DEMOKRAT PARTİ DÖNEMİNDE TBMM'DEKİ TOKAT MİLLETVEKİLLERİ VE PARLAMENTO FAALİYETLERİ (1950-1960)

Öz

Siyasi partiler demokratik hayatın vazgeçilmez unsurlarıdır. Cumhuriyet’in ilan edilmesinin ardından çok partili siyasi hayata geçebilmek için birtakım adımlar atılmış ve Cumhuriyet Halk Fırkası karşısında 1924 ve 1930 yılında olmak üzere iki defa muhalif parti kurma denemeleri gerçekleştirilmiştir. Bu çalışmada öncelikle denemeleri yapılan bu muhalif partilerin kuruluş süreçleri, bu süreçlerde etkili olan dinamikler, kurulduktan sonra yaşananlar ve kapatılmaları ele alınmıştır. Ardından 1946 yılında Demokrat Parti’nin kuruluşuna giden süreç, yeni bir muhalefet partisine ihtiyaç duyulma nedenleri ve Demokrat Parti’nin kuruluşu ele alınmıştır. Sonrasında ise Demokrat Parti’nin iktidar yılları, Demokrat Parti’den seçilen IX. Dönem Tokat milletvekillerinin Meclis faaliyetlerinin özelinde değerlendirilmiştir. Makale formatına ve yazım kurallarına uygun olarak çalışmanın kapsamı sınırlandırılmış, Tokat milletvekillerinin sadece meclis genel kurulu konuşmaları ve varsa vermiş oldukları kanun teklifleri değerlendirilmiştir. Bunun dışında milletvekillerinin özgeçmişleri ve varsa vermiş oldukları önergeler kapsam dışında bırakılmıştır.

Anahtar Kelimeler

• Demokrat Parti
• Çok Partili Siyasi Hayat
• Tokat
• Türkiye Büyük Millet Meclisi
• Demokrasi

Kaynakça

1. Ağaoğlu, S. (2016). Arkadaşım Menderes. İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
2. Ahmad, F. (1996). Demokrasi Sürecinde Türkiye (1945-1980). İstanbul: Hij Yayınları.
3. Akın, R. (2002). Türkiye'de Çok Paritili Siyasal Hayata Geçiş ve Demokrat Parti İktidarı (1945-1960). Türkler Ansiklopedisi, XVI, 911-922.
4. Akşin, S. (2006). Ana Çizgileriyle Türkiye'nin Yakın Tarihi. Ankara: İmaj Yayıncılık.
5. Aydemir, Ş. S. (2017). İkinci Adam . İstanbul: Remzi Ktabevi.
6. Aydemir, Ş. S. (2017). Menderes'in Dramı? . İstanbul: Remzi Kitabevi.
7. Aydın, A. (1994). Cumhuriyet Döneminde Serbest Cumhuriyet Fırkası Deneyimi. Marmara İletişim Dergisi, VIII(8), 261-275.
8. Aydın, A. (2011). Serbest Cumhuriyet Fırkası ve Adnan Menderes'in Siyasi Hayatının Başlaması. Kafkas Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, I(8), 1-9.

