İş Hukukunda Dava Şartı Arabuluculuk ve Asıl İşveren-Alt İşveren İlişkisinde Taraf Teşkili Sorunu: Anayasa Mahkemesinin 2025/121 Sayılı Kararı Işığında Bir Değerlendirme

Yıl 2026, Cilt: 12 Sayı: 1, 327 - 345, 13.02.2026

Elif Altaylı Yıldırım

https://doi.org/10.54699/andhd.1814918

https://izlik.org/JA93GF38WX

Öz

Bu çalışma, iş hukukunda zorunlu arabuluculuk kurumunun hukuki dayanaklarını, uygulama alanını ve yargısal sonuçlarını incelemektedir. Küreselleşme ve istihdam artışıyla birlikte işçi-işveren ilişkilerinden doğan uyuşmazlıkların çoğalması, yargı sistemine önemli bir iş yükü getirmiştir. Bu nedenle, alternatif uyuşmazlık çözüm yöntemlerinden biri olan arabuluculuk kurumu, 6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu ile Türk hukuk sistemine dâhil edilmiş, 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu ile de belirli uyuşmazlıklar bakımından dava şartı olarak zorunlu hâle getirilmiştir. Çalışmada bireysel ve toplu iş uyuşmazlıkları ayrımı yapılmış, hangi uyuşmazlıkların zorunlu arabuluculuk kapsamına girdiği, hangilerinin ise kapsam dışında kaldığı değerlendirilmiştir. Ayrıca, asıl işveren-alt işveren ilişkilerinde arabuluculuk sürecine katılım zorunluluğuna ilişkin yargı kararları irdelenmiştir. Sonuç olarak, zorunlu arabuluculuk uygulamasının mahkemelerin iş yükünü azaltarak uyuşmazlıkların daha kısa sürede, düşük maliyetle ve tarafların iradelerine uygun biçimde çözümlenmesine katkı sağladığı sonucuna ulaşılmıştır.

Anahtar Kelimeler

İş Hukuku , Arabuluculuk , Zorunlu Arabuluculuk , Dava Şartı , İş Uyuşmazlıkları

Mandatory Mediation in Labor Law and the Issue of Party Formation in Principal Employer-Subcontractor Relations: An Assessment in Light of the Constitutional Court Decision No. 2025/121

https://izlik.org/JA93GF38WX

Öz

This study examines the legal basis, scope of application, and judicial implications of mandatory mediation in labor law. With globalization and the rise in employment, disputes arising from employer–employee relations have significantly increased, leading to a heavier judicial workload. Accordingly, mediation as an alternative dispute resolution method was introduced into Turkish law through the Law on Mediation in Civil Disputes No. 6325 and later made mandatory for certain labor disputes under the Labor Courts Law No. 7036. The study distinguishes between individual and collective labor disputes and identifies which types are subject to mandatory mediation and which are excluded. Furthermore, judicial decisions concerning the participation obligation of principal and subcontractors in mediation processes are analyzed. The findings indicate that mandatory mediation reduces the workload of the courts, contributes to faster and less costly dispute resolution, and ensures that outcomes are more consistent with the parties’ mutual will.

Anahtar Kelimeler

Labor Law , Mediation , Mandatory Mediation , Procedural Prerequisite , Labor Disputes

