ANAYASAL İLKELER IŞIĞINDA TÜZEL KİŞİLERİN KANUNİ TEMSİLCİLERİNİN VERGİSEL SORUMLULUĞU VE YENİDEN YAPILANDIRMANIN SORUMLULUĞA ETKİSİ

Öz

Tüzel kişilerin kanuni temsilcilerinin vergisel sorumluluğu; vergi hukuku, sorumluluk hukuku ve anayasa hukukunun kesişim noktasında yer almakla birlikte sınırları uygulamada belirsizleşmiş bir alandır. Vergi Usul Kanunu’nun 10. maddesi ile Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun’un mükerrer 35. maddesi bu sorumluluğun yasal dayanaklarını oluşturmakla birlikte özellikle tahsil olanaksızlığı koşulunun yorumu, borcun ödenmemesinin sorumluluk doğurup doğurmadığı ve illiyet bağının kurulmasına ilişkin uygulama yeknesak değildir. Bu durum, verginin yasallığı ilkesine aykırı biçimde yasal düzenlemelerin kapsamının idari ve yargısal yorumlarla genişletilmesine yol açmaktadır. Bu çalışmada, kanuni temsilcilerin vergisel sorumluluğu anayasal ilkeler ve sorumluluk hukukunun temel esasları ışığında incelenmekte; sorumluluğun kusura dayalı olarak kurulması gerektiği, tahsil olanaksızlığının iki düzenleme bakımından farklı anlamlar taşıdığı ve illiyet bağının temsilcinin müdahale alanı ile sınırlı değerlendirilmesi gerektiği ortaya konulmaktadır. Bu çerçevede borcun ödenmemesinin her durumda sorumluluk doğurmayacağı, aksi yöndeki yargısal yorumların yasal düzenlemeler ve anayasal ilkelerle uyumlu olmadığı değerlendirilmektedir. Ayrıca düzenlemelerin çelişkili yorumlara elverişli olması ve aynı temsil sıfatına yönelik olarak iki ayrı sorumluluk rejiminin uygulanması hukuki güvenlik ve eşitlik ilkeleri bakımından eleştirel olarak incelenmektedir. Çalışmada ayrıca kamu alacaklarının yeniden yapılandırılmasının hukuki etkileri ele alınmakta, bu süreçte ortaya çıkan belirsizliklerin kanuni temsilcinin hukuki durumunu öngörülemez hâle getirdiği ortaya konulmaktadır. Sonuç olarak sorumluluğun kapsamının açık, belirgin ve anayasal ilkelerle uyumlu yasal düzenlemelerle netleştirilmesi gerektiği savunulmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Kanuni temsilciler
• anayasal ilkeler
• vergi sorumluluğu
• illiyet bağı
• yeniden yapılandırma.

Kaynakça

1. AKINCI, Şahin (2016). Borçlar Hukuku Bilgisi Genel Hükümler, Konya: Sayram Yayınları.
2. ANSAY, Tuğrul (1970). Anonim Şirketler Hukuku Dersleri, Ankara: Sevinç Matbaası.
3. ARIKAN, Zeynep (2004). “Vergi Borçlarında Tecil”, Prof. Dr. Salih Turhan’a Armağan, İstanbul: İstanbul Üniversitesi İktisat Fakültesi Maliye Araştırma Merkezi Konferansları, ss. 13-33.
4. BALCI, Mustafa (2021). Kamu İcra Hukuku ve 6183 Sayılı Kanun Uygulaması, İstanbul: On İki Levha Yayıncılık.
5. BATI, Murat (2023). Vergi Hukuku, Ankara: Seçkin Yayıncılık.
6. BARLASS, İrfan (2006). Anonim ve Limited Ortaklıklarda Kanuni Temsilcilerin Sorumluluğu, İstanbul: Vedat Kitapçılık.
7. BARLASS, İrfan (2009). “5766 Sayılı Kanun’la Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun’un Mükerrer 35. Maddesine Eklenen Son İki Fıkranın Kanuni Temsilcilerin Vergisel Sorumlulukları Bağlamında Değerlendirilmesi”, Vergi Sorunları Dergisi, S. 244., ss. 165-171.
8. BOLAT TÜRKDOĞAN, Elif (2021). Türk Hukukunda Bir Kusursuz Sorumluluk Türü Olarak Objektif Özen Ödevine Dayalı Sorumluluk, Ankara: Adalet Yayınevi.

