KÜÇÜK ASYA FELAKETİNİN YUNAN SİYASETİNDEKİ İZDÜŞÜMÜ: 1922 İHTİLALİ
Öz
Günümüzde Atina’nın başkentlik ettiği, parlamenter demokrasi ile yönetilen Yunanistan, 1821’de Osmanlı Devleti’ne karşı isyan ederek, bağımsızlık yolundaki ilk adımını atmıştır. Bu sürece Büyük Güçler de dahil olmuş ve 1830’da Yunanistan, başında Bavyera Hanedanı’ndan Prens Otto’nun olduğu, mutlak monarşi ile yönetilen küçük bir krallık olarak tarih sahnesine çıkmıştır. Ancak diğer faktörlerin yanı sıra halkın mutlak monarşiden memnun kalmaması üzerine 1909’da “Askeri Birlik Örgütü” tarafından Gudi Darbesi yapılmıştır. Bu darbenin en önemli özelliği, 20. Yüzyıl Yunan siyasetine damgasını vuracak olan Venizelos’u siyaset sahnesine taşıması olmuştur. Bundan sonra Yunanistan, Kral ile Venizelos arasında özellikle Dünya Savaşı’na girip girmeme konusunda yaşanan fikir ayrılığı üzerine inşa edilen Milli Bölünme süreci ile karşı karşıya kalmıştır. Bu süreçte Yunan halkı Venizelos’u destekleyenler (Venizelist) ve kralı destekleyenler (anti-Venizelist) olmak üzere iki keskin kutba ayrılmıştır. Venizelos 1920’de imzaladığı Sevr Antlaşması ile Yunanistan’ın en büyük hayali olan “iki kıta beş denize yayılma” ülküsünü, diğer bir deyişle Megali İdea ülküsünü büyük ölçüde gerçekleştirmiş olsa da artık savaşmak istemeyen Yunan halkı tercihini kraldan yana kullanmıştır. Ancak kral Venizelos’un Küçük Asya’da başlattığı savaşa devam etmiş ve Yunan ordusu Başkomutan Mustafa Kemal Paşa’nın komutasındaki Türk ordusu karşısında, 30 Ağustos 1922’de hezimete uğramıştır.
Küçük Asya’da kalan Yunan ordusu kalıntıları 24 Eylül 1922’de Sakız ve Midilli’de, kendi hükümetlerine karşı bir ihtilal yapmışlardır. Bu ihtilal literatüre 1922 İhtilali olarak geçmiştir. İhtilalciler her ne kadar bu hareketin partiler üstü olduğunu belirtseler de ideolojik olarak Venizelist yanı ağır basmıştır. Bu çalışmanın ana konusunu, İhtilalin ortaya çıktığı andan itibaren, Küçük Asya Felaketinden sorumlu tutulan kişilerin yargılanmaya başlandığı 13 Kasım 1922’ye kadar olan sürecin ayrıntılarıyla incelenmesi oluşturmaktadır. Çalışma sonunda temel olarak 1922 İhtilalinin Yunanistan’da kralcılığı yok etmeye yönelik olduğu, felaketten sorumlu tutulanların cezalandırılmasının aslında siyasi bir hesaplaşma ve intikam süreci olduğu, Milli Bölünme sürecini daha da keskinleştirdiği ve cumhuriyeti doğrudan ilan etmese de bu rejime giden yolu açtığı görülmüştür.
Anahtar Kelimeler
THE POLITICAL REPERCUSSIONS OF THE ASIA MINOR CATASTROPHE IN GREECE: THE REVOLUTION OF 1922
Öz
Present-day Greece, whose capital is Athens and which is governed by a parliamentary democracy, took its first step toward independence by revolting against the Ottoman Empire in 1821. The Great Powers also became involved in this process, and in 1830 Greece emerged on the historical stage as a small kingdom governed by an absolute monarchy under Prince Otto of the Bavarian dynasty. However, widespread public dissatisfaction with the system of absolute monarchy, together with a number of other political and social factors, led to the Goudi Coup of 1909, carried out by the Military League. The most significant feature of this coup was its role in bringing Venizelos onto the political stage where he would become one of the most influential figures shaping the twentieth-century Greek politics. Subsequently, Greece entered the period known as the National Schism, a political and societal divide that emerged from the disagreement between King Constantine and Venizelos, particularly regarding whether Greece should participate in the First World War. During this period, Greek society became sharply polarized into two opposing camps: those who supported Venizelos (Venizelists) and those who supported the King (Anti-Venizelists). Although the Treaty of Sèvres, signed by Venizelos in 1920, appeared to fulfill to a great extent Greece’s long-standing dream of expansion ‘across two continents and five seas,’ namely the Megali Idea, a war-weary Greek population ultimately chose to support the monarchy. However, the King chose to continue the war that Venizelos had initiated in Asia Minor, and the Greek army suffered a decisive defeat at the hands of the Turkish forces under the command of Commander-in-Chief Mustafa Kemal Pasha on 30 August 1922. Although the revolutionaries claimed that the movement stood above partisan politics, it was ideologically marked by a strong Venizelist orientation.
Following the defeat in Asia Minor, the remnants of the Greek army revolted against their own government on the islands of Chios and Lesbos on 24 September 1922. This uprising became known in the historiography as the Revolution of 1922. The principal aim of this study is a detailed examination of the period from the outbreak of the Revolution until 13 November 1922, when those held responsible for the Asia Minor Catastrophe were brought to trial. The study concludes that the Revolution of 1922 was fundamentally directed against royalism in Greece; that the punishment of those held responsible for the catastrophe constituted, in essence, a process of political reckoning and retribution; that it further intensified the National Schism; and that, although it did not directly proclaim a republic, it paved the way for the establishment of a republican regime.
Anahtar Kelimeler
