GENDER EQUALITY IN HIGHER EDUCATION: A CRITICAL ASSESSMENT OF VOCATIONAL SCHOOLS

Öz

Structural barriers such as barriers to appointment and promotion, wage inequality, harassment and mobbing, and discrimination in hiring practices continue to shape women’s experiences in working life. This study aims to reveal the scope of gender education in vocational higher education institutions and to identify institutional gaps, particularly in relation to persistent gender inequalities in the labor market and professional life. To this end, a purposive sample of a public university, a foundation university, and an independent vocational college in Istanbul was selected, and the curricula for the 2024–2025 academic year were systematically examined through document analysis. The data obtained were analyzed using an interpretive approach, which is widely employed in gender and education studies to contextualize institutional practices. The findings demonstrate that while “Gender Equality” courses are offered to a limited extent in undergraduate programs, they are rarely incorporated into vocational school curricula. Moreover, these courses were mostly limited to social sciences and humanities programs and predominantly offered as electives rather than compulsory components of the curriculum.

Anahtar Kelimeler

• gender
• gender equalty
• vocational
• higher education
• vocational school

YÜKSEKÖĞRETİMDE CİNSİYET EŞİTLİĞİ: MESLEK YÜKSEKOKULLARINA İLİŞKİN ELEŞTİREL BİR DEĞERLENDİRME

Öz

Çalışma yaşamında kadınlar için atama ve terfide engelleme, ücret eşitsizliği, taciz ve mobbing, işe alımda ayrımcılık gibi yapısal sorunlar varlığını sürdürmektedir. Bu araştırma, işgücü ve mesleki yaşamda süregelen cinsiyet eşitsizliklerine odaklanarak, yükseköğretim bünyesindeki meslek yüksekokullarında toplumsal cinsiyet eğitiminin kapsamını ve bu bağlamdaki kurumsal boşlukları görünür kılmayı amaçlamaktadır. Araştırma kapsamında İstanbul’da faaliyet gösteren bir devlet üniversitesi, bir vakıf üniversitesi ve bağımsız bir meslek yüksekokulu amaçlı örnekleme yoluyla seçilmiş ve 2024 - 2025 akademik yılına ait müfredatlar sistematik bir doküman taraması yoluyla incelenmiştir. Elde edilen veriler, eğitim ile toplumsal cinsiyet araştırmalarında kurumsal pratiklerin anlamlandırılmasında yaygın biçimde kullanılan yorumlayıcı analiz yaklaşımı ile çözümlenmiştir. Elde edilen veriler, lisans programlarında sınırlı olarak sunulan “Toplumsal Cinsiyet Eşitliği” derslerinin meslek yüksekokullarında ise büyük ölçüde yok sayıldığını ortaya koymaktadır. Derslerin çoğunlukla sosyal ve beşeri bilimler alanındaki bölüm veya programlarla sınırlı kaldığı ve çoğunlukla seçmeli statüde sunulduğu tespit edilmiştir.

Anahtar Kelimeler

• cinsiyet
• cinsiyet eşitliği
• meslek
• yükseköğretim
• yüksekokul

Kaynakça

1. Acker, J. (1990). Hierarchies, Jobs, Bodies: A Theory of Gendered Organizations. Gender and Society, 4(2), 139-158.
2. Apple, M. W. (2004). Ideology and Curriculum. Routledge.
3. AQU. (2019). General Framework for Incorporating the Gender Perspective in Higher Education Teaching. Catalunya: AQU The Catalan University Quality.
4. Atay, Ö., Gürgen, N., & İmamoğlu, E. (2002). Türkiye'de Kadın Akademisyenlerde Algılanan Cam Tavan Sendromu Araştırması. Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 13(2), 170-182.
5. Bayat, İ. K., & Baykal Parıldar, B. (2021). Toplumsal Cinsiyet Ayrımcılığının Yarattığı Engeller: Çalışma Yaşamında Varolmaya Çalışan Kadın. Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 23(3), 745-762.
6. Bian, L., Leslie, S.-J., & Cimpian, A. (2017). Gender stereotypes about intellectual ability emerge early and influence children's interests. Science, 355(6323), 389-391.
7. Brussino, O., & McBrien, J. (2022). Gender Stereotypes in Education: Policies and Practices to Address Gender Stereotyping across OECD Education Systems. OECD Education Working Papers No. 271. 2025 tarihinde https://www.oecd.org/en/publications/serials/oecd-education-workingpapers_g17270f5.html adresinden alındı
8. Butler, J. (1999). Gender Trouble Feminism and the Subversion of Identity. New York and London: Routledge.

