Çevre Suçlarında Korunan Hukuksal Değerin Tespiti Sorunu

Yıl 2026, Cilt: 12 Sayı: 1, 301 - 325, 13.02.2026

Gamze Ecik

https://doi.org/10.54699/andhd.1696764

https://izlik.org/JA29RY38TC

Öz

Korunan hukuksal değer, suçun neden cezaya müstahak bir davranış olduğunun anlaşılması bakımından cezanın özünü oluşturmaktadır. Korunan hukuksal değerin tespiti kanun koyucunun muradına ve kanunun sistematik yapısına ilişkin bilgi vermektedir. Bunun yanında korunan hukuksal değerin diğer ceza hukuku kavramlarıyla sıkı bir ilişkisi bulunmakta; bu ilişki, suç tipinin yorumlanmasında yol göstermektedir. Çevre, günümüzde korunmaya muhtaç yegâne değerlerden biridir ve bu korumanın sağlanması için ceza hukukunun müdahalesi zorunlu hale gelmiştir. Çevre suçlarında korunan hukuksal değere ilişkin farklı teoriler bulunmaktadır ve bu teorilere göre, çevre suçlarında korunan hukuksal değer, diğer teoridekiyle aynı bile olsa bu değeri belirlemenin altında yatan nedenler farklıdır. Bu nedenle benimsenen teoriye göre çevrenin neden, hangi araçlarla, hangi oranda korunması gerektiğine ilişkin soruların cevabı değişecektir.

Anahtar Kelimeler

Çevre Suçları , Hukuksal Değer , Soyut Tehlike Suçu , Somut Tehlike Suçu , Zarar Suçu

The Problem of Determining the Protected Legal Value in Environmental Crime

https://izlik.org/JA29RY38TC

Öz

The legally protected interest constitutes the essence of punishment, as it enables an understanding of why a particular conduct is deemed worthy of criminal sanction. Identifying the protected legal value provides insight into the legislator’s intent and the systematic structure of the law. Furthermore, this concept is closely intertwined with other principles of criminal law, and this relationship serves as a guide in interpreting the elements of a criminal offense. The environment is one of the essential values in need of protection today, and criminal law intervention has become imperative to ensure this protection. In the context of environmental crimes, various theories have been proposed regarding the protected legal interest. Although these theories may converge on identifying the same legal interest (i.e., the environment), the underlying rationale for recognizing this interest differs across theoretical approaches. Consequently, depending on the theory adopted, the answers to questions such as why, by what means, and to what extent the environment should be protected will vary.

Anahtar Kelimeler

Environmental Crimes , Legal Value , Abstract Endangerment Crime , Concrete Danger Crime , Result Crime

