Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi’nde Yönetmeliklere İlişkin Bir Değerlendirme

Yıl 2026, Cilt: 12 Sayı: 1, 163 - 187, 13.02.2026

Mürşide Şimşek

https://doi.org/10.54699/andhd.1764967

https://izlik.org/JA72EZ52GJ

Öz

Anayasaların temel işlevlerinden bir tanesi devletin gücünün yasama, yürütme ve yargı erkleri arasında nasıl paylaştırılacağını hukuk aracılığıyla belirlemek ve bu erklerin yetki alanlarının sınırını çizmektir. Yürütmenin yetki alanı anayasalardaki hükümet sistemlerine göre farklılık gösterir. Yürütmenin yetki alanının değişmesine sebep olan hükümet sistemi değişiklikleri, idari işlemleri yapmaya yetkili makamların değişmesine de yol açabilmektedir. Literatürde Cumhurbaşkanlığı hükümet sistemine geçildikten sonra idari işlemlerdeki değişiklikler hakkında yapılan incelemelerin Cumhurbaşkanlığı kararnameleri alanında yoğunlaştığı, yönetmelikler konusunda az sayıda çalışma yapıldığı görülmüştür. Makalede yönetmelikler hakkındaki tartışmalı konulara, farklı hükümet sistemlerinde yürütme organlarının yetki alanları ve hukuk devleti ilkesine yaklaşımları ile idari işlem teorisi birlikte değerlendirilerek katkı sunmak amaçlanmıştır. Bu kapsamda öncelikle 1982 Anayasası döneminde uygulanmış olan parlamenter ve yarı başkanlık sistemlerinde devlet başkanının yetki alanı, bu sistemleri uzun süredir uygulamakta olan İngiltere ve Fransa örnekleri üzerinden ele alınmıştır. Daha sonra Cumhurbaşkanlığı hükümet sisteminin büyük ölçüde benzediği başkanlık sisteminin beşiği kabul edilen Amerika Birleşik Devletleri’nde başkanın idari konulardaki yetki alanı araştırılmıştır. Son olarak Türkiye’de Cumhurbaşkanlığı hükümet sistemi kapsamında yönetmelikler hakkındaki tartışmalı konulardan Cumhurbaşkanlığı yönetmelikleri ile diğer yönetmelikler arasında hiyerarşi olup olmadığı ve Cumhurbaşkanı’nın yönetmelikleri yayınlama konusunda yetki sahibi olup olmadığı hususları mahkeme kararlarıyla birlikte incelenmiştir. Konuya ilişkin hukuk devleti ilkesi temelinde çözümler önerilmiştir.

Anahtar Kelimeler

Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi , Yürütmenin Düzenleme Yetkisi , Yönetmelik , Hukuk Devleti İlkesi , Anayasa Mahkemesi

Teşekkür

Makalenin geliştirilmesi ve iyileştirilmesini sağlayan destekleri için Dr. Öğr. Üyesi Kerim Çınar'a ve Dr. Yasin Atalan'a teşekkür ederim.

An Evaluation of Regulations under the Presidential Government System of Türkiye

https://izlik.org/JA72EZ52GJ

Öz

One of functions of constitutions is to allocate state powers among the legislative, executive, and judicial branches through legal provisions, and to impose limitations on the scope of authority in each branch. The scope of the executive power varies according to the form of government established under the constitution. Constitutional amendments that alter the form of government inevitably affect the authority to issue administrative acts. While there is substantial academic literature on presidential decress, but there is comparatively limited scholarship addressing administrative regulations issued under the Presidential Government System adopted in Türkiye. This article aims to contribute to the ongoing debates surrounding regulations by examining them through a combined analysis of the scope of executive authority under different systems of government, their approaches to the principle of the rule of law, and the theory of administrative acts.
So in this article, the parliamentary and semi-presidential systems implemented under the 1982 Constitution will be analyzed, with reference to comparative examples from England and France. Subsequently, presidential scope of authority will be examined in light of the United States of America’s model. Finally, the study will evaluate whether a normative hierarchy exists between presidential decrees and other forms of administrative regulations within the Presidential Government System, and whether the President possesses a constitutional authority to issue such regulations, as interpreted by judicial decisions. In the context of the prevailing issues, a number of solutions are to be proposed, with due consideration given to the overarching principles of the rule of law.

Anahtar Kelimeler

Presidential Government System of Türkiye , Executive Regulatory Authority , Regulation , Principle of Rule of Law , Constitutional Court.