9. Aydın, M. K. (2018). CHP'de Parti İçi Muhalefetin İlk Örneği: Çiftçiyi Topraklandırma Kanunu ve TBMM'de yaşanan Tartışmalar. Yüzüncü Yıl Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi(41), 359-384.
10. Balkaya, İ. S. (2021). Ali Fethi Okyar. Ankara: Atatürk Araştırma Merkezi Yayınları.
11. Bayar, C. (Basım Yılı Yok). Başvekilim Adnan Menderes. (İ. Bozdağ, Dü.) Baha Matbaası .
12. Bolat, E. (2017). Demokrat Parti Dönemi Mersin (İçel) Milletvekilleri ve Meclis Faaliyetleri (1950-1960). Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Niğde Ömer Halisdemir Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
13. Burgaç, M. (2013). 1946 Genel Seçimlerinde Propaganda. Çağdaş Türkiye Tarihi Araştırmaları Dergisi, XIII(26), 163-184.
14. Cebesoy, A. F. (2011). Siyasi Hatıralar Büyük Zaferden Lozan'a Lozan'dan Cumhuriyet'e. İstanbul: Temel Yayınları.
15. Çolak, F. (2002). Türkiye'de Çok Partili Hayata Geçiş ve Demokrat Parti (1945-1950). Türkler Ansiklopedisi, XVI, 774-782.
16. Ekincikli, M. (2012). Türk Demokrasi Kültürünün Gelişim Sürecinde Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası'nın Kuruluşu. Gazi Akademik Bakış, VI(11), 151-163.
17. Eroğul, C. (2017). Demokrat Parti Tarihi ve İdeolojisi. İstanbul: Yordam Kitap.
18. Ertem, B. (2010). Siyasal Bir Muhalefet Denemesi Olarak Serbest Cumhuriyet Fırkası. Ordu Üniversitesi Sosyal Bİlimler Enstitüsü Sosyal Bilimler Araştırmaları Dergisi, I(2), 71-92.
19. Gerçek Demokrat. (1953, Nisan 8). "81 Denizcimiz Dumlupınar Denizaltısı İle Çanakkale Boğazının Derinliklerinde Şehit Oldu".
20. Gürdere, M. (2017). 20. Yüzyılda Tokat. Sivas: Es-Form Ofset.
21. Gündoğdu, Y. (2022). Demokrat Parti Dönemi'nde Van Milletvekilleri ve Siyasî Faaliyetleri (1950-1960). Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Niğde Ömer Halisdemir Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
22. Hürriyet. (1953, Nisan 6). “Dumlupınar Denizaltı Gemisinin Batmasına Neden olan İsveç Ticaret Gemisine Adli Makamlarca El Konulmuştur.
23. Hürriyet. (1953, Nisan 6). "Dumlupınar Denizaltı Gemisinin Batmasına Neden olan İsveç Ticaret Gemisine Adli Makamlarca El Konulmuştur".
24. Karpat, K. (2017). Kısa Türkiye Tarihi 1800-2012. İstanbul: Timaş Yayınları.
25. Karpat, K. (2017). Türk Demokrasi Tarihi. İstanbul: Timaş Yayınları.
26. Kayıran, M., & Metintaş, M. Y. (2018). 1945 Çiftçiyi Topraklandırma Kanunu ve Uygulanması. Karadeniz Sosyal Bilimler Dergisi, X(19), 647-666.
27. Koç, N. (2013). Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası İle İlgili Gelişmeler. Türk-İslam Medeniyeti Akademik Araşırmalar Dergisi, VIII(16), 75-84.
28. Koçak, C. (2010). İkinci Parti (1945-1950). İstanbul: İletişim Yayınları.
29. Koçlar, B. (2002). Çok Partili Hayata Geçiş Döneminde Hükümet Muhalefet İlişkisi. Türkler Ansiklopedisi, XVI, 754-764.
30. Özalper, M. (2014). Bir Muhalefet Partisinin İlgası: Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası. Muş Alparslan Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, II(1), 117-136.
31. Özdağ, S. (2022). TBMM Arşiv Kayıtlarına Göre Cumhuriyet Dönemi Bitlis Milletvekilleri ve TBMM Faaliyetleri (1923-1950). VAKANÜVİS Uluslararası Tarih Araştırmaları Dergisi, VII (2), 980-1020.
32. Öztürk, K. (1998). Türk Parlamento Tarihi. Cilt 7, Ankara: TBMM Vakfı Yayınları.
33. Şahin, E., & Tunç, B. (2015). Demokrat Parti'nin Kuruluş Süreci ve DP-CHP Siyasi Mücadelesi (1945-1947). Sosyal ve Kültürel Araştırmalar Dergisi, I(2), 31-69.
34. Şimşek, Ş. (2019). Demokrat Parti Dönemi Tokat Milletvekilleri ve Meclis Faaliyetleri (1950-1960). Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Karabük Üniversitesi Lisansüstü Eğitim Enstitüsü.
35. Tanin. (1945, Mayıs 17). "Tasarıya Muhalif Milletvekillerinin İtirazları". Tanin Gazetesi. TBMM Zabıt Cerideleri
36. Timur, T. (1991). Türkiye'de Çok Partili Hayata Geçiş. İstanbul: İletişim Yayınları.
37. Tokat Sesi. (1953, Nisan 7). "Dumlupınar Denizaltı Gemimiz Battı Mürettebat Gayretlere Rağmen Kurtarılamadı", 1.
38. Toker, M. (1990). Demokrasimizin İsmet Paşa'lı Yılları Tek Partiden Çok Partiye Geçiş. İstanbul: Bilgi Yayınları.
39. Uran, H. (2017). Meşrutiyet, Tek Parti, Çok Parti Hatıralarım. İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
40. Vatan. (1945, Mayıs 15). "Kanunun Umumi Bir Emniyetsizlik Uyandıracağı İleri Sürülüyor". Vatan Gazetesi.
41. Yeşil, A. (1988). Türkiye'de Çok Partili Hayata Geçiş. Ankara : KTB Yayınları.
42. Yüceer, S. (2002). Cumhuriyet Dönemi Çok Partili Hayata Geçiş Sürecinde İlk Girişim: Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası. XVI.
43. Yüceer, S. (2002). Cumhuriyet Dönemi Çok Partili Hayata Geçiş Sürecinde İlk Girişim: Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası. Türkler Ansiklopedisi, XVI, 534-545.
44. Zafer. (1950, Mayıs 16). "Demokrat Parti İktidarı Aldı". Zafer Gazetesi.
45. Zürcher, E. J. (2016). Modernleşen Türkiye'nin Tarihi. İstanbul: İletişim Yayınları.