9. Çelik, Ö., & Ertürk Atabey, S. (2013). Toplumsal Cinsiyetin Ana Akımlaştırılması ve Toplumsal Cinsiyete Duyarlı Bütçeleme. Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 13(4), 151-165.
10. Cinsiyet Eşitliği Politikaları Derneği. (2023). Çalışma Yaşamında Cinsiyet Eşitliği İçin Politika Geliştirmek Deneyim ve Gözlem Raporu 2022-2023. Cinsiyet Eşitliği Politikaları Derneği. https://cinsiyetesitligipolitikalari.org/cepd_folders/uploads/2024/04/CEPD_Deneyim_Gozlem_Raporu_2022-2023.pdf adresinden alındı
11. Connell, R. (1997). Masculinities. Québec: Association canadienne d'ethnologie et de folklore.
12. Council of Europe. (2024). Gender Equality Strategy 2024-2029. 2025 tarihinde Gender Equality: https://rm.coe.int/prems-073024-gbr-2573-gender-equality-strategy-2024-29-txt-web-a5-2756/1680afc66a adresinden alındı
13. Dalagan, E. (2024). Türkiye'de Eğitim ve Toplumsal Cinsiyet Perspektifi. Siirt Sosyal Araştırmalar Dergisi, 3(1), 75-88.
14. Dedeoğlu, S. (2018). Çalışma Yaşamında Toplumsal Cinsiyet Eşitliği Rehberi. Ankara: Uluslararası Çalışma Örgütü.
15. Ecevit, Y. (2021). Toplumsal Cinsiyet Eşitliğinin Temel Kavramları. Ankara: CEİD Yayınları.
16. EIGE. (2022). Beijing +25: The fifth review of the implementation of the Beijing Platform for Action in the EU Member States. European Institute for Gender Equality. Eylül 1, 2025 tarihinde https://eige.europa.eu/beijing-platform-for-action adresinden alındı
17. EKOKAM. (2025, Eylül 1). Marmara Üniversitesi Ekonomik ve Sosyal Alanda Kadın Çalışmaları Uygulama ve Araştırma Merkezi Misyon, Vizyon. Ekonomik ve Sosyal Alanda Kadın Çalışmaları Uygulama ve Araştırma Merkezi: https://eskar.marmara.edu.tr/ust_menu/hakkimizda/misyon adresinden alındı
18. Ellsworth, E. (1989). Why doesn’t this feel empowering? Working through the repressive myths of critical pedagogy. Harvard Educational Review, 59(3), 297-324.
19. Equality, European Institute for Gender. (2017, Sep 21). Education is key for breaking gender stereotypes. 2025 tarihinde https://eige.europa.eu/newsroom/news/education-key-breaking-gender-stereotypes?language_content_entity=en adresinden alındı
20. Erdoğan, E. K. (2023). Türkiye'de Yükseköğretimde Toplumsal Cinsiyet Eşitsizliği. Eğitim Bilim Toplum Dergisi, 21(83), 163-185.
21. European Commission. (2024). She Figures 2024 Gender in research and innovation: statistics and indicators. Europen Commission. Eylül 1, 2025 tarihinde https://op.europa.eu/en/publication-detail/-/publication/c246671a-78b6-11f0-9af8-01aa75ed71a1 adresinden alındı
22. Giroux, H. A. (1983). Theory and resistance in education: A pedagogy for the opposition. South Hadley: MA: Bergin & Garvey.
23. Gönenç, İ. M., Topuz, Ş., Yılmaz Sezer, N., Yılmaz, S., & Büyükkayacı Duman, N. (2018). Toplumsal Cinsiyet Dersinin Toplumsal Cinsiyet Algısına Etkisi. Ankara Sağlık Bilimleri Dergisi, 7(1), 22-29.
24. hooks, B. (1994). Teaching to Transgress Education as the Practice of Freedom. New York: Routledge.
25. Horkheimer, M. (2002). Critical Theory: Selected Essays. (M. J. others, Çev.) New York: Continumm.
26. İlerisoy, M. (2023). Nitel Araştırma Yöntemi Olarak Yorumlayıcı Fenomenolojik Analiz. İstanbul, 22(46), 509-527.
27. İlhan, E. (2022). Mezunlar Anlatıyor: Üniversite Geneli Seçmeli Dersler Zaman Kaybı mı Yoksa Geleceğe Yatırım mı? Milli Eğitim, 51(236), 3563-3592.