Kaynakça

• AĞAOĞLU CANAY, Hatike Dilara: “Hukuk Devleti Kavramına Hukuki Pozitivizm Penceresinden Bir Bakış”, Başkent Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 2024, Cilt 10, Sayı 1, s. 217-246.
• AKILLIOĞLU, Tekin: “Yönetsel İşlemlerde Yürürlüğe Giriş Sorunu”, Amme İdaresi Dergisi, 1979, Haziran, s. 33-44.
• AKTALAY, Alptekin: “Bakanlar Kurulunun Düzenleyici İşlemleri ve Karar Alma Usulü”, İnönü Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 2014, Cilt 5, Sayı 2, s. 69-98.
• AKYILMAZ, Bahtiyar / SEZGİNER, Murat / KAYA, Cemil: Türk İdare Hukuku, Seçkin Yayıncılık, Ankara, 2012.
• ALAN, Trevor: “Legislative Supremecy and the Rule of Law: Democracy and Constitutionalism”, Cambridge Law Journal, 1985, Cilt 44, Sayı 1, s. 111-143.
• ANAYURT, Ömer: Anayasa Hukuku Genel Kısım, 7. Baskı, Seçkin Yayıncılık, Ankara, 2024.
• ARDIÇOĞLU, Artuk: “Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi”, Ankara Barosu Dergisi, 2017, Cilt 75, Sayı 3, s. 19-51.
• ATAR, Yavuz: Türk Anayasa Hukuku, 11. Baskı, Seçkin Yayıncılık, Ankara, 2021.
• ATAY, Ender Ethem: İdare Hukuku, Turhan Kitabevi, Ankara, 2012.
• AVCI, Mustafa / AYKANAT, Mehmet / ÜLKER, İbrahim: Hukuk Başlangıcı ve Metodolojisi, Adalet Yayınevi, Ankara, 2024.
• AWASTHI, Abhishek: “Hybrid System of Governance in France Semi Presidental System”, The Academic (International Journal of Multidisciplinary Research), 2024, Cilt 2, Sayı 6, s. 77-89.
• AYDOĞMUŞ, Tayfun: Cumhurbaşkanının Düzenleyici İşlemleri, Yüksek Lisans Tezi, Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ankara, 2019.
• BARIN, Taylan: “Cumhurbaşkanlığı Kararnamelerinin Normlar Hiyerarşisindeki Yeri Sorunu”, (Ed.) UYGUN Oktay / ESEN Egemen: Cumhurbaşkanının İşlemleri Hukuki Niteliği Normlar Hiyerarşisindeki Yeri ve Denetimi, On İki Levha Yayıncılık, İstanbul, 2019, s. 153-177.
• BAYINDIR, Muhammed Savaş: İdari Denetim Olarak İdari Vesayet, Doktora Tezi, Gazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ankara, 2007.
• BAYKAL BENLİOĞLU, Emel: “Fransız Örneği Işığında Kohabitasyon Dönemleri: Cumhurbaşkanı ile Başbakan Çatışması ve Uyumu”, The Global, 2015, Cilt 1, Sayı 1, s. 69-101.
• BELL, David: “Presidental Power in Fifth Republic France”, Political Science Quarterly, 2001, Cilt 116, Sayı 4, s. 660-661.
• CALABRESI, Steven / PRAKASH, Saikrishna: “The President’s Power Execute the Laws”, Yale Law Journal, 1994, Cilt 104, Sayı 54, s. 550-665.
• CAN, Osman: “Cumhurbaşkanlığı Kararnamelerinin Hukuki Rejimi Anayasa Mahkemesi Yaklaşımı”, Anayasa Yargısı Dergisi, 2020, Cilt 37, Sayı 1, s. 133-192.
• COŞKUN, Sabri: İdarenin İdari Denetiminde İdari (Yönetsel) Vesayet, 1. Baskı, Yayınevi Belirtilmemiş, Ankara, 1976.
• COTTERRELL, Roger: Hukuk Biliminin Politikası, (Çev.) ÜYE, Saim: Pinhan Yayıncılık, İstanbul, 2019.
• ÇAĞLAYAN, Ramazan: “Yasama ve Yargı Organlarının Yönetmelik Yapma Yetkisi Üzerine”, Ankara Sosyal Bilimler Üniversitesi Dergisi, 2025, Cilt 7, Sayı 1, s. 1-20.
• ÇAĞLAYAN, Ramazan: İdare Hukuku Dersleri, 2. Baskı, Adalet Yayınevi, Ankara, 2014 (İdare Hukuku).