9. CANDAN, Turgut (2006). Kanuni Temsilcinin Vergi ve Diğer Kamu Alacaklarından Sorumluluğu, Ankara: Maliye ve Hukuk Yayınları.
10. ÇAMOĞLU, Ersin (2003). “Anonim Ortaklık Yönetim Kurulu Üyelerinin Ortaklığın Kamu Borçlarından Dolayı Sorumluluğu”, Milletlerarası Hukuk ve Milletlerarası Özel Hukuk Bülteni, Prof. Dr. Gülören Tekinalp’e Armağan, Y. 23., S. 1-2., ss. 139-146.
11. ÇELİK, Binnur (2018). Kamu Alacaklarının Takip ve Tahsil Hukuku (Vergi İcra Hukuku), İstanbul: On İki Levha Yayıncılık.
12. ÇİTİL, Bünyamin (2019). “Vergi Hukukunda Tecilin İhlalinin Ödeme ve Tahsil Kavramları ile İlişkisi ve Tahsil Zamanaşımına Etkisi”, Sayıştay Dergisi, S. 113., ss. 45-70.
13. DAYANÇ KUZEYLİ, Nilay (2019). Külli Halefiyet Hallerinin Vergi Sorumluluğu Açısından Değerlendirilmesi, Ankara: İhsan Doğramacı Bilkent Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Doktora Tezi.
14. EKMEKCİ, Esra ve GÜNEŞ, Gülsen (2024). “Verginin Yasallığı İlkesi ve İkincillik İlkesi Işığında T.C. Anayasa Mahkemesinin Bir Bankanın Mülkiyet Hakkı İhlali İddiasına İlişkin Dizi Kararlarındaki Çizgisine ve Olası Etkilerine Eleştirisel Bakış”, Vergi Yükümlüsünün Haklarının Anayasa Mahkemesine Bireysel Başvuru Yoluyla Korunması Projesi ve Proje Konferansı Kitabı, İstanbul: On İki Levha Yayıncılık, ss. 33-61.
15. EREN, Fikret (1975). Sorumluluk Hukuku Açısından Uygun İlliyet Bağı Teorisi, Ankara: Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Yayınları.
16. ERİŞGİN, Nuri (2000). “Tehlike Bağı”, Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, C. 49., S. 1., ss. 137-154.
17. ESEN, Selin ve YEŞİLIRMAK, Bahadır (2023). “Karşılaştırmalı Anayasa Hukukunda ve Türkiye’de Torba Kanun”, Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, C. 72., S. 2., ss. 643-690.
18. FULLER, Lon (2016). Hukukun Ahlakı, ARIKAN, Engin (Çev.), İstanbul: Tekin Yayınevi.
19. GÖZLER, Kemal (2012). “Yorum İlkeleri”, Anayasa Hukukunda Yorum ve Norm Somutlaştırılması, https://www.anayasa.gen.tr/yorum-ilkeleri.pdf (Erişim Tarihi: 10/3/ 2025)
20. GÜLSEVEN, Mustafa (1999). Açıklamalı – İçtihatlı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanunu, Ankara: Seçkin Yayınevi.
21. GÜNEŞ, Gülsen (2014). Verginin Yasallığı İlkesi, İstanbul: On İki Levha Yayıncılık.
22. İMRE, Zahit (1982). Hukuki Mesuliyetin Esası Üzerine Bazı Düşünceler, Atatürk’ün Doğumunun 100. Yılında Armağan, İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi Mecmuası, İstanbul: Fakülteler Matbaası.
23. KARAHASAN, Mustafa Reşit. (2003). Sorumluluk Hukuku, İstanbul: Beta.
24. KARAYALÇIN, Yaşar (1994). “Vergi Hukuku Bakımından Kanuni Temsilcinin Sorumluluğu”, Yaklaşım, Y. 2., S. 15., ss. 5-9.
25. KOCAYUSUFPAŞAOĞLU, Necip (1987). Miras Hukuku, İstanbul: Filiz Kitabevi.
26. KOYUNCUOĞLU, Tennur, KOYUNCUOĞLU, Hikmet ve İÇÖZ KOYUNCUOĞLU, Ömrüncegül (2017). Türkiye Hukuku ve Karşılaştırmalı Hukukta Yargıtay Kararları ile Birlikte – Borcun ve Sözleşmenin Yenilenmesi (Novatio – Yenileme), Ankara: Seçkin Yayıncılık.
27. NARTER, Sami (2016), Kusursuz Sorumluluk, Haksiz Fiil Sorumluluğu ve Tazminat Hukuku, Ankara: Adalet Yayınevi.
28. OKTAR, Ateş (2020). Vergi Hukuku, İstanbul: Türkmen Yayınevi.
29. ÖNAY, Işık (2016). “Sorumluluk Hukukunda Seçimlik Nedensellik Sorunu”, Bahçeşehir Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, C. 11., S. 145-146., ss. 679-726.