28. İlkkaracan, İ. (2018). Toplumsal Cinsiyet Eşitlikçi, Sürdürülebilir Büyüme ve Kalkınma İçin Mor Ekonomi. Ç. Ü. Ulutaş içinde, Feminist Sosyal Politika Bakım Emek Göç (s. 31-66). İstanbul: Notabene.
29. ILO. (2024). Global Wage Report 2024-25 Is wage inequalty decreasing globally? Geneva: International Labour Organization. Eylül 1, 2025 tarihinde https://www.ilo.org/sites/default/files/2024-11/GWR-2024_Layout_E_RGB_Web.pdf adresinden alındı
30. İstanbul Aydın Üniversitesi. (2025, Eylül 1). İstanbul Aydın Üniversitesi Eğitim Bilgi Sistemi. https://ebs.aydin.edu.tr/tr/index.iau?Page=BolumDersleri&BK=28&DersTuru=0&ln= adresinden alındı
31. İstanbul Şişli Meslek Yüksekokulu. (2025, Eylül 1). Radyo ve Televizyon Programcılığı. Müfredat: https://www.sisli.edu.tr/radyo-ve-televizyon-programciligi-programi-mufredat/ adresinden alındı
32. Kadir Has Üniversitesi Toplumsal Cinsiyet ve Kadın Çalışmaları Araştırma ve Uygulama Merkezi. (2019). Türkiye’de Yükseköğretimdeki Cinsiyet Eşit(siz)liği. İstanbul: Kadir Has Üniversitesi. Eylül 1, 2025 tarihinde https://gender.khas.edu.tr/sites/gender.khas.edu.tr/files/inline-files/Turkiyede%20Yuksekogretimdeki%20Cinsiyet%20Esitsizligi.pdf adresinden alındı
33. Karadere, G. (2024). Yükseköğretimde Kadın Akademisyenlerin Yaşadığı Eşitsizlik Deneyimleri Üzerine Nitel Bir Araştırma. Muhakeme Dergisi, 7(1), 121-132.
34. Lønnå, E. (2014). Gender Mainstreaming in Education, a Historical Perspective. 2025 tarihinde Council of Europe: https://rm.coe.int/1680687d64 adresinden alındı
35. Marmara Üniversitesi. (2022). MARMARA ÜNİVERSİTESİ. Eylül 1, 2025 tarihinde KADIN-ERKEK FIRSAT EŞİTLİĞİ EYLEM PLANI (GENDER EQUALITY PLAN-GEP) (2022-2026): https://bapko.marmara.edu.tr/dosya/bapko/duyurular/Gender%20Equality%20Plan.pdf adresinden alındı
36. Marmara Üniversitesi. (2025, Eylül 01). Marmara Üniversitesi Eğitim-Öğretim Bilgi Sistemi (MEOBS). MEOBS: https://www.marmara.edu.tr/akademik/egitim-programlari/meobs adresinden alındı
37. Maybek, S. D., & Özateş Gelmez, Ö. (2000). Tarihsel Kökenleri ve Görünümleriyle Toplumsal Cinsiyet Eşitsizliği. Ö. S. Gelmez, & S. Taşdemir Afşar içinde, Toplumsal Cinsiyet Aktivizmi: Kuramdan Uygulamaya (s. 47-78). Ankara: Gazi Kitapevi.
38. McKinsey&Company. (2024). Women in the Workplace 2024: The 10th-anniversary report. New York: McKinsey&Company. Eylül 01, 2025 tarihinde https://womenintheworkplace.com/ adresinden alındı
39. Miroğlu, F. S., & Aydın Yeral, Ş. (2024). Toplumsal Cinsiyet Eğitiminin Toplumsal Cinsiyet Algısı ve Flört Şiddeti Tutumlarına Etkisi. Abant Sosyal Bilimler Dergisi, 1117-1134.
40. Misra, D., & Bhat, M. (2024). Gender equality in higher education—A call to action for universities and policy makers. Higher Education Quarterly, 79(1), 1-9.
41. Morgan, M. S. (2017). Glass ceilings and sticky floors: drawing. K. Chemla, & E. Fox Keller içinde, Cultures without Culturalism The Making of Scientific Knowledge (s. 12). Duke Universty Press. https://eprints.lse.ac.uk/65859/1/Glass%20ceilings.pdf?utm. adresinden alındı
42. Mott, H. (2022). Gender equality in higher education: maximising impacts. British Council. Eylül 1, 2025 tarihinde https://www.britishcouncil.org/sites/default/files/gender_equality_in_higher_education_executive_summary.pdf adresinden alındı