• DEMİR, Fevzi: “Yarı Başkanlık Sistemi ve Türkiye”, Yaşar Üniversitesi Dergisi, 2013, Cilt 8, s. 831-876.
• DONNARUMMA, Maria Rosaria: “Le Régime Semi-présidentiel. Une Anomalie Française”, Revue Française De Droit Constitutionnel, 2013, Cilt 93, Sayı 1, s. 37-66.
• DÖNER, Ayhan: Türk Anayasa Hukuku, Yetkin Yayınları, Ankara, 2022.
• DUVERGER, Maurice: “A New Political System Model: Semi-Presidential Government”, European Journal of Political Research, 1980, Sayı 8, s. 165-188.
• DUVERGER, Maurice: “Les Monarchies Républicaines”, Pouvoirs: Revue Françaisr D’etudes Constitutionnelles et Politiques, 1996, Sayı 78, s. 107-120.
• EKİNCİ, Emre: “Devrimden Günümüze Fransız Siyasal Sisteminin Evrimi”, Kırıkkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 2016, Cilt 6, Sayı 1, s. 149-172.
• EREN, Abdurrahman: Anayasa Hukuku Dersleri, Seçkin Yayıncılık, Ankara, 2024.
• ERKAL, Atila: “İdarenin Hukuk Kurallarını Üst Normlara Uygunluk Bakımından Kontrol Etme ve Kuralları Uygulamayı İhmal Etme Yetkisi”, Erciyes Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 2014, Cilt 9, Sayı 1, s. 183-215.
• ERKUT, Celal: İptal Davasının Konusunu Oluşturma Bakımından İdari İşlemin Kimliği, Doktora Tezi, İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul, 1989.
• EROL, Atanur: İdari Yaptırımların Hukuki Nitelikleri ve İdari Yaptırım Kararlarına Karşı Yargısal Başvuru Yolları, Yüksek Lisans Tezi, Trakya Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Edirne, 2009.
• ERTAŞ, Türker: “Yürütme Organının Asli Düzenleyici İşlem Yapma Yetkisi Bağlamında Cumhurbaşkanlığı Kararnamelerinin Karşılaştırmalı Anayasal Düzenlemelerdeki Benzer İşlemlerle Kıyaslanması ve Türk Hükümet Sistemine Etkisi”, (Ed.) UYGUN Oktay / ESEN Egemen: Cumhurbaşkanının İşlemleri Hukuki Niteliği, Normlar Hiyerarşisindeki Yeri ve Denetimi, On İki Levha Yayıncılık, İstanbul, 2020, s. 9-50.
• ERTAŞ, Türker: Yasama, Yürütme ve Yargı Organları Arasındaki Modern İlişkiler, Seçkin Yayıncılık, Ankara, 2024.
• GOODNOW, Frank J.: “Executive Power and Authority in France”, Comperative Administrative Law: An Analysis of the Administrative Systems National and Local, of the United States, England, France and Germany, G. P. Putnam’s Sons, 1893, s. 83-88.
• GÖNENÇ, Levent: Türkiye’de Hükümet Sistemi Tartışmalarına Kısa Bir Bakış ve Mevcut Hükümet Sisteminin Niteliği, 2011 (https://www.tepav.org.tr/tr/yayin/s/415, ET: 04.03.2025).
• GÖZE, Ayferi: Siyasi Düşünceler ve Yönetimler, 19. Baskı, Beta Yayıncılık, İstanbul, 2021.
• GÖZLER, Kemal: İdare Hukuku C. I., 3. Baskı, Ekin Yayınevi, Bursa, 2019 (İdare Hukuku, C.I).
• GÖZLER, Kemal: Anayasa Hukukunun Genel Teorisi C.I., 2. Baskı, Ekin Yayınevi, Bursa, 2020.
• GÖZLER, Kemal: Anayasa Hukukunun Genel Teorisi C.II., 2. Baskı, Ekin Yayınevi, Bursa, 2020 (Anayasa Hukuku Genel Teorisi, C.II).
• GÖZLER, Kemal: Hukuka Giriş, Ekin Yayınevi, Bursa, 2024.
• GÖZLER, Kemal: İdare Hukuku Dersleri, 7. Baskı, Ekin Yayınevi, Bursa, 2008 (İdare Hukuku Dersleri).
