GÖZETİM, AHLAK VE MEŞRUİYETİN MATBU HAFIZASI: OSMANLI’DAN CUMHURİYET’E POLİS MECMUASI

Öz

Öz: Bu makale, Osmanlı’dan Cumhuriyet’e uzanan süreçte güvenlik bürokrasisinin kurumsal hafızasını temsil eden Polis Mecmuasının tarihî seyrini incelemektedir. Tanzimat’tan itibaren devletin matbu yayınları aracılığıyla toplumsal düzeni yeniden inşa etme çabaları, yalnızca bilgilendirme işleviyle sınırlı kalmamış; aynı zamanda devletin meşruiyetini güçlendiren ideolojik aygıtlar haline gelmiştir. Bu bağlamda Polis Mecmuası, 1913’teki kuruluşundan itibaren güvenlik teşkilatının hem iç aidiyetini pekiştiren hem de topluma dönük meşruiyet stratejilerini yansıtan özgün bir yayın organı olmuştur. Mecmua, polisin yalnızca suçla mücadele eden bir güç değil, aynı zamanda ahlakî değerlerin ve toplumsal düzenin teminatı olarak konumlandırılmasını sağlamış; Foucault’nun biyo-iktidar kavramı bağlamında devletin gözetim teknolojilerini içselleştirilmiş normlar üzerinden üretmiştir. Cumhuriyet döneminde de farklı adlar altında varlığını sürdüren yayın, devletin başkent merkezli yeni bürokratik yapısına uyum sağlamış ve güvenlik teşkilatının meslekî kimliğini yeniden üretmiştir. Sonuç itibarıyla Polis Mecmuası, Osmanlı’dan Cumhuriyet’e modern devletin gözetim, meşruiyet ve ideolojik üretim pratiklerini gözlemlemeye imkân veren bir yazılı hafıza defteri niteliği taşımaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Polis Mecmuası
• Osmanlı modernleşmesi
• Gözetim
• Meşruiyet
• Devlet hafızası
• Biyo-iktidar

THE PRİNTED MEMORY OF SURVEİLLANCE, MORALİTY, AND LEGİTİMACY: THE POLİCE JOURNAL FROM THE OTTOMAN EMPİRE TO THE REPUBLİC

Öz

Abstract: This article examines the Polis Mecmuası, a periodical that embodies the institutional memory of the security bureaucracy from the late Ottoman Empire to the early Turkish Republic. Since the Tanzimat reforms, state publications were not limited to administrative announcements but also functioned as ideological apparatuses reinforcing state legitimacy and reshaping social order. In this context, the Polis Mecmuası, first published in 1913, became a distinctive platform that strengthened internal cohesion within the police force while simultaneously projecting legitimacy strategies toward society. The journal presented the police not only as an institution combating crime but also as a guarantor of moral values and public order, thereby reflecting Michel Foucault’s notion of bio-power through the internalization of norms. During the Republican era, despite undergoing changes in name and structure, the publication maintained its continuity, adapting to the new capital-centered bureaucratic order and redefining the professional identity of the police. Ultimately, the Polis Mecmuası stands as a written memory of surveillance, legitimacy, and ideological production, providing a valuable lens for understanding the modernization of the state and its evolving relationship with society.

Anahtar Kelimeler

• Polis Mecmuası
• Ottoman modernization
• Surveillance
• Legitimacy
• State memory
• Bio-power

Kaynakça

1. Dâhiliye Nezareti Mektubî Kalemi (DH.MKT)2716/15
2. Muhasebe Kalemi (DH.EUM.MH.) 59/72
3. Sadaret Mektubi Kalemi Nezaret ve Deva'ir Evrakı (A.MKT.NZD) 328/50
4. Tahrirat Kalemi (DH.EUM.THR) 10/32
5. TBMM Tutanak Dergisi, Dönem IX, Cilt 6, Toplantı 1. (56. Birleşim, 26.3.1951).
6. TBMM Tutanak Dergisi, Dönem IX, Cilt 14, Toplantı 2. (56. Birleşim, 2.4.1952).
7. Polis Mecmuası, Sayı 1, 1 Temmuz 1329.
8. Polis Mecmuası, Sayı 187, 1 Temmuz 1341.

9. Polis Mecmuası, Sayı 155, 1 Teşrinisani 1338.
10. Belgelerle Türk Polis Tarihinde İlkler, Emniyet Genel Müdürlüğü Belge Yönetimi ve Koordinasyon Daire Başkanlığı, Ankara 2025.
11. BİNGÖL, Sedat, “Vakâ-yi Zaptiyye Gazetesi ve İstanbul Mahkemeleri”, İstanbul Üniversitesi Yakın Dönem Türkiye Araştırmaları, Sayı: 11, İstanbul 2007.
12. BOZPOLAT AYAN, Serap, “İfade-i Mahsusa” Yazıları Üzerinden Polis Mecmuasının Kurumsal Hafızası ve Yayın Vizyonuna Dair Bir Değerlendirme”, Toplumsal Araştırmalar Kitabı 5, ss. 235-242, Paradigma Akademi Yayınları, Çanakkale 2025.
13. FOUCAULT, Michel, Hapishanenin Doğuşu, Çev. M.A. Kılıçbay, İmge Kitabevi, Ankara 2000.
14. FOUCAULT, Michel, Özne ve İktidar, Çev. I. Ergüden, Ayrıntı Yayınları, İstanbul 2005.
15. GRAMSCİ, Antonio, Hapishane Defterleri - Seçmeler, Çev. Kenan Somer, Onur Yayınları, İstanbul 1986.
16. İbrahim Feridun, Polis Efendilere Mahsus Terbiye ve Malumat-ı Meslekiye, Polis Akademisi Yay., Dersaadet 1326/Ankara 2010.
17. İSKİT, Server, Türkiye’de Matbuat İdareleri ve Politikaları, Başvekâlet Basın ve Yayın Umum Müdürlüğü, Ankara 1943, s. 1-12.
18. OKÇABOL, Derviş, Türk Zabıta Tarihi ve Teşkilat Tarihçesi, Polis Akademisi Yayınları, Ankara 2016.
19. ORTAYLI, İlber, İmparatorluğun En Uzun Yüzyılı, İletişim Yayınları, İstanbul 2017.
20. ŞAHİN, Eyüp, “Polis Dergisi’nin Tarihçesi” Polis Dergisi, C. 35, Ankara 2003.
21. YÜKSEL, Ahmet, Perapolis –Osmanlı Polis Tarihini Yeniden İnşa Denemesi-, TİAV, Ankara 2022.