43. OECD. (2022). Gender stereotypes in education: Policies and practices to address gender stereotyping across OECD countries. OECD Publishing. Eylül 1, 2025 tarihinde https://www.oecd.org/officialdocuments/publicdisplaydocumentpdf/?cote=EDU/WKP(2022)9 adresinden alındı
44. Okray, Z., Öke, D., & Köroğlu, B. (2025). Akademideki Cam Tavanlar, Kurbana Dayatılmış Öz Şüphe ve İmposter Fenomeni: Kadın Akademisyenlerin Anlatıları. Sosyal Ekonomik Araştırmalar Dergisi, 25(1), 53-72.
45. QS. (2025). Enhancing Women’s Leadership in Higher Education. QS Global Director of Strategic Partnerships & Engagement. Eylül 1, 2025 tarihinde https://www.qs.com/insights/articles/iwd-2025-enhancing-women-leadership-in-higher-education/ adresinden alındı
46. Rosa, R., & Clavero, S. (2022). Gender equality in higher education and research. Journal of Gender Studies, 31(1), 1-7. Eyül 1, 2025 tarihinde https://www.tandfonline.com/doi/epdf/10.1080/09589236.2022.2007446?needAccess=true adresinden alındı
47. Ryan, M. K., & Haslam, S. (2005). The Glass Cliff: Evidence that Women are Over‐Represented in Precarious Leadership Positions. British Journal of Management, 16(2), 81-90.
48. Sancar, S. (2003). Erkeklik: İmkansız İktidar Ailede, Piyasada ve Sokakta Erkekler (3. b.). İstanbul: Metis Yayınları.
49. Scott, J. W. (1986). Gender: A Useful Category of Historical Analysis. The American Historical Review, 1053-1075.
50. Sezgin, F., & Haykır Hobikoğlu, E. (2022). Türkiye’de Yükseköğretim Kurumlarında İstihdamda Cinsiyet Açığının İstatiksel Analizi. KADEM Kadın Araştırmaları Dergisi, 8(1), 69-93.
51. Tekindal, M., Aldırmaz, Y., Çoban, B., & Tekindal, M. (2024). Türkiye’de Yükseköğretim Kurumlarında Cinsiyetin Genel Görününmü: Sayısal Verilerin Işığında Bir Analiz. TÜBAHER Yükseköğretim Dergisi, 14(1), 151-164.
52. TÜİK. (2025, 06 03). İstatiklerle Kadın, 2024. Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK): https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Istatistiklerle-Kadin-2024-54076 adresinden alındı
53. UNESCO. (2024). Global Education Monitoring (GEM) Report. Paris: UNESCO. Eylül 1, 2025 tarihinde https://www.iicba.unesco.org/en/new-2025-gender-report-calls-more-women-top-education?utm. adresinden alındı
54. Verloo, M. (2005). Mainstreaming Gender Equality in Europe, A Crital Frame Analysis Aproach. he Greek Review of Social Research(117), 11-34.
55. Walby, S. (2005). Introduction: Comparative Gender Mainstreaming in a Global Era. International Feminist Journal of Politics, 7(4), 453–470.
56. World Bank Group. (2024). Women, Business and the Law 2024. Washington: Wold Bank Group. https://wbl.worldbank.org/en/wbl adresinden alındı
57. World Economic Forum. (2025). Global Gender Gap Report 2025. World Economic Forum. https://www.weforum.org/publications/global-gender-gap-report-2025/in-full/ adresinden alındı
58. Yaman, M. (2016). Türkiye'de Sanayi ve İstihdam Stratejileri Çerçevesinde Kadın İstihdamının Yönelimleri. M. Yaman, & S. Dedeoğlu içinde, Kapitalizm, Ataerkillik ve Kadın Emeği (s. 11-46). İstanbul: SAV Sosyal Araştırmalar Vakfı Yayınları.
59. Yolcu, E., & Sarı, M. (2024). An Action on Gender Equality: Educational Practices for Primary School Students in Turkey. Anadolu Journal of Educational Sciences International, 14(1), 1-28.