Kaynakça

• ABUN, Damianus / LUNA, Keith M. / MAGALLANES, Theogenia / ENCARNACİON, Mary Joy / MANSUETO, Jecel M.: “Determining the Dominant Cognitive Attitude toward the Environment among the Employees and Their Intention to Adopt Ecological Behaviour”, Technium Social Sciences Journal, 2021, Cilt 20, s. 81-99.
• AKBULUT, Berrin: Türk Ceza Hukuku Genel Hükümler, 11. Baskı, Adalet Yayınevi, Ankara, 2024.
• ARTUK, Mehmet Emin / GÖKÇEN, Ahmet / ALŞAHİN, Mehmet Emin / ÇAKIR, Kerim: Ceza Hukuku Genel Hükümler, 18. Baskı, Adalet Yayınevi, Ankara, 2024.
• ARTUK, Mehmet Emin: “Çevrenin Kasten Kirletilmesi Suçu (TCK. m. 181)”, İstanbul Medipol Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 2014, Cilt 1, Sayı 1, s. 37-48 (2014).
• ARTUK, Mehmet Emin: “Çevrenin Kasten Kirletilmesi Suçu (TCK. m.181)”, (Ed.) BALCI, Murat: Afet Riski Altındaki Alanların Dönüştürülmesi ve Çevreye Karşı Suçlar Paneli, Seçkin Yayıncılık, Ankara, 2012, s. 117-133 (2012).
• ASLAN, Suzan: İmar Kirliliğine Neden Olma Suçu (TCK m. 184), Yüksek Lisans Tezi, Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ankara 2019.
• AYGÖRMEZ UĞURLUBAY, Gülsün Ayhan: Çevre Ceza Hukuku Genel Hükümler Cilt-I, On İki Levha Yayıncılık, İstanbul, 2021 (Çevre Ceza Genel Hükümler).
• AYGÖRMEZ UĞURLUBAY, Gülsün Ayhan: Çevreye Karşı Suçlar Türk ve Alman Çevre Ceza Hukuku’nda Güncel Sorunlar, Yetkin Yayınları, Ankara, 2015 (Çevreye Karşı Suçlar).
• BALCI, Meral: “Çevre Ceza Hukukunun İdari Bağlılığı”, Ceza Hukuku ve Kriminoloji Dergisi, 2022, Cilt 10, Sayı 1, s. 41-95 (İdari Bağlılık).
• BALCI, Murat: “Çevrenin Taksirle Kirletilmesi Suçu (TCK m. 182)”, (Ed.) BALCI, Murat: Afet Riski Altındaki Alanların Dönüştürülmesi ve Çevreye Karşı Suçlar Paneli, Seçkin Yayıncılık, Ankara, 2012, s. 145-187 (Çevrenin Taksirle Kirletilmesi).
• BARNHİZER, David: “Waking from Sustainability’s ‘İmpossible Dream’: The Decision-Making Realities of Business and Government”, Georgetown International Environmental Law Review, 2006, Cilt 18, s. 6-123.
• BAYRAKTAR, Köksal: “Çevrenin Korunması ve Türk Hukuku”, Seha L. Meray’a Armağan Cilt-I, Ankara Üniversitesi Siyasal Bilimler Fakültesi Yayınları, 1981, s. 68-78.
• BELKIS, Birden: “Çevre Etiği”, (Ed.) SAVAŞAN, Zerrin / SÖKER, Çağlar / YILMAZ, Fırat Harun: Çevre Hukuku ve Politikaları Kavramlar Teoriler ve Tartışmalar, Seçkin Yayıncılık, Ankara, 2021, s. 409-425.
• DARAGENLİ, Vesile Sonay: Tehlike Suçları, Yüksek Lisans Tezi, İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul, 1998.
• DEMİRBAŞ, Timur: Ceza Hukuku Genel Hükümler, 18. Baskı, Seçkin Yayıncılık, Ankara, 2023.
• DÖNMEZER, Sulhi / ERMAN, Sahir: Nazari ve Tatbiki Ceza Hukuku 2. Cilt, 15. Baskı, DER Yayınları, İstanbul, 2021.
• DÜLGER, Murat Volkan: Türk Ceza Hukuku Genel Hükümler, 2. Baskı, Seçkin Yayıncılık, Ankara, 2023.
• EAGLE, Steven J.: “The Common Law and the Environment”, Case Western Reserve Law Review, 2008, Cilt 58, Sayı 3, s. 583-620.
• EDİBOĞLU, Ezgi: “Ekolojik Hukuk Bakış Açısıyla Ekosistem Hakları”, Türkiye Barolar Birliği Dergisi, 2015, Cilt 128, Sayı 121, s. 257-276.
• ERDEM, Mustafa Ruhan / TEZCAN, Durmuş / ÖNOK, Rıfat Murat: Teorik ve Pratik Ceza Özel Hukuku, Seçkin Yayıncılık, Ankara, 2023.
• EREM, Faruk / DANIŞMAN, Ahmet / ARTUK, Mehmet Emin: Ümanist Doktrin Açısından Türk Ceza Hukuku Genel Hükümler, 14. Baskı, Seçkin Yayıncılık, Ankara, 1997.
• EREM, Faruk: “Suçun Konusu ve Hümanist Doktrin”, Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 1968, Cilt 25, Sayı 1, s. 11-33.