Kaynakça

• AKYILDIZ, Emre: İş Yargılamasında Arabuluculuk Sistemi, Yüksek Lisans Tezi, İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul, 2019.
• AKYİĞİT, Ercan: Toplu İş Hukuku, Seçkin Yayıncılık, İstanbul, 2024.
• AKYOL ASLAN, Leyla: “Dava Şartı Arabuluculuğa Tabi İşçi-İşveren Uyuşmazlıklarında İşveren Tarafından Yetkilendirilen Çalışanın İşvereni Temsil Etmesi”, Kırıkkale Hukuk Mecmuası, 2023, Cilt 3, Sayı 2, s. 271-299.
• ALPAGUT, Gülsevil: “İş Mahkemeleri Kanunu Tasarısı Taslağı ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun Tasarısı Taslağının Değerlendirilmesi”, (Ed.) DOĞAN YENİSEY, Kübra: İş Mahkemeleri Kanunu Tasarısı Taslağının Değerlendirilmesi – İş Hukuku ve Sosyal Güvenlik Hukuku Derneği 40. Yıl Uluslararası Toplantısı, Türkiye İşveren Sendikaları Konfederasyonu, İstanbul, 2016, s. 195-217.
• ANDAÇ, Faruk: İş Hukuku, Legal Yayınevi, Ankara, 2016.
• ASTARLI, Muhittin: “7036 Sayılı İş Mahkemeleri Kanunu’nun 4857 Sayılı İş Kanunu’nun İş Güvencesi Hükümlerinde Öngördüğü Değişikliklerin Değerlendirilmesi”, Sicil İş Hukuku Dergisi, 2017, Sayı 38, s. 40-53.
• AŞÇI, M. Saim: “Zorunlu Arabuluculuk Uygulamasının Olumlu ve Olumsuz Yönleri”, Uluslararası Hukuk ve Sosyal Bilim Araştırmaları Dergisi, 2019, Cilt 1, Sayı 2, s. 80-91.
• BEDÜK, M. Nusret: “Toplu Hak Uyuşmazlığı Halinde İşçinin Yargısal Yollara Başvuru Hakkı”, Terazi Hukuk Dergisi, 2018, Cilt 13, Sayı 146, s. 14-23.
• BEŞOLUK, Erdal / KETEN, Abdüssamed / KESKİN, Abdurrahman: “Bireysel İş Uyuşmazlıklarında Zorunlu Arabuluculuk Uygulamasının İş Mahkemelerine Katkısı”, Sosyal Güvence Dergisi, 2024, Sayı 25, s. 1326-1352.
• CEBECİ, İ. Cem: İş Güvencesinin Hukuki Sonuçları ve Zorunlu Arabuluculuk, Yüksek Lisans Tezi, İstanbul Ticaret Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul, 2018.
• ÇELİK, Nuri: İş Hukuku Dersleri, 29. Baskı, Beta Yayıncılık, İstanbul, 2016.
• ÇIPLAK, Dilara: “İş Uyuşmazlıklarında Alternatif Çözüm Yolları”, Uluslararası İktisadi ve İdari Çalışmalar Dergisi, 2025, Cilt 3, Sayı 1, s. 163-219.
• ÇİÇEK, Mustafa: “İş Hukukunda Zorunlu Arabuluculuk”, Terazi Hukuk Dergisi, 2018, Cilt 13, Sayı 139, s. 51-63.
• DÖKÜNLÜ, Uğur: İş Hukukunda Zorunlu Arabuluculuk, Yüksek Lisans Tezi, İstanbul Kültür Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul, 2019.
• EKMEKÇİ, Ömer / ÖZEKES, Muhammet / ATALI, Murat / SEVEN, Vural: Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk, 2. Baskı, On İki Levha Yayıncılık, İstanbul, 2019.
• ERMAN, Asya: Bireysel İş Hukukunda Zorunlu Arabuluculuk, Yüksek Lisans Tezi, İzmir Ekonomi Üniversitesi Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, İzmir, 2020.
• GÜRSU, M. Gamze: İş Hukukunda Zorunlu Arabuluculuk, Yüksek Lisans Tezi, Başkent Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ankara, 2019.
• KEKEÇ, Elif Kısmet: Arabuluculuk Yoluyla Uyuşmazlık Çözümünde Temel Aşamalar ve Taktikler, 3. Baskı, Adalet Yayınevi, Ankara, 2016.
