-1992.html.
38. Google. “İngiltere’den İadesi Sağlanan Bursa Osmanlı Evi Müzesi’nden Çalınan Şamdanlar (2 Adet) (1991).” T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı, Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü. Kasım 15, 2024. https://kvmgm.ktb.gov.tr/TR-63141/8-ingiltereden-iadesi-saglanan-bursa-osmanli-evi-muzesinden-calinan-samdanlar-2-adet-1991.html.