• ERSOY, Uğur: “Ceza Hukukunun Gri Alanı: Tehlike Suçları”, Türkiye Adalet Akademisi Dergisi, 2020, Sayı 41, s. 27-64.
• ERTEN, Sinan: “Ekosentrik, Antroposentrik ve Çevreye Yönelik Antipatik Tutum Ölçeğinin Türkçeye Uyarlama Çalışması”, Eurasian Journal of Educational Research, 2007, Sayı 28, s. 67-74.
• ERYILDIZ, Hüsnü Sefa: “Yalan Yere Yemin Etme Suçu (TCK m. 275)”, Hacettepe Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 2022, Cilt 12, Sayı 1, s. 575-642.
• FAURE, Micheal: “The Revulution in Environmental Criminal Law in Europe”, Virginia Environmental Law Journal, 2017, Cilt 35, Sayı 2, s. 321-356.
• HAFIZOĞULLARI, Zeki / GÜNGÖR, Devrim: “Türk Ceza Hukukunda Suçların Tasnifi”, Türkiye Barolar Birliği Dergisi, 2007, Cilt 20, Sayı 69, s. 21-50.
• HAFIZOĞULLARI, Zeki / ÖZEN, Muharrem: Türk Ceza Hukuku Genel Hükümler, 11. Baskı, US-A Yayıncılık, Ankara, 2018.
• HAFIZOĞULLARI, Zeki / ÖZEN, Muharrem: Türk Ceza Hukuku Özel Hükümler Topluma Karşı Suçlar, US-A Yayıncılık, Ankara, 2012.
• HAKERİ, Hakan: Ceza Hukuku Genel Hükümler, 30. Baskı, Adalet Yayınevi, Ankara, 2024.
• İLHAN, Duygu: Türkiye’de Benimsenen Çevre Etiği Yaklaşımları: Gönüllü Çevre Kuruluşları Örneği, Yüksek Lisans Tezi, Gazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ankara, 2013.
• KAPLAN, Mahmut: İmar Kirliliğine Neden Olma Suçu, Seçkin Yayıncılık, Ankara, 2018.
• KATOĞLU, Tuğrul: “Ceza Hukukunda Biçim ve İçerik”, Kadir Has Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 2022, Cilt 10, Sayı 1, s. 135-145.
• KATOĞLU, Tuğrul: “Ceza Hukukunda Suçun Mağduru Kavramının Sınırları”, Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 2012, Cilt 62, Sayı 2, s. 657-694.
• KAYAER, Nebahat: “Atık ve Artıklarla Çevrenin Kasten Kirletilmesi Suçu (TCK M. 181/1)”, Dokuz Eylül Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 2019, Cilt 21, Sayı 1, s. 139-203.
• KILIÇ, Selim: “Uluslararası Çevre Hukukunun Gelişimi Üzerine Bir İnceleme”, Cumhuriyet Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, Cilt 2, Sayı 2, s. 131-149.
• KOCA, Mahmut / ÜZÜLMEZ, İlhan: Türk Ceza Hukuku Genel Hükümler, 17. Baskı, Seçkin Yayıncılık, Ankara, 2024.
• KUNTER, Nurullah: Suçun Maddi Unsurları, 2. Baskı, DER Yayınları, İstanbul, 2024.
• LAZARUS, Richard J.: The Making of Environmental Law, The University of Chicago Press, USA, 2004.
• MACCONE, Christen: “Should Environmental Protection be Through Anthropocentric Rights?”, Pace Environmental Law Review, 2023, Cilt 41, Sayı 1, s. 78-95.
• MANDİBERG, Susan F. / FAURE, Michael A: “Graduated Punishment Approach to Environmental Crimes: Beyond Vindication of Administrative Authority in the United States and Europe”, Columbia Journal of Environmental Law, 2008, Cilt 34, Sayı 2, s. 447-511.
• MAVİŞ, Volkan: Türk Ceza Kanunu’nda Çevreye Karşı Suçlar, Doktora Tezi, Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ankara, 2020.
• MRŠİĆ, Gordana: “Environmental Protection From the Aspect of Criminal Law”, Intereulaweast, 2021, Cilt 8, Sayı 1, s. 129-151.
• OKUYUCU ERGÜN, Güneş: “Environmental Criminal Law in the European Union”, Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 2021, Cilt 70, Sayı 3, s. 909-924.
• OZANSÜ, Mehmet Cemil: Ceza Hukukunda Kasttan Doğan Sübjektif Sorumluluk, Yüksek Lisans Tezi, İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul, 2007.
• ÖNDER, Ayhan: Ceza Hukuku Dersleri, Filiz Kitabevi, İstanbul, 1992.
• ÖZBEK, Veli Özer / MERAKLI, Serkan / DOĞAN, Koray / BACAKSIZ, Pınar / BAŞIBÜYÜK / İsa: Türk Ceza Hukuku Genel Hükümler, 14. Baskı, Seçkin Yayıncılık, Ankara, 2023.