• LOKMANOĞLU, S. Yunus: “İş Mahkemeleri Kanunu Işığında Arabuluculuk Kavramı”, Türkiye Adalet Akademisi Dergisi, 2018, Sayı 33, s. 863-885.
• MANAV, Eda: “İş Hukukunda Rekabet Yasağı Sözleşmesinin Geçerlilik Koşulları”, Türkiye Barolar Birliği Dergisi, 2010, Sayı 87, s. 322-364.
• MUTLAY, F. Barış: “İş Hukukunda Zorunlu Arabuluculuk”, (Ed.) CENTEL, Tankut: İş Hukukunda Genç Yaklaşımlar III, On İki Levha Yayıncılık, İstanbul, 2018, s. 23-169.
• NARMANLIOĞLU, Ünal: Toplu İş İlişkileri II, 3. Baskı, Beta Yayıncılık, İstanbul, 2016.
• ODAMAN, Serkan / KARAÇÖP, Eda: “İş Hukukunda Zorunlu Arabuluculuk Müessesesinin Bugünü ve Geleceğine İlişkin Genel Bir Değerlendirme”, Sicil İş Hukuku Dergisi, 2018, Sayı 39, s. 44-61.
• ORHAN, Serdar / EŞİYOK, Yusuf: “Bireysel İş Uyuşmazlıkları ve Alternatif Çözüm Yolları Üzerine Bir Değerlendirme”, (Ed.) SELEK ÖZ, Cihan: Çalışma Ekonomisi ve Endüstri İlişkileri Seçme Yazıları V, Değişim Yayınları, Sakarya, 2022, s. 83-106.
• ÖZBEK, M. Serdar: Alternatif Uyuşmazlık Çözümü, Yetkin Yayınları, Ankara, 2022.
• ÖZDEMİR, Olgu: “Bireysel İş Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk”, İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi Mecmuası, 2016, Cilt 74, Prof. Dr. Fevzi Şahlanan’a Armağan Sayısı, s. 601-615.
• ÖZEKES, Özlem: “İşe İade Taleplerinde Dava Şartı Olan (Zorunlu) Arabuluculuk”, Türkiye Barolar Birliği Dergisi, 2018, Sayı 138, s. 273-316.
• ÖZMUMCU, Seda: “Karşılaştırmalı Hukuk ve Türk Hukuku Açısından Zorunlu Arabuluculuk Sistemine Genel Bir Bakış”, İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi Mecmuası, 2016, Cilt 74, Sayı 2, s. 807-842.
• ÖZVERİ, Murat: “İş Mahkemeleri Kanunu ve Zorunlu Arabuluculuk Uygulamaları”, Çalışma ve Toplum: Ekonomi ve Hukuk Dergisi, 2020, Cilt 65, Sayı 2, s. 917-938.
• SONGÖR SAYILIR, Nihan: “İş Hukukunda Ortaya Çıkan Uyuşmazlıklarda Alternatif Çözüm Yolları”, Uluslararası İktisadi ve İdari Çalışmalar Dergisi, 2025, Cilt, 3, Sayı 1, s. 25-49.
• SÜZEK, Sarper / BAŞTERZİ, Süleyman: İş Hukuku, 24. Baskı, Beta Yayıncılık, İstanbul, 2024.
• ŞAHİN, Ç. Serdar: “İş Hukukunda Zorunlu Arabuluculuk Uygulaması”, Yeditepe Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 2018, Cilt 15, Sayı 2, s. 75-115.
• ŞİŞLİ, Zeynep: “Bireysel İş Uyuşmazlıkları ve Yargısal Çözüm”, Ankara Barosu Dergisi, 2012, Sayı 2, s. 45-67.
• TANÖR Bülent / YÜZBAŞIOĞLU, Necmi: 1982 Anayasasına Göre Türk Anayasa Hukuku, 19. Baskı, Beta Yayıncılık, İstanbul, 2019.
• TUNÇOMAĞ, Kenan / CENTEL, Tankut: İş Hukukunun Esasları, 10. Baskı, Beta Yayıncılık, İstanbul, 2022.
• YARDIMCIOĞLU, Didem: “İş Hukukunda Dava Şartı Arabuluculuk ile Hakem-Bilirkişiliğin Birlikte Uygulanması Halinde Karşılaşılabilecek Durumlar”, Türkiye Adalet Akademisi Dergisi, 2023, Cilt 14, Sayı 56, s. 465-496.
• YUVALI, Ertuğrul: “Asıl İşveren-Alt İşveren İlişkisinde Zorunlu Arabuluculuk”, Akdeniz Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 2021, Cilt 11, Sayı 2, s. 355-376.