• GÖZLER, Kemal: Türk Anayasa Hukuku Dersleri, 9. Baskı, Ekin Yayınevi, Bursa, 2024.
• GÖZLER, Kemal: Türk Anayasa Hukuku, Ekin Yayınevi, Bursa, 2021 (Türk Anayasa Hukuku).
• GÖZÜBÜYÜK, Şeref: Yönetim Hukuku, Turhan Kitabevi, Ankara, 2001.
• GÜNDAY, Metin: İdare Hukuku, İmaj Yayınevi, Ankara, 2013.
• HART, James: “Ordinance Making Powers of the President”, The North American Review, 1923, Cilt 218, Sayı 812, s. 59-66.
• KANLIGÖZ, Cihan: “İdari İşlemlerde Yazılı Bildirim”, Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 1988, Cilt 40, Sayı 1, s. 173-192.
• KARA, Burkay Can / ACUN, Barış: “10 Numaralı Resmi Gazete Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin 6. Maddesiyle Cumhurbaşkanına Tanınan Yetkilerin Anayasa’ya Uygunluğu”, (Ed.) ÖZTÜRK, Burak / ÇİĞDEM, Sever / ÖZKAYA ÖZLÜER, Ilgın / YAŞAR ŞATIROĞLU, Pınar / YILMAZ, Serdar / DAMAR ÇITAK, Betül: Prof. Dr. Metin Günday Armağanı C.I., Atılım Üniversitesi Yayınları, Ankara, 2020, s. 659-686.
• KARAHANOĞULLARI, Onur: “İngiliz Hukukunda İkincil Yasama”, Ankara Üniversitesi SBF Dergisi, 1995, Cilt 50, Sayı 3, s. 211-230 (İngiliz Hukukunda).
• KARAHANOĞULLARI, Onur: İdare Hukuku, 2. Baskı, Turhan Kitabevi, Ankara, 2023.
• KAYA, Emir: “Kuvvetler Ayrılığı Teriminin Yanlışlığı Üzerine”, TYB Akademi, 2022, Sayı 35, s. 31-57.
• KONTACI, Ersoy: Anayasa Yargısında Yargısal Karşılaştırmacılık ve Türk Anayasa Mahkemesi, 1. Baskı, Seçkin Yayıncılık, Ankara, 2021.
• KULUÇLU, Erdal: “Türk Hukuk Sisteminde Normlar Hiyerarşisi ve Sayıştay Denetimine Etkileri”, Sayıştay Dergisi, 2008, Sayı 71, s. 3-22.
• MARTINEZ, Jenny: “Inherent Executive Power: A Comparative Perspective”, The Yale Law Journal, 2006, Cilt 155, Sayı 9, s. 2480-2511.
• METİN, Abdullah / ÜNAL, Serkan: “Yarı -Monarşide Başkanlığa Türkiye’de Hükümet Sisteminin Evrimi” Memleket Siyaset Yönetim Dergisi, 2022, Cilt 17, Sayı 38, s. 479-514.
• NORMAN, Lieber: “Executive Regulations”, American Law Review, 1897, Cilt 31, Sayı 6, s. 876-890.
• ONAR, Sıddık Sami: İdare Hukukunun Umumi Esasları C. II, İsmail Akgün Matbaası, İstanbul, 1966.
• OYTAN, Muammer, “Fransa’da Yürütme Organının Yetkileri ve Güçlü Olma Nedenleri”, Amme İdaresi Dergisi, 1982, Cilt 15, Sayı 1, s. 85-104.
• ÖZBUDUN, Ergun: “İngiltere’de Parlamento Egemenliği Teorisi”, Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 1968, Cilt 25, Sayı 1, s. 59-79.
• ÖZBUDUN, Ergun: Türk Anayasa Hukuku, 21. Baskı, Yetkin Yayınları, Ankara, 2021 (Türk Anayasa Hukuku).
• ÖZDEMİR, Halit Eyüp: “Cumhurbaşkanlığı Kararnamelerinin Hukuki Çerçevesi”, İstanbul Medipol Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 2019, Cilt 6, Sayı 1, s. 265-282.
• ÖZKUL, Fatih: “Teorik Çerçevede Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi”, Kırıkkale Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 2023, Cilt 1, Sayı 1, s. 47-104.
• ROSENFELD, Michel: “Hukuk Devleti ve Anayasal Demokrasinin Meşruiyeti”, (Ed.) ÇOBAN, Ali Rıza / CANATAN, Bilal / KÜÇÜK: Adnan: Hukuk Devleti: Hukuki Bir İlke Siyasi Bir İdeal, Adres Yayınları, İstanbul, 2008, s. 211-255.