• ÖZEN, Mustafa: “Çevreye Karşı İşlenen Suçlar (TCK m.181, 182)”, Selçuk Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 2010, Cilt 18, Sayı 1, s. 9-43.
• ÖZENBAŞ BOYDAĞ, Nazmiye: “Çevrenin Ceza Hukuku Yoluyla Korunması Kapsamında Çevrenin Kirletilmesi Suçları”, (Ed) SARI, Selehattin / GENCER, Alp / SÖZEN, İlyas: International Conference on Eurasian Economies, Beykent Üniversitesi Yayınları, Ankara, 2013, s. 924-931.
• ÖZGENÇ, İzzet: Türk Ceza Hukuku Genel Hükümler, 19. Baskı, Seçkin Yayıncılık, Ankara, 2023.
• ÖZGENÇ, İzzet: Türk Ceza Hukuku Mevzuatı Cilt: 1 (Kanunlar), 30. Baskı, Seçkin Yayıncılık, Ankara, 2022.
• SINAR, Hasan: “Çevre Ceza Hukukunun Gelişimi ve Çevrenin Ceza Normları ile Korunması Rejimi Yönünden Almanya ve Fransa Örnekleri”, Erciyes Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 2013, Cilt 8, Sayı 2, s. 417-444.
• SOYASLAN, Doğan: Ceza Hukuku Genel Hükümler, 11. Baskı, Legem Yayınevi, Ankara, 2024.
• TALAS, Serdar: “Türk Ceza Kanunu’nda Çevrenin Kasten ve Taksirle Kirletilmesi Suçları”, İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi Mecmuası, 2013, Cilt 72, Sayı 1, s. 1147-1158.
• TAŞKIN, Ozan Ercan: “Maddi ve Muhakeme Boyutuyla Çevre Ceza Hukukuna Dair Bazı Tespitler/Kısmi Öneriler”, Ceza Hukuku ve Kriminoloji Dergisi, 2015, Cilt 3, Sayı 1, s. 119-166 (Çevre Ceza Hukuku).
• TAŞKIN, Ozan Ercan: “Son Çare (Ultima Ratio) Olarak Ceza Hukuku”, Maltepe Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 2016, Cilt 15, Sayı 1, s. 59-91 (Ultima Ratio).
• THOMPSON, Suzanne C. Gagnon / BARTON, Michelle A.: “Ecocentrik and Anthropocentrik Attitudes Toward the Environment”, Journal of Environmental Psychology, 1994, Cilt 14, s. 149-157.
• TOROSLU, Nevzat / TOROSLU, Haluk: Ceza Hukuku Genel Kısım, 26. Baskı, Savaş Yayınevi, Ankara, 2023.
• TOROSLU, Nevzat: Ceza Hukuku ve Çevre, Türkiye Çevre Sorunları Vakfı Yayınları, Ankara, 1982 (Ceza Hukuku ve Çevre).
• TOROSLU, Nevzat: Cürümlerin Tasnifi Bakımından Suçun Hukuki Konusu, Sevinç Matbaası, Ankara, 1970 (Hukuki Konu).
• TULAY, M. Emre: Ceza Hukukunda Şahısta veya Konuda Hata, Adalet Yayınevi, Ankara, 2022.
• TUNCER, Sezin Duygu / BAŞKALE, Mithat Burak: “Çevre Ceza Hukukunda Zaman”, Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 2016, Cilt 65, Sayı 4, s. 3695-3714.
• TURGUT, Nükhet: “İhtiyat İlkesi”, Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 1996, Cilt 45, Sayı 1, s. 67-102.
• ÜNAL, Ertuğrul: “Her Suçun Konusu var Mıdır? Tehlike Suçu-Zarar Suçu Bağlamında Hareketin Konusunun Fonksiyonuna Dair Bir Değerlendirme”, Anadolu Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 2025, Cilt 11, Sayı 1, s. 245-265 (Her Suçun Konusu Var Mıdır?).
• ÜNAL, Osman Gazi: “Tehlike Suçu ve Zarar Suçu Arasındaki Suçların İçtimaı Konusunun Uzlaştırma Kurumu Bakımından Sonuçları”, Selçuk Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 2022, Cilt 30, Sayı 2, s. 859-902 (Tehlike Suçu-Zarar Suçu).
• ÜNAL, Osman Gazi: Türk Ceza Hukukunda Tehlike Suçları, Seçkin Yayıncılık, Ankara, 2023 (Tehlike Suçları).
• ÜNVER, Yener: Ceza Hukukuyla Korunması Amaçlanan Hukuksal Değer, Seçkin Yayıncılık, Ankara, 2003.
• YALÇIN, Türkan / KÖPRÜLÜ, Timuçin: Ceza Hukuku Genel Hükümler Uygulamalı Çalışmaları, 10. Baskı, Savaş Yayınevi, Ankara, 2023.
• YILMAZ, Sacit: Çevre Hukuku Bağlamında Türk Ceza Kanunundaki Çevre Suçları, 2. Baskı, Adalet Yayınevi, Ankara, 2022.
• YOKUŞ SEVÜK, Handan: “Gürültüye Neden Olma Suçu (TCK 183)”, Prof. Dr. Nur Centel’e Armağan, Pasifik Yayınları, İstanbul, 2013, s. 363-379.
• ZAFER, Hamide: Ceza Hukuku Genel Hükümler, 8. Baskı, Beta Yayınları, İstanbul, 2021.