DEDE KORKUT’TAKİ BAYINDIR HAN ÜZERİNE BİR DEĞERLENDİRME

Epics have an important place in Turkish history, Turkish culture and Turkish folk literature, and the roots of the Turkish epic tradition go back to the early periods of history. Dede Korkut Epics; it has an important place in Turkic epics; it is a reflection of ancient Turkic life; it contains important information about Turkic history, geography, language, literature, culture, art and many more. Many people are mentioned in Dede Korkut. One of them is Bayindir Han. The name of Bayindir Han is mentioned in nine epics in The Book of Dede Korkut. In the Book of Dede Korkut, mostly the historical and symbolical personality of Bayindir Han is dominant and its legendary-mythological roots are weak. The memories of Oguz Han’s reign are partially reflected in the Bayindir Han type in Dede Korkut. There are many historical-epic-legendary-mythological layers in the type of Bayindir Han, who has an important place in Dede Korkut and is the highest ruler in the epic. An important historical layer of the Bayindir Han type in Dede Korkut is related to Bilge Kagan (716-734), the ruler of the 2nd (Eastern) Gok-Turk State. It is seen that Bayindir Han took and active role in the Turkmenistan variant, in which the Salur tribes had an important place, away from the Akkoyunlu influence. This shows that Bayindir Han, just like Salur Kazan, has exiested in Dede Korkut for a long time. It is also seen that the personalities of Bayindir Han and Salur Kazan ara mixed in some epics in Dede Korkut. In this article, Bayindir Han in Dede Korkut; his name, family, place in history, Dede Korkut and epics were examined.

Türk tarihinde, Türk kültüründe ve Türk halk edebiyatında destanlar önemli bir yere sahip olup, Türk destan geleneğinin kökleri tarihin erken devirlerine kadar uzanmaktadır. Dede Korkut Destanları; Türk destanları içerisinde önemli bir yere sahiptir; eski Türk yaşamının bir yansımasıdır; Türk tarihi, coğrafyası, dili, edebiyatı, kültürü, sanatı ve daha birçok konu hakkında önemli bilgiler içermektedir. Dede Korkut’ta birçok kişi adı geçmektedir. Bunlardan biri Bayındır Han’dır. Bayındır Han’ın adı Dede Korkut Kitabı’nda dokuz boyda geçmektedir. Dede Korkut Kitabı’nda çoğunlukla Bayındır Han’ın tarihi ve sembolik kişiliği baskın olup, efsanevi-mitolojik kökleri zayıftır. Oğuz Han’ın hükümdarlık hatıraları da kısmen Dede Korkut’ta Bayındır Han tipine yansımıştır. Dede Korkut’ta önemli bir yere sahip olan, destandaki en üst yönetici olan Bayındır Han tipinde birçok tarihi-destani-efsanevi-mitolojik tabaka bulunmaktadır. Dede Korkut’taki Bayındır Han tipinin önemli bir tarihi tabakası 2. (Doğu) Gök-Türk Devleti hükümdarı Bilge Kağan (716-734) ile ilgilidir. Akkoyunlu etkisinden uzak, Salur boylarının önemli bir yer tuttuğu Türkmenistan varyantında Bayındır Han’ın aktif bir rol üstlendiği görülmektedir. Bu durum Bayındır Han’ın tıpkı Salur Kazan gibi, Dede Korkut’ta eskiden beri mevcut olduğunu göstermektedir. Dede Korkut’taki bazı destanlarda Bayındır Han ile Salur Kazan’ın şahsiyetlerinin karıştırıldığı da görülmektedir. Bu makalede, Dede Korkut’taki Bayındır Han; adı, ailesi, tarihteki, Dede Korkut’taki ve destanlardaki yeri incelenmiştir.