Bölünemez Nitelikteki Tarım Arazilerine Yönelik Yargılamanın İadesi Taleplerinde İyiniyetli Kazanımın Korunması

Under the Law on Soil Protection and Land Use (Law No. 5403), regulations restricting the right of ownership have been introduced on the grounds that the fragmentation of agricultural lands through sale, inheritance, or similar means adversely impacts productivity. While agricultural lands are subject to private ownership, they may be the subject of preliminary agreements for the sale of real estate, provided that such transactions comply with the restrictions set forth under Law No. 5403. In practice, it has been observed that agricultural lands of an indivisible nature are made the subject of preliminary agreements for sale; consequently, upon the promisor's failure to fulfill their obligation, promisees initiate actions for forced registration. The mandatory provisions within the scope of Law No. 5403 must be considered by the court ex officio. Nevertheless, it is observed that in such cases, the claim is accepted by the promisor and the judgment becomes final and binding without being appealed, thereby resulting in the fragmentation of agricultural lands. Subsequently, these shares, for which registration procedures have been completed, are sold to third parties. Following the recent intensification of inspections by the Ministry of Agriculture and Forestry, the renewal of proceedings is being requested in the aforementioned actions for forced registration. Within the scope of this study, the legal standing of the Ministry of Agriculture and Forestry in its request for the renewal of proceedings is examined, alongside the protection of the good faith acquisition of individuals who purchased the immovable property by relying on the records in the land registry.

5403 sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu ile tarım arazilerinin satış, miras vb. yollarla bölünmesinin verimliliği olumsuz etkilediği gerekçesiyle mülkiyet hakkını sınırlayan düzenlemeler yapılmıştır. Tarım arazileri aynı zamanda özel mülkiyete konu olabilen araziler olmakla birlikte bu arazilerin 5403 sayılı Kanun kapsamında düzenlenen sınırlamalara uygun olması kaydıyla taşınmaz satış vaadi sözleşmelerine konu edilmesi mümkündür. Uygulamada bölünebilir nitelikte olmayan tarım arazilerinin taşınmaz satış vaadi sözleşmesine konu edildiği, vaat borçlusunun edimini yerine getirmemesi üzerine vaat alacaklıları tarafından tescile zorlama davasının açıldığı gözlemlenmiştir. 5403 sayılı Kanun kapsamında yer alan emredici düzenlemeler mahkemenin re’sen gözetmesi gereken düzenlemelerdir. Buna rağmen söz konusu davalarda, davanın vaat borçlusu tarafından kabul edildiği ve taraflarca istinaf edilmeden kesinleştirildiği, bu şekilde tarım arazilerinin bölündüğü görülmektedir. Daha sonra tapuda tescil işlemleri yapılan bu paylar üçüncü kişilere satılmaktadır. Tarım ve Orman Bakanlığı tarafından son dönemlerde denetimlerin arttırılmasıyla birlikte söz konusu tescile zorlama davalarında yargılamanın iadesi talep edilmektedir. Çalışmamız kapsamında, Tarım ve Orman Bakanlığı tarafından yapılan yargılamanın iadesi talebinde, bakanlığın dava ehliyeti ile birlikte tapu sicilindeki kayıtlara güvenerek taşınmazı satın alan kişinin iyi niyetli kazanımının korunması incelenmiştir.