30. ÖNAY, Işık (2016). Yenileme, İstanbul: On İki Levha Yayıncılık.
31. ÖNCEL, Muallâ, KUMRULU, Ahmet, ÇAĞAN, Nami ve GÖKER, Cenker (2024). Vergi Hukuku, Ankara: Turhan Kitabevi.
32. ÖNCEL, Muallâ (1983). “Vergi Hukuku Açısından Sorumluluk”, Prof. Dr. Fadıl Sur’un Anısına Armağan, Ankara: Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi Yayınları, ss. 39-55.
33. ÖZBEK, Veli Özer (2007). “Ceza Hukukunda Nedensellik Bağlantısı ve Neticenin Objektif Yüklenebilirliği Teorisi”, Ceza Hukuku Dergisi, S. 5., ss. 47-56.
34. ÖZDİLER KÜÇÜK, Eda (2011). Vergi Hukukunda Karineler, Ankara: Adalet Yayınevi.
35. PEKSÖZ, Vildan (2022) “Borç Yapılandırma Sözleşmelerinin İtirazın İptali Davasına Etkisi”, SDÜHFD, C. 12., S. 2., ss.1187-1214.
36. POPOVIĆ, Dejan ve KOSTİĆ, Svetislav V. (2018). “Legal Certainty and Taxation: The Problem of Retroactive Interpretation”, Annals FLB-Belgrade Law Review, Y. LXVI., S. 4., ss. 38-55.
37. SABAN, Nihal (1991). Vergi Hukukunda Sorumluluk, İstanbul: İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Doktora Tezi.
38. SABAN, Nihal (2022). Vergi Hukuku, İstanbul: Beta Yayınları.
39. SABAN, Nihal (2001). “Vergi Suçlarında Affı Anayasa ile Sorunsallaştırmak”, Anayasa Yargısı, C. 17., S. 1., ss. 451-475.
40. SARILI, Mustafa Ali. (2004). Türk Vergi Hukukunda Sorumluluk, İstanbul, Seçkin Yayıncılık.
41. SELÇUK, Sami (2001). “Yargıcın Nesnel Mantıkla Davranması İlkesi”, Prof. Dr. Mahmut Tevfik Birsel’e Armağan, İzmir: Dokuz Eylül Üniversitesi Hukuk Fakültesi Yayınları, ss. 653-658.
42. SİLAHŞÖR, Mert (2016). “Anonim Şirket Yönetim Kurulu Üyelerinin Kamu Alacağı Sorumluluğu”, Ticaret ve Fikri Mülkiyet Hukuku Dergisi, C. 2., S. 1., ss. 67-80.
43. SÖZER, Ali Nazım (2017). Hukukta Yöntembilim, İstanbul: Beta Yayınları.
44. ŞENYÜZ, Doğan (2021). “Vergi Aflarında Vergi Borcunu Sona Erdiren Bir Sebep Olarak ‘Yenileme’”, Selçuk Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, C. 29., S. 3., ss. 1591-1621.
45. TANDOĞAN, Halûk (1961). Türk Mes’uliyet Hukuku: Akit Dışı ve Akdi Mes’uliyet, Ankara: Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Yayınları.
46. TANDOĞAN, Halûk (1981), Kusura Dayanmayan Sözleşme Dışı Sorumluluk Hukuku, Ankara: Çağ Yayınları.
47. TEZİÇ, Erdoğan (2015). “Torba Kanun”, Galatasaray Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, S.1, ss. 3-11.
48. TIPKE, Klaus. (2018). Die Steuerrechtsordnung, Kö1n: Verlag Dr. Otto Schmidt.
49. TUNÇ, Zinnur (2021). Vergi Hukukunda Temsil ve Sorumluluk, İstanbul: On İki Levha Yayıncılık.
50. VON KRİES, Johannes (1988). “Über den Begriff der objektiven Möglichkeit und einige Antwendungen desselben”, Vierteljahresschrift für wissenschafliche Philosophie, Leipzig: Reisland.
51. YALTI, Billur (2011). “Vergi Afları: Devlet (Siyaseten) Unutur, Bilim (Hukuku) Hatırlar”, Vergi Sorunları Dergisi, S. 272., ss. 7-11.
52. YALTI, Billur (2009). “Vergi Hukukunda Sorumluluğun Sınırı: Mülkiyet Hakkı: İnsan Hakları Avrupa Sözleşmesi ve Anayasa Çerçevesinde AATUHK, 35 ve Mükerrer 35”, Prof. Dr. Muallâ Öncel’e Armağan, C. 1., Ankara: Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Yayınları, ss. 507-536.
53. YALTI, Billur (2006). Vergi Yükümlüsünün Hakları, İstanbul: Beta.
54. YEŞİLKÖY, Batuhan Salim (2018). Bir Örtülü Boşluk Doldurulması Örneği Olarak Üreticinin Kusursuz Sorumluluğu, içinde BAYSAL, Başak (Ed.), Sorumluluk Hukuku Seminerler 2018, ss. 409-447.