Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi’nde Yönetmeliklere İlişkin Bir Değerlendirme

Anayasaların temel işlevlerinden bir tanesi devletin gücünün yasama, yürütme ve yargı erkleri arasında nasıl paylaştırılacağını hukuk aracılığıyla belirlemek ve bu erklerin yetki alanlarının sınırını çizmektir. Yürütmenin yetki alanı anayasalardaki hükümet sistemlerine göre farklılık gösterir. Yürütmenin yetki alanının değişmesine sebep olan hükümet sistemi değişiklikleri, idari işlemleri yapmaya yetkili makamların değişmesine de yol açabilmektedir. Literatürde Cumhurbaşkanlığı hükümet sistemine geçildikten sonra idari işlemlerdeki değişiklikler hakkında yapılan incelemelerin Cumhurbaşkanlığı kararnameleri alanında yoğunlaştığı, yönetmelikler konusunda az sayıda çalışma yapıldığı görülmüştür. Makalede yönetmelikler hakkındaki tartışmalı konulara, farklı hükümet sistemlerinde yürütme organlarının yetki alanları ve hukuk devleti ilkesine yaklaşımları ile idari işlem teorisi birlikte değerlendirilerek katkı sunmak amaçlanmıştır. Bu kapsamda öncelikle 1982 Anayasası döneminde uygulanmış olan parlamenter ve yarı başkanlık sistemlerinde devlet başkanının yetki alanı, bu sistemleri uzun süredir uygulamakta olan İngiltere ve Fransa örnekleri üzerinden ele alınmıştır. Daha sonra Cumhurbaşkanlığı hükümet sisteminin büyük ölçüde benzediği başkanlık sisteminin beşiği kabul edilen Amerika Birleşik Devletleri’nde başkanın idari konulardaki yetki alanı araştırılmıştır. Son olarak Türkiye’de Cumhurbaşkanlığı hükümet sistemi kapsamında yönetmelikler hakkındaki tartışmalı konulardan Cumhurbaşkanlığı yönetmelikleri ile diğer yönetmelikler arasında hiyerarşi olup olmadığı ve Cumhurbaşkanı’nın yönetmelikleri yayınlama konusunda yetki sahibi olup olmadığı hususları mahkeme kararlarıyla birlikte incelenmiştir. Konuya ilişkin hukuk devleti ilkesi temelinde çözümler önerilmiştir.

One of functions of constitutions is to allocate state powers among the legislative, executive, and judicial branches through legal provisions, and to impose limitations on the scope of authority in each branch. The scope of the executive power varies according to the form of government established under the constitution. Constitutional amendments that alter the form of government inevitably affect the authority to issue administrative acts. While there is substantial academic literature on presidential decress, but there is comparatively limited scholarship addressing administrative regulations issued under the Presidential Government System adopted in Türkiye. This article aims to contribute to the ongoing debates surrounding regulations by examining them through a combined analysis of the scope of executive authority under different systems of government, their approaches to the principle of the rule of law, and the theory of administrative acts. So in this article, the parliamentary and semi-presidential systems implemented under the 1982 Constitution will be analyzed, with reference to comparative examples from England and France. Subsequently, presidential scope of authority will be examined in light of the United States of America’s model. Finally, the study will evaluate whether a normative hierarchy exists between presidential decrees and other forms of administrative regulations within the Presidential Government System, and whether the President possesses a constitutional authority to issue such regulations, as interpreted by judicial decisions. In the context of the prevailing issues, a number of solutions are to be proposed, with due consideration given to the overarching principles of the rule of law.