Ceza Muhakemesinde Adli Otopsi: Hukuki Niteliği, Usul Rejimi ve Usule Aykırılığın Delil Değeri Üzerindeki Etkileri

Clarifying death related incidents in criminal procedure is of particular importance for the establishment of material truth and the protection of the right to life. Forensic autopsy constitutes one of the most significant investigative measures in criminal procedure with regard to determining the cause of death, the mechanism of death, and the manner in which death occurred. This study examines forensic autopsy from the perspective of criminal procedural law and aims to analyse its legal nature, the authority competent to order the autopsy, the procedural framework governing its execution, and the fundamental procedural safeguards applicable to the process. The study first addresses the position of forensic autopsy within criminal procedure and its relationship with expert evidence, and subsequently evaluates the distribution of decision-making authority with respect to ordering an autopsy during the investigation and prosecution phases. The procedural rules governing the execution of autopsy are examined in terms of physician participation, documentation and recording obligations, and the possibility for a physician appointed by the defence counsel or the victim’s representative to attend the examination. In addition, the limits of the autopsy order are discussed within the framework of the principle of proportionality and respect for human dignity, taking into account the balance between the interests of the deceased’s relatives and the State’s obligation to conduct an effective criminal investigation. In the comparative law section, the procedural safeguards relating to forensic autopsy under German criminal procedure law and the consequences of violations of these safeguards in terms of evidentiary exclusion are analysed. In this context, it is demonstrated that unlawfully conducted autopsies do not automatically lead to an exclusion of evidence; rather, depending on the nature and severity of the violation, the evidentiary value of the findings may be reduced or entirely eliminated. Finally, the evidentiary consequences of unlawful autopsies in Turkish law are assessed in light of the case law of the Court of Cassation, leading to the conclusion that deficient or flawed autopsy examinations may hinder the establishment of material truth and that unresolved uncertainties must ultimately operate in favour of the accused.

Ceza muhakemesinde ölüm olgularının aydınlatılması, maddi gerçeğin ortaya çıkarılması ve yaşam hakkının korunması bakımından özel bir öneme sahiptir. Adli otopsi, ölüm nedeninin, ölüm mekanizmasının ve ölümün meydana geliş biçiminin tespiti açısından ceza muhakemesinin en önemli soruşturma işlemlerinden birini oluşturmaktadır. Bu çalışma, adli otopsiyi ceza muhakemesi hukuku perspektifinden incelemekte; otopsinin hukuki niteliğini, karar verme yetkisini, icra usulünü ve temel usul güvencelerini ortaya koymayı amaçlamaktadır. Çalışmada öncelikle otopsinin ceza muhakemesindeki yeri ve bilirkişilik faaliyetiyle ilişkisi ele alınmakta; ardından otopsiye karar verme yetkisinin soruşturma ve kovuşturma evreleri bakımından dağılımı değerlendirilmektedir. Otopsinin icrasına ilişkin usul kuralları, hekim katılımı, kayıt yükümlülükleri ve müdafi veya vekil tarafından getirilen hekimin incelemeye katılabilmesi imkânı çerçevesinde incelenmektedir. Ayrıca otopsi emrinin orantılılık ilkesi ve insan onuru bağlamındaki sınırları, ölenin yakınlarının menfaatleri ile kamusal soruşturma yükümlülüğü arasındaki denge dikkate alınarak tartışılmaktadır. Çalışmanın karşılaştırmalı hukuk bölümünde, Alman ceza muhakemesi hukukunda otopsiye ilişkin usul güvenceleri ve bu güvencelerin ihlalinin delil değerlendirme yasakları bakımından sonuçları ele alınmaktadır. Bu çerçevede, usule aykırı biçimde gerçekleştirilen otopsilerin otomatik olarak delil değerlendirme yasağına yol açmadığı; ihlalin niteliği ve ağırlığına göre delil değerinin azalabileceği veya tamamen ortadan kalkabileceği ortaya koyulmaktadır. Son olarak Türk hukukunda usule aykırı otopsilerin delil değeri, Yargıtay içtihatları ışığında değerlendirilmekte; eksik veya hatalı otopsi incelemelerinin maddi gerçeğin ortaya çıkarılmasını engelleyebileceği ve giderilemeyen belirsizliklerin sanık lehine sonuç doğuracağı sonucuna varılmaktadır.