• ROSKIN, Michael: Çağdaş Devlet Sistemleri, (Çev.) SEÇİLMİŞOĞLU, Bahattin: 10. Baskı, Adres Yayınları, Ankara, 2009.
• SANCAKDAR, Oğuz / ÖNÜT, Lale Burcu / US DOĞAN, Eser / KASAPOĞLU TURHAN, Mine / SEYHAN, Serkan: İdare Hukuku Teorik Çalışma Kitabı, Seçkin Yayıncılık, Ankara, 2022.
• SANCAKDAR, Oğuz: “Kamusal Su Koruma Havzalarında İdari Kolluk Yetkilerinin Yarışması-Çatışması Sorunu ve Çözüm Perspektifleri”, Dokuz Eylül Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 2001, Cilt 3, s. 629-653.
• SAYGIN, Engin: “Ölçülülük İlkesine Yönelik Türk ve İngiliz İdare Hukuku Yaklaşımı Üzerine Karşılaştırmalı Bir Analiz”, Ankara Barosu Dergisi, 2017, Cilt 75, Sayı 2, s. 57-88.
• SEVGİLİ GENÇAY, Fatma Didem: Türk İdare Hukukunda Hiyerarşi Yetkisi, 1. Baskı, Turhan Kitabevi, Ankara, 2023.
• ŞANLI ATAY, Yeliz: Türk İdare Hukukunda Düzenleyici İşlemler, Doktora Tezi, Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ankara, 2011.
• TAN, Turgut: İdare Hukuku, Turhan Kitabevi, Ankara, 2013.
• TANÖR, Bülent / YÜZBAŞIOĞLU, Necmi: 1982 Anayasası’na Göre Türk Anayasa Hukuku, Beta Yayıncılık, İstanbul, 2024.
• TEKİNSOY, Ayhan: “Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin Yürütmenin Mahfuz Düzenleme Yetkisi Açısından Değerlendirilmesi”, (Ed.) UYGUN, Oktay / ESEN, Egemen: Cumhurbaşkanlığı İşlemleri Hukuki Niteliği, Normlar Hiyerarşisindeki Yeri ve Denetimi, On İki Levha Yayıncılık, İstanbul, 2020, s. 389-413.
• TORUN, İshak: Algısı ve Olgusuyla Hukuk Devleti: Eleştirel Bir Bakış, 1. Baskı, İKSAD Yayınevi, Ankara, 2024.
• TSAVANA, Lana: “The Power Balance Issues In The Semi-Presidential Republic”, Journal of Law, 2016, Sayı 1, s. 195-215.
• TUNÇ, Hasan: “Karşılaştırmalı Anayasa Hukuku Açısından Yasama ve Yürütme Organlarının Oluşumu ve Yetkileri Kapsamında Başkanlık Sistemi ve Türkiye”, Erciyes Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 2019, Cilt 14, Sayı 2, s. 555-602.
• ULUSOY, Ali Dursun: Türk İdare Hukuku, 7. Baskı, Yetkin Yayınları, Ankara, 2024.
• UYGUN, Oktay: “Hukukun Üstünlüğü İlkesi”, Yeditepe Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 2022, Cilt 19, Sayı 3, s. 521-558.
• ÜLGEN ADADAĞ, Özen: “Cumhurbaşkanlığı Kararnamelerinin Niteliği ve Türleri”, Galatasaray Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 2018, Sayı 1, s. 3-39.
• WORLD BOOK: Amerika Hakkında: Amerika Birleşik Devletleri Anayasası, 2004 (https://www.academia.edu/9430069/ABD_Anayasasi, ET: 08.01.2025).
• YAYLA, Atilla: Karşılaştırmalı Siyasal Sistemler, Liberte Yayınları, Ankara, 2014.
• YAZICI, Serap: Başkanlık ve Yarı Başkanlık Sistemleri Türkiye İçin Bir Değerlendirme, İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları, İstanbul, 2011.
• YILDIRIM, Ramazan / ÇINARLI, Serkan: Türk İdare Hukuku Dersleri, C. I., Astana Yayınları, Ankara, 2018.
• YILMAZ, Halit: “Cumhurbaşkanlığı Kararnamelerinin Yetki Bakımından Konu Sınırları”, İstanbul Hukuk Mecmuası, 2020, Cilt 78, Sayı 1, s. 225-263.
• ZABUNOĞLU, Yahya: İdare Hukuku Cilt I, 12. Baskı, Yetkin Yayınları, Ankara, 2012.