SAMSUN KİLİSELERİNİN OSMANLI YEREL VE MERKEZİ OTORİTELERİ İLE ETKİLEŞİMİ

Yıl 2025, Cilt: 6 Sayı: 2, 391 - 430, 30.12.2025

Mehmet Yavuz Erler

Öz

Öz: Osmanlı Devleti, demografik yapısında bulunan her üç semavi dinin şeraatine devlet hiyerarşisinde yer vermiştir. Osmanlı toprakları kadim Hristiyan topluluklarının bölgesinde tesis edildiği için bilhassa Hristiyanlık ve ruhban sınıflanması doğrudan saltanat tarafından gözetilmiş ve korunmuştur. Ancak Avrupa’da cereyan eden reform süreci ve Hristiyan unsurların farklı yapılanmaları Osmanlıyı da doğrudan etkileyecektir. Gelişen ulaşım, ticaret ve siyasal ittifaklar Osmanlı Hrisityanlarına daha fazla batı müdahalesini beraberinde getirecektir. Samsun özelinde gelişen ticaret, siyasal ittifaklar ve Samsun’daki Ortodoks Hristiyanların Avrupa menşeili Katolik ve Protestanlık kıskacına nasıl alındığına dair gelişmeler, bu makale içeriğinde arşiv ve yerel kaynaklar üzerinden değerlendirilen verilerle açıklanmaya çalışılmıştır. Samsun’da ticari ve siyasi ilişkiler arefesinde tesis edilen Katolik ve Protestan kiliselerinin kent merkezindeki gelişimi ve Ortodoks kilise ile rekabeti devlet indindeki varlıkları ile sorgulanmıştır.

Anahtar Kelimeler

Samsun , Ortodoks , Katolik , Protestan , Ermeni , Yunan

THE INTERACTION OF THE CHURCHES OF SAMSUN WITH OTTOMAN LOCAL AND CENTRAL AUTHORITIES

Öz

Abstract: The Ottoman Empire incorporated the sharia of all three Abrahamic religions within its demographic structure into its state hierarchy. Because Ottoman lands were established in the region of ancient Christian communities, Christianity and the clergy, in particular, were directly overseen and protected by the sultanate. However, the reform process taking place in Europe and the diverse structures of Christian elements would also directly impact the Ottoman Empire. Developing transportation, trade, and political alliances would bring about greater Western intervention in Ottoman Christians. This article attempts to explain the developments in Samsun, specifically regarding trade, political alliances, and how Orthodox Christians in Samsun were drawn into the grip of European Catholic and Protestantism, using data evaluated from archival and local sources. The development of Catholic and Protestant churches in the city center, established on the eve of commercial and political relations in Samsun, and their competition with the Orthodox Church, are questioned through their presence in the state.

Anahtar Kelimeler

Samsun , Orthodox , Katolics , Protestant , Armenian , Greek

Kaynakça

• Devlet Arşivleri Başkanlığı Osmanlı Arşivi/Pesidency of State Archives, Ottoman Archive (DABOA), DH.ŞFR, No. 173-35, R. 08.02.1311
• Devlet Arşivleri Başkanlığı Osmanlı Arşivi/Pesidency of State Archives, Ottoman Archive (DABOA)., Y.A.HUS., No.327-22, H. 12.11.1312
• Devlet Arşivleri Başkanlığı Osmanlı Arşivi/Pesidency of State Archives, Ottoman Archive (DABOA)., A.}DVN., No. 82-27, H. 14.01.1269 Devlet Arşivleri Başkanlığı Osmanlı Arşivi/Pesidency of State Archives, Ottoman Archive (DABOA)., HR.MKT., No. 14962, H.21.10.1272.
• Devlet Arşivleri Başkanlığı Osmanlı Arşivi/Pesidency of State Archives, Ottoman Archive ( DABOA., HR.MKT., No. 62390, H. 15.04.1285.