EŞKIYALARIN MEKANSAL STRATEJİLERİ: 16. YÜZYILIN İKİNCİ YARISINDA EGE BÖLGESİ

Öz

İnsanoğlu tarih boyunca coğrafi çevre ile etkileşim halinde olmuştur. Bu etkileşim, sosyal bilimler literatüründe “mekân” olarak karşımıza çıkmaktadır. Mekân, toplumların siyasi, idari ve sosyoekonomik yaşamlarına yön veren önemli bir dinamiktir. Olay ve olgular üzerinde büyük bir etkisi olan mekânın illegal hareketler üzerinde de önemli bir etkisinin olduğu gözden kaçırılmamalıdır. Kaçakçılık, vergi kaçırma, izinsiz yerleşim gibi 16. yüzyılın ikinci yarısında Osmanlı İmparatorluğu’nu meşgul eden illegal hareketlerden biri de eşkıyalık faaliyetleri olmuştur. Eşkıyalık, karmaşık bir yapı gösteren sosyal bir olgudur, fakat olayın vuku bulduğu yer, zaman ve etkilendiği dinamikler yönünden incelenirse coğrafi bir olaydır. Bu çalışmada, arşiv vesikalarına yansıyan, mühimmelere konu olan eşkıyalık faaliyetleri, Ege Bölgesi baz alınarak olayların mekânsal boyutları ele alınmıştır. Ege Bölgesi’nin hem iç kesimi hem de Ege kıyıları mekânsal olarak incelenmiştir. Bu maksatla da Başbakanlık Osmanlı Arşivi’nde tespit ettiğimiz mühimme hükümleri tasnif edilerek çalışmamızın ana kaynağını oluşturmuştur. Elde edilen bilgiler ışığında eşkıyalık faaliyetlerinin öncelikli olarak coğrafya ile ilişkisinin incelenmesi amaçlanmıştır. Daha sonra eşkıyaların fiillerini gerçekleştirdiği yerler, geçtikleri güzergahlar ve saklandıkları yerlerin bugünkü isimleri ile haritalandırarak gösterilmesi hedeflenmiştir. Haritalandırma yöntemi eşkıyalık faaliyetlerinin coğrafi dinamiklerini ortaya koymayı ve coğrafi konumun tarihsel süreçler üzerindeki etkisini somut verilerle açıklamayı amaçlamaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Osmanlı
• Eşkıyalık
• Ege Bölgesi
• Mekan
• Coğrafya

THE SPATIAL STRATEGIES OF BANDITS: THE AEGEAN REGION IN THE SECOND HALF OF THE 16TH CENTURY

Öz

Throughout history, humankind has interacted with its geographical environment. This interaction is referred to as "space" in the social sciences literature. Space is a crucial dynamic that shapes the political, administrative, and socio-economic lives of societies. It should not be overlooked that space, which has a significant impact on events and phenomena, also has a considerable influence on illegal activities. Among the illegal activities that preoccupied the Ottoman Empire in the second half of the 16th century, alongside smuggling, tax evasion, and unauthorized settlement, was banditry. Banditry is a complex social phenomenon, but when examined in terms of the place, time, and dynamics influencing it, it is a geographical event. This study examines the spatial dimensions of banditry activities reflected in archival documents and the relevant decrees, focusing on the Aegean Region. Both the interior and coastal areas of the Aegean Region have been spatially analyzed. For this purpose, the decrees we identified in the Prime Ministry Ottoman Archives have been classified and constitute the main source of our study. Based on the information obtained, the primary aim of this study is to examine the relationship between banditry and geography. Subsequently, the goal is to map and show the locations where bandits carried out their actions, the routes they took, and their hiding places, along with their current names. The mapping method aims to reveal the geographical dynamics of banditry and to explain the impact of geographical location on historical processes with concrete data.

Anahtar Kelimeler

• Ottoman
• Banditry
• Aegean Region
• Space
• Geography

Kaynakça

1. AKDAĞ Mustafa, Türk Halkının Dirlik ve Düzenlik Kavgası. Yapı Kredi Yayınları, İstanbul 2017. AYDIN Mehmet Akif, “Gasp”, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, Cilt 13, İstanbul 1996, s. 387-392. BARDAKOĞLU Ali, “Eşkıya”, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, Cilt 11, İstanbul 1995, s. 463-466. BARKEY Karen, Eşkıyalar ve Devlet- Osmanlı Tarzı Devlet Merkezileşmesi. Tarih Vakfı Yurt Yayınları, İstanbul 2021. BRAUDEL Fernand, II. Felipe Döneminde Akdeniz ve Akdeniz Dünyası. İmge Yayınevi, Ankara 1993.